Caroline van der Plas (BBB) tijdens het debat over het stikstofbeleid.

Kamerdebat stikstof

Van der Wal houdt stug haar stikstofkoers, tegenover de complete rechtse oppositie

Caroline van der Plas (BBB) tijdens het debat over het stikstofbeleid.Beeld ANP

Het stikstofdebat werd een strijd tussen populistisch rechts en de rest. VVD-minister Van der Wal kan boeren nog geen zekerheid bieden.

Niels Markus

Tijdens het stikstofdebat van donderdag tekent zich in de Tweede Kamer al snel dezelfde scheiding af als een dag eerder tijdens het boerenprotest. ‘s Ochtends komt voornamelijk de rechtse oppositie aan het woord, na de lunch is het woord aan de coalitie en het ‘constructieve midden’.

Het eerste deel van het debat gaat daardoor veel over stikstof als een exclusief ‘juridisch’ of ‘theoretisch’ probleem, over of Kamerleden al dan niet suggereren dat wetenschappers en journalisten aan het lijntje van het ministerie lopen en over ‘ridicule wetten’. ‘s Middags verschuift de nadruk van het debat naar ‘stikstofruimte’, ‘kritische depositiewaarden’ en ‘transitiegebieden’.

Van der Plas neemt twee uur spreektijd

De Kamerleden van de uiterst rechtse partijen PVV, Forum, JA21, Groep Van Haga, SGP en BBB stonden woensdag ook al gebroederlijk op het podium in het Gelderse Stroe. Veel politici van andere partijen besloten in Den Haag te blijven, nadat terrorismecoördinator NCTV coalitie-Kamerleden vanwege hun veiligheid had afgeraden naar de demonstratie te reizen.

Hoewel ze wat zetels betreft de kleinste van het stel is, gaat veruit de meeste aandacht van de Kamer uit naar BBB-voorvrouw Caroline van der Plas. Bijna twee uur staat ze achter het spreekgestoelte, vrijwel alle partijen richten hun pijlen op haar. Ter vergelijking: Edgar Mulder van de grootste oppositiepartij PVV, Gideon van Meijeren (Forum) en Wybren van Haga doen hun bijdrage zonder maar één keer geïnterrumpeerd te worden.

Het toont aan hoe snel Van der Plas dominant geworden is in het landbouwdebat, én dat er in de Kamer ook alvast met een schuin oog naar de provinciale statenverkiezingen van volgend jaar gekeken wordt. BBB kondigde onlangs aan in alle twaalf provincies mee te doen. De partij is vastbesloten de verkiezingen tot een referendum over het stikstofbeleid te maken, dat tenslotte in de provincies vorm moet krijgen.

Emotionele boeren spreken Kamerleden in pauze

Boeren die uit protest naar Den Haag zijn gekomen om een deel van het stikstofdebat bij te wonen, zijn ook in gesprek gegaan met een aantal Kamerleden. Onder anderen CDA’er Derk Boswijk, BBB-voorvrouw Caroline van der Plas, Forum voor Democratie-Kamerlid Gideon van Meijeren en Kamerlid Wybren van Haga spraken met de boeren.

De emoties liepen hoog op tijdens een gesprek tussen Boswijk en boer Koos. “Laat ons niet barsten”, vroeg laatstgenoemde met tranen in zijn ogen aan de CDA’er. Koos toog samen met tientallen andere boeren naar het Tweede Kamergebouw. Tijdens het debat zaten ze op de publieke tribune. Buiten stonden enkele trekkers, en was politie op de been. Volgens melkveehouder Jaap uit Maasland zijn veel van de boeren na het werk naar de Kamer gekomen toen het debat nog gaande was. Ze hadden gehoopt dat het beleid zou worden veranderd, maar “er gebeurt niets”. Andere aanwezige boeren zeggen dat de boerenacties “nog wel heftiger” worden. “Gisteren in Stroe was het nog gezellig”, zegt een actievoerder. “Maar als we alleen gezelligheid zouden willen, gingen we wel naar een schuurfeest.”

Volgens de politie was het donderdagavond rustig bij het Kamergebouw. Rond 23.00 uur stonden er enkele trekkers.

Beschuldiging: landbouwgrond voor bouwgrond

Veel Kamerleden vallen over de twijfel die Van der Plas in het debat blaast. Ze suggereert dat het kabinet boeren wil uitkopen om dure bouwgrond te bemachtigen. Ook vraagt ze zich af of een wetenschapper die bij Nieuwsuur terugkwam op een eerder onderzoek dit van iets of iemand heeft ‘moeten’ zeggen. GroenLinks-leider Jesse Klaver verwijt haar ‘plat populisme’ en dat zij met ‘vergif’ complotten voedt. Wat weer bij Van der Plas de reactie uitlokt dat Klaver zich schuldig maakt aan nog ‘platter populisme’ en dat hij haar bij voorbaat schuldig verklaart aan eventuele bedreigingen aan wetenschappers.

Ook binnen de coalitie knettert het soms. CDA en ChristenUnie zijn verbolgen over uitspraken van D66-fractievoorzitter Jan Paternotte, die het had over ‘pruttelende provincies’. “Onnodig polariserend”, vindt CU-Kamerlid Pieter Grinwis. Tjeerd de Groot (D66) vindt op zijn beurt weer dat Grinwis’ fractievoorzitter Gert-Jan Segers olie op het vuur gooide over een ‘beschaafde burgeroorlog’ te praten.

Van der Wal met de rug tegen de muur

Stikstofminister Christianne van der Wal probeert direct de ergste animositeit weg te halen, door het boetekleed aan te trekken over de woede en angst die bij boeren is ontstaan. “Ik begrijp heel goed dat dit mensen raakt. We zijn jarenlang als overheid verantwoordelijk geweest voor de problemen die zijn ontstaan. Voor de schuldvraag moet u niet op het boerenerf zijn, maar bij mij als zijnde de overheid.”

Tegelijkertijd maakt ze meermaals duidelijk dat ze met de rug tegen de muur staat en dat er nauwelijks ruimte is om het beleid aan te passen: “Het is een verschrikkelijke boodschap, maar hij is wel nodig”. Ook kon ze niet veel anders doen dan het veelbekritiseerde kaartje naar buiten brengen waarop – soms torenhoge – reductiepercentages per gebied staan. “Dat kaartje is nodig om het gesprek met boeren en provincies te starten. Als ik binnenskamers was blijven rekenen en het daarna pas naar buiten had gebracht, dan was het een dictaat geweest.”

Omdat de provincies nu pas plannen kunnen maken, kan Van der Wal nog nauwelijks duidelijkheid bieden, erkent ze. “Er gaat nog heel veel ruis ontstaan, dat is ook het eerlijke verhaal.”

Ze wil niet op verkiezingen letten

Met een plan van BBB en JA21 om natuurgebieden in te krimpen maakt de minister korte metten: “We zijn het slechtste jongetje van de klas. We bungelen onderaan de lijstjes. Als ik naar Brussel ga krijg ik te horen: laat eerst maar eens zien. Europa gunt ons niets meer, we hebben ons twintig à dertig jaar niet aan de afspraken gehouden.”

Aan de voorspelling – niet vrij van leedvermaak – van Derk Jan Eppink (JA21) dat haar VVD de verkiezingen gaat verliezen, heeft Van der Wal geen boodschap: “Dat zou betekenen dat ik kijk naar de kiezers in plaats van dat ik mijn verantwoordelijkheid neem. Ik heb voor dit vak gekozen om keuzes te maken waarvan ik tot op het bot overtuigd ben dat ze nodig zijn voor Nederland. Het is aan u en mij om dat uit te leggen.”

Frustratie en verbijstering over optreden minister Staghouwer

Het optreden van minister Henk Staghouwer (landbouw) tijdens het stikstofdebat heeft geleid tot grote frustratie en verbijstering in de Tweede Kamer. Veel Kamerleden vonden de beantwoording van de vragen door de minister volstrekt onvoldoende.

De minister probeerde twee weken geleden in een brief van bijna 50 kantjes duidelijk te maken wat voor toekomst de meerderheid van de boeren heeft die wél zijn bedrijf kan voortzetten. Die moeten veelal extensiever en in een kringloop gaan werken. Maar al voor het debat klonk er, ook in de coalitie, kritiek dat zijn plannen te vrijblijvend en onduidelijk zijn. Staghouwers voorganger Carola Schouten wilde tenslotte ook ‘kringlooplandbouw’, maar Staghouwer werkte de plannen vooralsnog nauwelijks verder uit.

Tijdens het debat werd het er niet beter op. Jesse Klaver (GroenLinks) vroeg het debat stil te leggen, omdat hij de minister vooral over processen hoorde praten, terwijl hij veel vragen nauwelijks concreet kon beoordelen.

De Kamer besloot dat de minister wel de tijdens het debat gestelde vragen zou beantwoorden, om in een brief in september zijn plannen voor de landbouw nog eens goed uit de doeken doet.

Tijdens het vervolg van het debat kon Staghouwer niet bepaald de frustratie bij de Kamer wegnemen. Pieter Omtzigt: “Dit is de grootste hervorming van het kabinet. Mensen zijn doodsbang voor het voortbestaan van hun bedrijf. Dan moet je met een verhaal komen hoe je het gaat doen, welk perspectief je kunt bieden.” Caroline van der Plas (BBB) vroeg zich af wat er op het ministerie van landbouw gebeurd is sinds de stikstofcrisis drie jaar geleden uitbrak. En volgens Sandra Beckerman blijft ‘volstrekt onduidelijk’ wat de minister wil.

Staghouwer reageerde dat er nog veel onduidelijkheden zijn en dat hij nu niet overal antwoord op kan geven. Hij waarschuwde dat hij ook niet alle antwoorden voor september kan geven, omdat het om zulke complexe materie gaat.

Lees ook:

Vriend en vijand over stikstofminister Van der Wal: ‘Ze is consequent, relativerend, en blijft optimistisch’

Weinig ministers staan zo onder druk als Christianne van der Wal, die morgen haar stikstofbeleid verdedigt. Haar standvastigheid wekt bewondering.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden