Minister-president Mark Rutte staat de media te woord bij zijn hotel op weg naar de EU-top in Brussel afgelopen week. Hij frommelde zijn mondkapje in één hand bij het afdoen. Experts raden deze methode af.

Nieuwe uitbraken

Tweestrijd over mondkapjes verdeelt bestuurders én samenleving

Minister-president Mark Rutte staat de media te woord bij zijn hotel op weg naar de EU-top in Brussel afgelopen week. Hij frommelde zijn mondkapje in één hand bij het afdoen. Experts raden deze methode af. Beeld BSR Agency

De roep om mondkapjes verplicht te stellen in de openbare ruimte zwelt aan. Het kabinet voelt er niets voor en vindt daarin het RIVM aan zijn zijde. De vraag is hoelang het kabinet de druk kan weerstaan. Een meerderheid van de Tweede Kamer wil dat het kabinet het Outbreak Management Team om nieuw advies vraagt.

Het heeft iets paradoxaals. Burgers – en bestuurders – die graag mondkapjes verplicht willen stellen, terwijl de anderhalve meter aantoonbaar slecht wordt nageleefd. Mensen die roepen dat er strenger moet worden opgetreden tegen (andere) mensen die zich niet aan de regels houden, terwijl over de coronawet met al zijn verstrekkende regels (zoals een optie voor een mondkapjesplicht) de pleuris uitbrak. Een nieuwe plicht die bij een goede handhaving zal zorgen voor een hausse aan boetes, terwijl er alom protest was tegen eerdere coronaboetes.

De discussie over de mondkapjes vertegenwoordigt daarmee precies het dilemma van een samenleving die nieuwe corona-uitbraken op zich af ziet komen. Zolang de ic’s niet weer overvol liggen, blijkt het best lastig voor mensen om zich aan de overbekende regels – afstand houden, handen wassen – te houden. Misschien dat er daarom wordt gezocht naar nieuwe regels, zeker nu ook omringende landen het monddoekje omarmen.

Het kabinet weet zich gesteund door experts in de stelling dat een mondkapjesplicht geen vervanging kan zijn voor de anderhalvemeterregel. Het stukje stof zorgt er mogelijk zelfs voor dat mensen minder afstand houden, hoewel voor het tegendeel ook argumenten voorhanden zijn. Minister Grapperhaus van justitie voelt in ieder geval niets voor nieuwe maatregelen, zei hij woensdagavond op zijn persconferentie. Grapperhaus neemt deze week de honneurs waar in Den Haag.

Een goed verhaal

Maar de groep politici en bestuurders die zo’n plicht wel in overweging wil nemen, groeit. Burgemeesters Aboutaleb van Rotterdam en Halsema van Amsterdam staken woensdagavond hun nek uit voor een mondkapjesplicht op drukke plekken. Volgens Aboutaleb is de anderhalvemeterregel ‘sleets geworden’ en moet de samenleving zich voorbereiden op ‘what’s next’.

Hun pleidooi krijgt donderdagochtend ‘niet direct’ steun van de voorzitter van veiligheidsregio’s, Hubert Bruls. Maar het ‘niet direct’ is hier veelzeggend. Bruls voegt eraan toe dat er bij een toekomstige verplichting wel een “goed verhaal moet komen van de Rijksoverheid”.

De meerderheid van de Kamerleden wil wel dat het kabinet het Outbreak Management Team om een nieuw advies over mondkapjes vraagt. Op dit moment is er geen nieuw OMT-overleg gepland, wel komt Grapperhaus vrijdag bijeen met de veiligheidsregio's voor regulier overleg. Onlangs kwam het Universitair Medisch Centrum Utrecht met een onderzoeksconclusie dat mondkapjes helpen tegen de verspreiding van het virus. Een uitkomst die het kabinet ook niet ontkent. Het OMT staat op het standpunt dat mondkapjes het virus “enigszins kunnen tegenhouden” – vooral waar geen afstand kan worden gehouden, zoals in het openbaar vervoer.

Toch een straatfeestje

De vraag is of meer onderzoek op tijd uitsluitsel kan bieden, zeker als het aantal brandhaarden toeneemt. Ondertussen zijn er vanuit de samenleving al initiatieven te zien voor een mondkapjesplicht: in ziekenhuizen, winkelgebieden, of gewoon omdat mensen zelf buiten de deur er eentje opdoen. Voor het kabinet is dat misschien wel de gewenste oplossing, op voorwaarde dat het mondkapje geen excuus wordt om toch dat straatfeestje te houden. 

Want voor een goede juridische onderbouwing van een mondkapjesplicht is het wachten op de nieuwe coronawet. Daarin staat dat een minister zelfstandig kan besluiten tot een plicht om in openbare ruimte ‘beschermingsmiddelen’ te dragen. Maar die wet wordt pas na de zomer voor het eerst behandeld en is voorlopig dus nog niet van kracht.

Lees ook: 

GGD-voorman Sjaak de Gouw is verrast door de uitbraak

GGD-voorman Sjaak de Gouw ziet dat het druk wordt bij de teststraat. ‘We moeten eerder dan verwacht razendsnel opschalen. Dat lukt niet van de ene op de andere dag.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden