AnalysePolitieke omgangsvormen

Vanwege stilte in de Kamer, besloot het kabinet zélf de zaal te verlaten

Sigrid Kaag en andere kabinetsleden lopen weg uit de plenaire zaal, woensdagavond. Beeld ANP
Sigrid Kaag en andere kabinetsleden lopen weg uit de plenaire zaal, woensdagavond.Beeld ANP

Complottheorieën en insinuaties van Kamerleden leiden tot bedreigingen aan het adres van ministers. Voor het kabinet was dat woensdag reden weg te lopen.

Niels Markus

Nadat de bedreigingen aan politici al een prominente rol speelden in de Troonrede, hangen ze donderdag als een schaduw over de Algemene Beschouwingen. Kamerleden, bewindslieden en journalisten staan opnieuw voor het dilemma hoe zij moeten reageren als er tijdens een debat gevaarlijke complottheorieën worden geuit.

Staatssecretaris Eric van der Burg (asiel) stond woensdagavond als eerste op, toen Thierry Baudet (Forum voor Democratie) insinuaties deed over minister van financiën Sigrid Kaag. Vrijwel gelijktijdig verlieten ook Kaag en de rest van het kabinet de zaal, een unicum.

‘Zo wordt haar leven nog moeilijker, en gevaarlijker’

Een dag later zegt Van der Burg dat zijn grens bereikt was, toen Baudet persoonlijk werd over Kaag. “Er werden verschrikkelijke dingen gezegd over een collega, die persoonlijk en in haar gezin enorm last heeft van bedreigingen. Zo wordt haar leven nog moeilijker. En gevaarlijker.”

Woensdagavond lichtte Kaag, die eerder al in een rechtszaak tegen een bedreiger getuigde, bij RTL toe waarom zij was opgestaan. Over Baudet: “Je hebt recht op je eigen mening, je hebt niet recht op je eigen feiten. En je hebt af te blijven van de integriteit van een ander.”

Baudet is donderdag afwezig bij het debat. Dat had hij al aangekondigd vanwege de zwangerschap van zijn vrouw, al verschijnt hij wel in de studio bij omroep Ongehoord Nederland. Baudet is ook niet welkom in de zaal; hij werd door Kamervoorzitter Vera Bergkamp uit het debat gezet, omdat hij weigerde zijn woorden terug te nemen.

Als Baudets vervanger Freek Jansen tegen Rutte begint over een dubbele moraal bij het kabinet, kapt Bergkamp hem af en trekt ook de premier een streep. Volgens Rutte ging Forum “over alle grenzen” door “alt-right complottheorieën de Kamer in te slingeren”. Hij zegt dat hij “ontzettend blij” is, dat het kabinet “als team” besloot op te staan.

Beluister ook onze politieke podcast Haags Halfuurtje, waarin Christoph Schmidt en Bart Zuidervaart terugblikken op de Algemene Beschouwingen, via onderstaande speler of de bekende kanalen.

‘Het is van belang dat de Kamer zichzelf corrigeert’

Minister Hugo de Jonge (wonen), die als coronaminister veel last had van bedreigingen, reageert tijdens de lunchpauze: “Je ziet dat als dit soort uitspraken gedaan worden in het parlement, dit linea recta leidt tot haatberichten en bedreigingen op sociale media en thuis.”

Tijdens coronadebatten draaide hij soms demonstratief zijn rug naar Forum-Kamerleden die complotten verspreidden. “Je moet steeds een afweging maken. Omdat alles wat je aandacht geeft, groeit. Maar onkruid blijft woekeren als je het er niet uit trekt. Als je geen paal en perk stelt aan extreemrechtse complottheorieën, dan vreet het aan de democratie.”

Volgens De Jonge werd het kabinet gedwongen de zaal te verlaten, omdat Bergkamp en de Kamer aanvankelijk onvoldoende ingrepen. “Het is van belang dat de Kamer zichzelf corrigeert. Wat dat betreft is het goed dat de voorzitter uiteindelijk Baudets microfoon heeft uitgedraaid.”

De kritiek dat Kamervoorzitter Vera Bergkamp halfslachtig zou hebben ingegrepen, klinkt donderdag breder. Maar de Kamervoorzitter wil tijdens de schorsingen journalisten niet te woord staan over de kwestie.

Thierry Baudet (FvD) liet woensdagavond zijn spreektekst lezen door Kamervoorzitter Vera Bergkamp, nadat het voltallige kabinet de Kamer had verlaten.  Beeld ANP
Thierry Baudet (FvD) liet woensdagavond zijn spreektekst lezen door Kamervoorzitter Vera Bergkamp, nadat het voltallige kabinet de Kamer had verlaten.Beeld ANP

‘Ik wilde Baudet laten uitrazen en hem daarna tegenspreken’

Het debat over de parlementaire omgangsvormen zal volgende week terugkeren. Dan praat de Kamer over het voorstel van de fractievoorzitters Jan Paternotte (D66) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) om uitspraken in debatten die kunnen leiden tot bedreigingen, harder aan te pakken. Aanleiding zijn onder meer aanvallen van Forum-Kamerleden aan journalisten tijdens debatten, zegt Segers. Hij kan zich voorstellen dat het debat na de gebeurtenissen van woensdag breder zal gaan over de omgangsvormen in de Kamer. “Leden van het kabinet worden permanent beveiligd. Dat is dramatisch.”

Segers vindt niet dat de Kamer of de voorzitter woensdagavond eerder een streep had moeten trekken. “Je moet altijd een afweging maken. Ik wilde Baudet laten uitrazen en hem daarna tegenspreken. Maar ik begrijp dat het kabinet besloot op te staan. Ik merk wel dat kabinet en Kamer assertiever worden en eerder een grens trekken.”

Een uiterste consequentie voor de aanvallen van Forum op de parlementaire democratie, kan justitiële vervolging zijn. Maar dat is ingewikkeld, zegt De Jonge, omdat er een ruime onschendbaarheid geldt voor parlementariërs en hun uitspraken in debatten. De minister wijst opnieuw naar de rol van de Kamer zelf. “Onderdeel van de parlementaire mores is dat je jezelf moet willen normeren, omwille van het parlementaire debat.”

Lees ook:

Kaag legt link tussen complot Baudet en bedreigingen: ‘Dit is gevaarlijk’

Minister van financiën Sigrid Kaag krijgt ‘heel veel bedreigingen’, vertelde ze woensdagavond voor de camera van RTL Nieuws. Die houden rechtstreeks verband met complottheorieën die Forum voor Democratie het debat in brengt, gaf ze daarbij te kennen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden