Kabinetswijziging

Twee maanden ziek, dat gaat voor een minister eigenlijk niet meer

Koning Willem-Alexander beëdigt Raymond Knops als minister van Binnenlandse Zaken. Stientje van Veldhoven wordt beëdigd als minister van Milieu en Wonen. Omdat minister Kajsa Ollongren langer afwezig is dan verwacht gaat het kabinet op de schop. Beeld ANP

Net nu het kabinet voor ingrijpende beslissingen staat over stikstof en woningbouw, is minister en D66-vicepremier Kajsa Ollongren ziek. Vervangers van D66 én CDA gaan haar taken overnemen.

Of koning Willem-Alexander zijn schema er voor moest omgooien, is niet bekend. Maar op het paleis Huis ten Bosch heeft hij vrijdag onverwacht twee nieuwe ministers beëdigd. Raymond Knops (CDA) wordt eerstverantwoordelijke voor het ministerie van binnenlandse zaken. Stientje van Veldhoven (D66) wordt de nieuwe bewindsvrouw van wonen en milieu.

Ziekte van minister Kajsa Ollongren, die beide portefeuilles onder zich had, dwingt de coalitie van Rutte III tot een ingrijpende stap. Midden in alle politieke hectiek van een stikstofcrisis, een bouwcrisis, en terwijl Groningen van het aardgas afgekoppeld moet worden, is er een herschikking nodig van het kabinet. Tijdelijk komen er andere ministers: twee bewindslieden die tot vandaag staatssecretaris waren en het departement al goed kennen.

De oplossing duurt tot Ollongren hersteld is van een zeer gecompliceerde ontsteking van haar bijholtes, waar ze onlangs aan is geopereerd. Tot en met het kerstreces is ze uitgeschakeld, verwachten artsen. “Ik vind het moeilijk dat ik mijn eigen werk niet kan doen, maar het is fijn dat collega’s mijn portefeuilles willen waarnemen (…) Ik weet zeker dat ze het uitstekend zullen doen”, schrijft de zieke minister, die aan de leden van haar partij D66 toelicht waarom de koning haar vrijdag ‘tijdelijk ontheft’ van de leiding van het departement.

Gevoelige portefeuille

Zo’n ingrijpende wijziging is een flinke test voor het onderlinge vertrouwen in de coalitie, tussen D66 en de andere drie partijen. Er komt voor Ollongren geen andere D66’er in de plaats, maar haar taken zijn onderling verdeeld binnen het kabinet, waarbij D66 de helft van het departement tijdelijk toevertrouwt aan een CDA-minister. Dat is vanwege de tijdsdruk: er moeten op zeer korte termijn politieke knopen doorgehakt worden over stikstof, en over het herstel van Groningse huizen.  De verhoudingen binnen de coalitie zijn goed genoeg om elkaar tijdelijk taken toe te vertrouwen, is bij D66 het uitgangspunt.

D66-politica Stientje van Veldhoven krijgt de meest gevoelige portefeuille, van wonen en milieu. Ze gaat nauw samenwerken met CDA’er Knops, de nieuwe minister van binnenlandse zaken, die de Groningse hersteloperatie overneemt. Een andere taak, de verantwoordelijkheid voor de inlichtingendienst AIVD, gaat tijdelijk naar de minister van defensie, CDA’er Ank Bijleveld.

Zieke ministers vervangen is ingewikkeld. In 2004 was premier Jan-Peter Balkenende ook meer dan twee maanden uitgeschakeld. Het kwam bijzonder slecht uit, want het land stond op zijn kop vanwege protesten over het einde van de ‘vut’, het vroegpensioen. 

Balkenende had een ontstoken teen, en moest een huidtransplantatie ondergaan toen de ontsteking gevaarlijk ging woekeren. Op zijn kamer in het ziekenhuis ontving hij af en toe ministers voor overleg, zo goed en kwaad als dat ging. Beroemd is de foto waarop hij aan een tafeltje met bloemstukken zit op zijn ziekenhuiskamer, de voet in het verband. Toen de premier het ziekenhuis verliet, was de politieke spanning rond zijn afwezigheid danig opgelopen. Het eerste wat hij deed, was een oproep doen tot eenheid in het land, na alle massademonstraties. “’Als je de aanblik ziet van een verdeeld Nederland, dan is dat niet goed. Het is altijd beter te proberen samen verder te komen. Ik zal mij daar ook voor inzetten de komende tijd”, zo eindigde zijn lange, onvrijwillige afwezigheid uit de politiek.

Lees ook:  

Ollongren wil 75.000 woningen bouwen

Minister Kajsa Ollongren van binnenlandse zaken liet vorig jaar in de Woonagenda optekenen dat er jaarlijks 75.000 woningen uit de grond worden gestampt. Maar door de stikstofimpasse blijft de productie dit jaar op slechts 40.000 woningen steken, rekende Neprom voor. Ook de ambities om gasloos te bouwen en bestaande woningen te verduurzamen komen erdoor in het geding.

Lees ook: De boeren of besturen? Het CDA zit klem door het stikstofprobleem

Achtergrond: Het CDA is cruciaal bij het vinden van een oplossing voor de stikstofproblemen. Maar wat wil de partij eigenlijk? In Brabant sloeg de vlam al in de pan. Er is ruzie tussen CDA’ers. De christen-democraten in de provinciale staten zijn ‘te stads’ en vertolken te weinig het boerenprotest, vindt een deel van de achterban.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden