Tweede Kamer

Van geslacht veranderen bij de burgerlijke stand? De praktische en principiële hobbels van de Transgenderwet

null Beeld Suzan Hijink
Beeld Suzan Hijink

De Tweede Kamer begint aan een spannend debat over vernieuwing van de Transgenderwet. De uitkomst is ongewis.

Bart Zuidervaart

Na een stevig en soms ronduit fel maatschappelijk debat is het woord nu aan de politiek: moet het makkelijker worden om bij de burgerlijke stand van geslacht te veranderen?

De Tweede Kamer debatteert deze dinsdag en woensdag over een wetsvoorstel dat een forse drempel wegneemt voor mensen die een ander geslacht in hun paspoort en op hun geboorteakte willen. Nu is daar nog een zogeheten ‘deskundigenverklaring’ voor nodig, afgegeven door een arts en psycholoog. In de nieuwe Transgenderwet vervalt deze vereiste. Er is wel een verplichte bedenktijd van enkele weken.

In het wetsvoorstel wordt gerept over de ‘beleefde genderidentiteit’. Oftewel, hoe iemand zich voelt is van zwaarwegend belang. En: ‘Het kabinet verwacht op deze manier een bijdrage te leveren aan de verdere emancipatie van transgender personen’. De nieuwe wet regelt ook dat kinderen onder de 16 hun geslachtsregistratie kunnen wijzigen, wel na tussenkomst van een kinderrechter. Het voorstel gaat niet over het medische transitieproces, dat staat hier los van.

Ondermijning van ‘het begrip vrouw’

In aanloop naar het Kamerdebat van deze week laaide de discussie hierover in de samenleving in alle hevigheid op. Progressieve voorstanders kwamen in botsing met een bont gezelschap van tegenstanders, zoals (streng) gelovigen, conservatieven en ‘genderkritische feministen’. Die laatste groep waarschuwt voor ondermijning van ‘het begrip vrouw’. Bovendien, en die kritiek klinkt breder, zou de wetswijziging voor gevaarlijke situaties zorgen. Mannen kunnen straks eenvoudiger vrouw worden met als doel toegang te krijgen tot bepaalde plekken: vrouwenkleedkamers, sauna’s, vrouwentoiletten, et cetera.

Eerder dit jaar zei Marjolein van den Brink, jurist aan de Universiteit Utrecht, in deze krant dat ze deze argumenten niet overtuigend vindt. Van den Brink was betrokken bij de evaluatie van de huidige Transgenderwet, waarbij ze ook keek naar landen waar de deskundigenverklaring al is afgeschaft, zoals Malta, Noorwegen en Ierland. “Er waren toen geen aanwijzingen dat deze wet grootschalig werd misbruikt of nadelig uitpakt voor vrouwen.”

Hoe het Kamerdebat zal aflopen, valt moeilijk te voorspellen. Het wetsvoorstel komt weliswaar van het kabinet, maar dat wil niet zeggen dat er steun is van de hele coalitie. In het regeerakkoord van Rutte IV is er niets over vastgelegd. De ChristenUnie is tegen het plan, D66 voor. Van CDA en VVD is onduidelijk hoe zij zullen stemmen.

Partijen op de uiterste rechterflank, zoals PVV en Forum voor Democratie, keren zich in ieder geval tegen de nieuwe Transgenderwet. Geert Wilders liet daar tijdens de Algemene Beschouwingen van afgelopen week geen enkele twijfel over bestaan. Hij sprak over ‘genderwaanzin’. “Welke gek verzint zoiets?”

Ander voorstel: ‘x’ in het paspoort

Op de achtergrond speelt nog een ander voorstel om de Transgenderwet te wijzigen. D66-Tweede Kamerlid Lisa van Ginneken heeft een initiatiefwet in voorbereiding die regelt dat non-binaire personen zonder tussenkomst van een rechter een ‘x’ in hun paspoort en geboortebewijs kunnen krijgen, in plaats van een ‘m’ of ‘v’.

Van Ginneken, het eerste transgender Kamerlid ooit in Nederland, hoopt van harte dat die deskundigenverklaring uit de wet wordt gehaald, laat ze weten. “Die verklaring is heel belastend, zowel emotioneel als praktisch. Het is goed dat we nu de kans hebben om die verklaring uit het proces te halen en trans mensen – net als ieder ander – zelf over hun leven te laten beslissen.”

Wanneer ze haar eigen initiatiefwet indient bij de Tweede Kamer is nog niet duidelijk.

Lees ook:

ColumnJamal Ouariachi: Over de Transgenderwet moet je toch redelijke vragen kunnen stellen?

Wat betekent het voor statistieken als geslacht geen biologisch fundament meer heeft? Wat betekent het voor (emancipatie-)beleid dat zich op die statistieken baseert?

M, V of X? Versoepeling Transgenderwet krijgt kritiek uit onverwachte hoek: die van de feministen

De Tweede Kamer praat binnenkort over het aanpassen van de Transgenderwet. Volgens belangenorganisaties is het de hoogste tijd, maar genderkritische feministen vrezen voor misbruik van de wet.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden