null Beeld
Beeld

Plein 2Parlementaire enquête

Tranen, schaamte en vermommingen – in elke enquête zit wel een vleug Hollywood

Redactie Trouw

Dat er spektakel komt, dat kan bijna niet anders, met zeventig getuigen die onder ede verklaringen komen afleggen onder wie in het najaar ook premier Rutte. De ‘waarheid en niets dan de waarheid’ komen ze vertellen over de aardgaswinning in Groningen, tijdens de parlementaire enquête die deze week is begonnen. De openbare verhoren duren tot oktober.

Maar wat voor spektakel gaat het worden? Het is alweer negen jaar geleden dat de laatste en vorige parlementaire enquête plaatsvond. Alleen al de setting doet denken aan Amerikaanse rechtbankdrama’s uit Hollywood, met de ondervragers die vanachter de tafel - gewapend met scherpe vragen - op zoek zijn naar de feiten. De getuige zit op het eenzame stoeltje voor hen.

Speciaal voor dit doeleinde heeft de Tweede Kamer al jaren geleden een speciale Enquêtezaal laten bouwen met een strak decor, in rechtbankstijl.

Politieke rouwverwerking

Elke enquête heeft zijn eigen motief en dynamiek. De laatste keer dat de zaal werd gebruikt - in 2013 dus - was de Tweede Kamer op zoek naar de feiten over de Fyra, de hogesnelheidstrein waar vanaf de eerste rit de onderdelen al vanaf vielen. De enquête diende vooral voor politieke rouwverwerking. Gedenkwaardig was het verhoor van de Italiaanse topman van de fabriek die de mislukte trein bouwde. “De trein was perfect in orde”, beweerde hij met stalen gezicht.

Tranen zijn er gevloeid als bij een enquête nationale trauma’s samenkwamen met persoonlijke trauma’s. Minister Hanja Maij-Weggen van verkeer hield het niet droog toen ze in 1999 onder ede werd verhoord over de Bijlmer-vliegramp. Kamerlid Rob Oudkerk pakte haar bij de ondervraging hard aan over haar rol bij het onderzoek naar de vliegramp, en toen knapte er iets. Het was een van de eerste keren dat een huilende minister op tv was te zien. “De Bijlmerramp stond dieper in mijn ziel gegrift dan ik tevoren besefte”, zei Maij-Weggen.

Kijkers in het land stuurden de CDA-minister brieven om haar op te beuren: emoties waren toch niets om je voor te schamen. Maar zij vond het zelf ‘vervelend’, omdat ze zich ooit had voorgenomen haar optredens altijd zakelijk te houden.

Rechercheteam smokkelde zelf cocaïne

Veel spectaculairder was het getuigenverhoor bij de parlementaire enquête in 1994 naar de opsporingsmethoden van de politie. Heel Nederland zat aan de buis gekluisterd. De enquête was het toneel van een live te volgen strijd tussen de Kamer als wetgever en het IRT-rechercheteam dat de randen van de wet had opgezocht door zelf cocaïne te gaan smokkelen. Twee rechercheurs die de omstreden operatie leidden moesten onder ede komen vertellen. Mede uit vrees dat ze herkend zouden worden droegen ze opvallende vermommingen: een valhelm en schmink. Ze lieten overigens weinig los en verdedigden hun opsporingsmethoden tot de laatste snik.

Top-3 opvallende getuigenverhoren

1. Tranen van minister Hanja Maij-Weggen
2. Excuses minister Lodewijk Asscher
3. Vermomde drugsrechercheurs

Hier moet toch zeker ook nog het politieke drama genoemd bij meer recent getuigenverhoor in de Enquêtezaal. Formeel betrof het geen parlementaire enquête, maar een ‘ondervraging’. Voormalig PvdA-leider Lodewijk Asscher toonde in november 2020 openbare wroeging over zijn rol als minister van sociale zaken in de toeslagenaffaire. Hij had in het schandaal slechts een zijdelingse rol gehad, maar was een van de meest schuldbewuste getuigen die langskwamen. Asscher maakte excuses dat hij teveel met de ‘fraudebril’ had gekeken en niet goed had doorgevraagd toen slachtoffers zich meldden. Hij was “vervuld van schaamte”, zei hij.

De biecht bleef relatief onopgemerkt. Want diezelfde middag renden de media naar belangrijker nieuws: Thierry Baudet stapte op als lijsttrekker van Forum voor Democratie, na antisemitische en homofobe grappen en opmerkingen. Asscher was vergeten. Hij trad een paar maanden later af als lijsttrekker van de PvdA. In de Enquêtezaal was dat gebaar eigenlijk al ingezet.

De rubriek Plein 2 behandelt de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden