Verenigde Staten

Trump trotseert impeachmentgevaar: hij vraagt ook China om onderzoek naar de Bidens

De Amerikaanse president Donald Trump. Beeld EPA

In zijn gevecht tegen een dreigende impeachment door het Congres kiest Donald Trump voor de vlucht naar voren. Het geheime verzoek aan de president van Oekraïne dat hem in zulke politieke moeilijkheden bracht, herhaalde hij donderdag, gewoon in het openbaar. En niet alleen aan Oekraïne, maar meteen ook maar aan China.

En vrijdag krijgt de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, van hem per brief de mededeling dat hij haar impeachment-onderzoek niet erkent.

Trumps suggestie voor de Chinese president Xi Jinping was luid en duidelijk. “China zou een onderzoek moeten gaan doen naar de Bidens, want wat er in China gebeurde is net zo erg als wat in Oekraïne gebeurde.”

Trump is ervan overtuigd, of wil in ieder geval doen geloven, dat zijn mogelijke Democratische uitdager bij de verkiezingen van 2020, Joe Biden, in de tijd dat hij vice-president was zijn eigen zoon bevoordeelde. In Oekraïne zou hij Hunter Biden, die een goedbetaalde baan had bij een gasbedrijf, hebben beschermd tegen een corruptie-onderzoek. Hij drong erop aan dat een aanklager werd weggestuurd. En nadat Hunter met zijn vader mee meereisde naar China stalde een Chinese bank anderhalf miljard dollar bij een bedrijf waar Hunter adviseur was.

In geen van beide gevallen lijkt Joe Biden iets misdaan te hebben, maar alleen al onderzoeken daarnaar kunnen schadelijk voor hem zijn tijdens de komende Democratische voorverkiezingen.

Persoonlijk gesprek met Xi

Trumps uitspraak over China lokte bij de Democraten een golf van kritiek uit. “De president van de Verenigde Staten die een ander land uitnodigt zich te mengen in zijn campagne door een rivaal te onderzoeken, is een fundamentele breuk van de ambtseed van de president”, zei afgevaardigde Adam Schiff. Die heeft als voorzitter van de commissie voor de inlichtingendiensten een leidende rol bij de impeachment.

Nadat Trump zijn uitspraak deed, werd bekend dat hij ook in een persoonlijk gesprek met de Chinese president Xi Jinping al eens over de Bidens was begonnen. Dat gesprek was, net als dat met de Oekraïense president Volodimir Zelinski, na afloop met meer dan gewone geheimhouding omgeven. Maar het lekte donderdag uit.

Over wat Trump met zijn uitspraak beoogt, doen verschillende theorieën de ronde. Het zou kunnen zijn dat hij werkelijk niet inziet dat een president het overheidsapparaat niet mag gebruiken om politieke rivalen onderuit te halen, en al helemaal geen buitenlandse mogendheden bij Amerikaanse verkiezingen mag betrekken. Dat is in elk geval wat hij zelf uitdraagt. “Als President van de Verenigde Staten heb ik een absoluut recht, misschien zelfs plicht, om corruptie te onderzoeken of te doen onderzoeken”, twitterde hij donderdag. “En daaronder valt ook het vragen, of suggereren, of andere landen ons een handje kunnen helpen!”

Maar er zijn ook commentatoren die in in Trumps stap een logische strategie zien. Blijkens peilingen ziet het Amerikaanse publiek zijn verzoek aan Oekraïne onder andere als een serieus probleem, omdat het door Trump een tijd lang geheim gehouden werd. Net als vele andere belangrijke schandalen in de Amerikaanse geschiedenis kwam er een klokkenluider aan te pas, met daarna speurwerk door journalisten en het Congres. Trump heeft daarentegen weinig politieke schade opgelopen door dingen die hij in het openbaar zei en deed. Door te doen alsof het allemaal heel gewoon is, en zelfs zijn plicht, haalt hij misschien de angel uit het schandaal.

Toenmalige vice-president Joe Biden met zijn zoon Hunter Biden. Beeld Reuters

Expliciet verwezen naar de Bidens

Wat daarbij tegen Trump kan werken, is een aanhoudende stroom van nieuwe onthullingen over zijn pogingen om andere landen op de Bidens af te sturen. De Democraten maken haast met hun onderzoek. Donderdag verhoorden ze al de eerste getuige, diplomaat Kurt Volker. Tot voor kort was die speciaal gezant voor onderhandelingen met Oekraïne; na het uitbreken van het schandaal rond het telefoongesprek van Trump nam hij ontslag, vermoedelijk om vrijuit te kunnen spreken.

Zijn verhoor, dat negen uur duurde, vond plaats achter gesloten deuren, waardoor na afloop afgevaardigden pro en contra compleet tegengestelde conclusies konden presenteren. Volgens Republikein Jim Jordan “heeft hij niets gezegd dat het verhaal ondersteunt dat je hoort van Schiff en de Democraten.’

Volgens de Democraten die erbij waren, heeft Volker juist bevestigd dat de persoonlijke advocaat van Donald Trump, Rudy Giuliani, in Oekraïne de politieke belangen van de Amerikaanse president aan het behartigen was. Hij zou Giuliani hebben gewaarschuwd dat hij een aantal Oekraïners van wie hij informatie kreeg, niet kon vertrouwen.

Voor de nieuwe Oekraïense regering die dit jaar aan de macht kwam was het een verwarrende situatie. Donderdag meldde de New York Times dat een aantal diplomaten, waaronder Volker en de Amerikaanse ambassadeur bij de EU, Gordon Sondland, betrokken waren geweest bij het opstellen van een verklaring waarin Oekraïne zou beloven de corruptie in het land aan te pakken. Daarmee kon de nieuwe regering haar goede wil tonen tegenover een Amerikaanse regering die zich afhoudend opstelde, en hulpgeld voor wapenaankopen vasthield.

Later donderdag kwam nieuwszender CNN met een veelzeggende aanvulling: die verklaring was in eerste instantie opgesteld door de Oekraïense regering. Maar de Amerikaanse diplomaten lieten de verklaring aan Giuliani zien. Die suggereerde dat er expliciet verwijzingen in moesten komen naar de Bidens.

Een complot tegen Trump

Ook een onderzoek naar een eventuele rol van een vorige Oekraïense regering bij een complot tegen Trump, tijdens de verkiezingen van 2016, moest erin. Giuliani en Trump lijken er van overtuigd dat de Russische inmenging in de verkiezingen van 2016 nooit heeft plaatsgevonden. Oekraïne zou dat verhaal in de wereld hebben geholpen om Rusland dwars te zitten en Trumps tegenstander Hillary Clinton te helpen.

Donderdag kwam ook naar buiten dat vice-president Mike Pence op de hoogte kan zijn geweest van Trumps pogingen om Oekraïne voor zijn politieke doel in te zetten. Een medewerker luisterde mee naar het gesprek, en had toegang tot het – inmiddels openbaar gemaakte – verslag ervan. Pence heeft namens Trump gesprekken gevoerd met de Oekraïense regering, en hij staat erom bekend dat hij zich goed inleest.

Eerder deze week hadden medewerkers van Pence aan media verteld dat hij van niets had geweten. Dat leek op een zeer ongebruikelijke poging enige afstand tussen hem Trump te scheppen en zijn baas in zijn eentje de storm te laten trotseren. Maar donderdag liet Pence zich van zijn vertrouwde kant zien en stelde hij zich vierkant achter Trump op. Zelf had hij nooit over de Bidens gesproken, maar met Trumps telefoongesprek met de Oekraïense president was volgens Pence helemaal niets mis.

Terwijl donderdag de onthullingen en ontwikkelingen in Trumps vendetta tegen de Bidens elkaar snel opvolgden, leverden de Republikeinen en Democraten ook strijd over de procedures rond impeachment. De leider van de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden, Kevin McCarthy, stuurde zijn Democratische collega Nancy Pelosi een brief waarin hij eiste dat het impeachment-onderzoek wordt opgeschort totdat de twee partijen een akkoord hebben bereikt over de aanpak. Daarin moet niet alleen de Democratische meerderheid de agenda bepalen, zoals normaal gesproken in commissies het geval is, maar moeten de Republikeinen volop mee kunnen onderzoeken.

Hij kreeg meteen een brief van Pelosi terug, waarin ze koeltjes vaststelde dat de regels voor onderzoeken door commissies duidelijk zijn. Met andere woorden: de Democraten gaan op eigen kracht door.

Dat lijkt ook Donald Trump te vrezen. Amerikaanse media melden dat hij vrijdag een ultimatum naar Pelosi zal sturen. Het impeachment-onderzoek erkent hij niet, zal hij daarin schrijven. Als ze wil dat hij gevolg geeft aan de dagvaardingen voor getuigen en documenten die op hem en zijn ministers afkomen, moet ze eerst maar eens het hele Huis over dat onderzoek laten stemmen. Hij hoopt wellicht dat er net genoeg Democraten twijfelen, om Pelosi die stemming te laten verliezen. En anders in ieder geval tijd te winnen.

Lees ook:

Trump en Zelenski: gewoon een telefoontje, of een klassiek maffioos afpersingsgesprek?

De kans dat Trump daadwerkelijk afgezet wordt, lijkt klein. Wel kan de Amerikaanse president politiek beschadigd raken. Vijf vragen (en antwoorden) over de afzettingsprocedure.

Wat was de rol van vader en zoon Biden in Oekraïne?

Trump beschuldigt presidentskandidaat Joe Biden en diens zoon Hunter van corruptie in Oekraïne. Is dat terecht? Oost-Europa-correspondent Michiel Driebergen zet de feiten op een rij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden