Stemhulpen

Van de Politieke Sekswijzer tot de Boerderij Kieswijzer, tientallen stemhulpen maken de zwevende kiezer wegwijs

Een aannemersbedrijf plaatst verkiezingsborden in opdracht van de gemeente Midden-Groningen. Beeld Kees van de Veen
Een aannemersbedrijf plaatst verkiezingsborden in opdracht van de gemeente Midden-Groningen.Beeld Kees van de Veen

Van de Cannabis Stemwijzer tot het welbekende Kieskompas – wie nog niet weet wat te stemmen, kan gebruikmaken van tientallen stemhulpen. Maar ze zijn niet allemaal even nuttig, waarschuwt politicoloog Martin Rosema.

‘Zwevende kiezers, opgelet’, schreef deze krant op 23 april 1994. ‘Er is nog hoop voor een gefundeerde stem, ook van u. Voor nog geen vijftien gulden is er in een aantal boekwinkels een floppy te koop die uitkomst kan bieden: de StemWijzer.’

De floppy van nog geen vijftien gulden bleek het begin van een rijke traditie. In de jaren die volgden nam het aandeel zwevende kiezers alleen maar toe, en wie vandaag de dag op zoek is naar de partij die het beste bij zijn of haar idealen past, kan gebruikmaken van ruim dertig verschillende stemhulpen. Van het Kieskompas (gemaakt in samenwerking met deze krant) tot thematische versies als de Boerderij Kieswijzer (met alleen maar stellingen over de landbouw), de Cannabis Stemwijzer (met 15 vragen over het Cannabisbeleid in Nederland) en de Politieke Sekswijzer (gemaakt door onder meer kenniscentrum voor seksualiteit Rutgers).

De opkomst van dat soort thematische stemhulpen begon zo’n tien jaar geleden, schat politicoloog Martin Rosema van de Universiteit Twente, die er de afgelopen jaren onderzoek naar deed. “Belangenorganisaties ontdekten dat een stemwijzer maken een goede manier is om aandacht te genereren voor een bepaald onderwerp”, zegt hij. Aandacht van kiezers, maar ook van politici en de media. “De thematische stemhulpen zijn vaak bedoeld als een kapstok voor meer publiciteit.”

Erg nuttig voor de kiezer vindt Rosema de meeste van die specialistische wijzers niet. “We leven in een vrij land, dus als je echt alleen maar geïnteresseerd bent in landbouwbeleid en je wilt je stem baseren op de uitkomst van de Boerderij Kieswijzer, dan mag dat natuurlijk. Maar je stem wordt ook gebruikt om over honderd andere onderwerpen beleid te maken de komende jaren.”

Gemankeerde stemhulpen

Bovendien zitten lang niet alle stemhulpen even goed in elkaar, waarschuwt Rosema. Zo geeft de Technologie Kieswijzer, gemaakt om kiezers inzicht te geven in de standpunten van de partijen wat betreft thema’s als privacy en nepnieuws, per vraag vijf verschillende antwoordmogelijkheden. Die sluiten elkaar echter niet uit. Iemand die voorstander is van meer Europese samenwerking, kan best óók vinden dat er een minister voor digitale zaken moet komen, maar beide antwoorden aanklikken gaat niet. Ook komt het voor dat twee antwoordmogelijkheden veel op elkaar lijken. Niet handig, vindt Rosema, “want afhankelijk van wat je kiest pas je zogenaamd ineens wel bij de ene, en niet bij de andere partij. Uiteindelijk krijg je te zien hoe vaak je het met welke partij eens was, maar daar heb je dan eigenlijk niks meer aan.”

Rosema ziet graag een stemhulp met een zo simpel mogelijk antwoordmodel. Het Kieskompas laat stemmers niet alleen kiezen uit de opties ‘eens’, ‘neutraal’ en ‘oneens’, maar voegt ook ‘helemaal eens’ en ‘helemaal oneens’ toe. Dat vindt Rosema niet verstandig. Het is volgens hem dan onduidelijk waar de nuanceverschillen zitten. “Als ik zeg, ik ben het hiermee ‘eens’, maar niet ‘helemaal mee eens’, en een partij zegt hetzelfde, dan kan het nog steeds zo zijn dat we andere redenen hebben om die categorie te kiezen.”

Goed kijken naar de argumentatie

André Krouwel, bedenker van het Kieskompas, ontkent dat laatste overigens niet. Het is volgens hem om die reden heel belangrijk om niet alleen te kijken met welke partijen je het eens bent op bepaalde thema’s, maar ook hun argumentatie goed door te nemen.

Dat geldt zeker voor mensen die door het Kieskompas in het midden van het politieke landschap worden geplaatst. “Als jij heel gematigd bent, kom je niet bij hele extreme partijen uit en wordt het zaak om heel goed op te letten op de kleine verschillen in het politieke midden”, zegt Krouwel. Bovendien: “Je kan ook in het midden uitkomen omdat je een hoop linkse, maar ook een hoop rechtse standpunten hebt. Dat hoeft niet te betekenen dat de partij waar je het dichtst bij zit er op al die onderwerpen ook hetzelfde over denkt.”

Ook Rosema raadt kiezers aan om gebruik te maken van de mogelijkheden die de betere stemhulpen bieden om meer te lezen over de standpunten en de motiveringen van partijen, en zich in iedere geval niet blind te staren op de partij die in de uitslag op nummer één staat. “Vaak zijn de verschillen heel klein. Met één andere vraag hadden de bovenste partijen misschien net andersom gestaan”, zegt hij. “En het kan ook nooit kwaad om meerdere stemhulpen te gebruiken. De een is beter dan de ander, maar geen van alle hebben ze de waarheid in pacht.”

Enkele nuttige stemhulpen op een rij

Young Voice

Dé tip volgens Martin Rosema, stemwijzer Young Voice. Het concept doet een beetje aan als de datingapp Tinder. Allereerst kiest u onderwerpen die u belangrijk vindt. Vervolgens swipet u stellingen naar links (oneens) of naar rechts (eens). Bij de stellingen horen korte filmpjes die uitleg geven. Hierin worden argumenten voor en tegen de stellingen genoemd.

De stemwijzer is oorspronkelijk bedoeld voor jongeren, maar de extra uitleg maakt de stemhulp geschikt voor alle mensen met wat minder achtergrondkennis van de politiek. Young Voice behandelt niet alleen onderwerpen die specifiek voor jongeren interessant zijn; in de stemhulp komt een breed pakket aan thema’s langs. De enige nadelen: het is niet mogelijk per stelling te zien welke standpunten de partijen erop nahouden en de uitslag is een tikje onoverzichtelijk.

youngvoice.nl

Stemchecker

Verkiezingen gaan niet alleen over politieke plannen voor de toekomst, partijen leggen ook verantwoording af aan de kiezer voor hun keuzes van de afgelopen vier jaar. Daarom laat de Stemchecker van de Volkskrant voor verschillende moties en wetsontwerpen zien welke partijen voor of tegen hebben gestemd én kunt u zelf op deze voorstellen stemmen om erachter te komen met welke partij u de meeste overeenkomsten heeft.

Er zijn een paar nadelen: voor wie de politiek niet op de voet volgt zijn de stellingen misschien wat ingewikkeld en u kunt niet zien welke partijen voor of tegen hebben gestemd. Wel is er beknopte informatie beschikbaar, die iets meer uitleg biedt over de onderwerpen. Met enige politieke voorkennis is de Stemchecker zeker een aanrader voor wie een kijkje wil nemen in het stemgedrag van de partijen.

volkskrant.nl/kijkverder/2021/stemchecker-tweede-kamer/

De Ongemakkelijke Kieswijzer

Dat De Ongemakkelijke Kieswijzer u aan het denken zet is zeker. De kieswijzer van het Humanistisch Verbond schotelt u moeilijke dilemma’s voor. Aan de hand van vragen als ‘Hoeveel juridische ouders mag een meeroudergezin maximaal tellen?’ wil de organisatie mensen aan het denken zetten over ethische kwesties en de invloed van de overheid op persoonlijke vrijheid.

Waar bij veel kieswijzers een optie is om een stelling over te slaan, is die er bij de Ongemakkelijke Kieswijzer niet. U wordt voor het blok gezet en moet actief nadenken over thema’s waar u normaal gesproken misschien niet zo bij stilstaat.

Eén nadeel: de stellingen zijn soms nogal zwart-wit geformuleerd, wat het kiezen lastiger maakt. In sommige gevallen zou het prettiger zijn om een iets genuanceerdere optie te kunnen kiezen.

ongemakkelijkekieswijzer.nl

Kieskompas

Het Kieskompas is al jaren de kieswijzer van deze krant. Over het algemeen doet deze kieswijzer wat-ie moet doen. De stellingen zijn duidelijk geformuleerd en u kunt uit vijf verschillende opties kiezen bij elk antwoord. Zoals: ‘mee eens’ of ‘helemaal mee eens’. Dit kan een prettig idee zijn, omdat u misschien over de ene stelling een duidelijker idee hebt dan over de andere.

Toch zijn er punten die beter zouden kunnen. Zo is het assenstelsel, dat u bij de uitslag te zien krijgt, niet voor iedereen in één oogopslag te begrijpen. In tegenstelling tot andere stemhulpen is het bij het Kieskompas niet mogelijk om in het uitslagenscherm per partij te zien hoe vaak uw eigen antwoorden overeenkwamen met de partijstandpunten. Ook is er tijdens het invullen van de stellingen geen extra informatie beschikbaar en krijgt u pas aan het einde de standpunten van de partijen te zien.

kieskompas.nl

Lees ook:

‘Linkse kiezers worstelen met de vraag waar hun stem de meeste waarde heeft’

Uit het Kieskompas blijkt dat de twijfelende kiezer veelal op links zit. Daar vindt in de laatste week voor de verkiezingen de strijd om de zwevende stem plaats.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden