Deze bewindslieden keren niet terug in het kabinet Rutte IV. Van links naar rechts Wouter Koolmees, Arie Slob, Ankie Broekers-Knol, Ingrid van Engelshoven, Ferd Grapperhuis

InterviewVertrekkende ministers

Topprestaties en tegenvallers: afscheid van vijf afzwaaiende bewindslieden

Deze bewindslieden keren niet terug in het kabinet Rutte IV. Van links naar rechts Wouter Koolmees, Arie Slob, Ankie Broekers-Knol, Ingrid van Engelshoven, Ferd Grapperhuis

Rutte III vergaderde vrijdag 7 januari voor het laatst. In het nieuwe kabinet keert een aantal bewindslieden niet terug. Wat is hun erfenis? Trouw vroeg het aan vijf betrokkenen.

Lukas van der StormRufus KainKristel van TeeffelenPetra Vissers en Laura van Baars

WIE? Ingrid Thijssen, voorzitter werkgeversorganisatie VNO-NCW

OVER? Wouter Koolmees, in Rutte III minister van sociale zaken en werkgelegenheid

Wat zij de grootste prestatie vindt van vertrekkend minister Wouter Koolmees van sociale zaken en werkgelegenheid? Ingrid Thijssen, voorzitter van de werkgeversorganisatie VNO-NCW, noemt er meteen twee.

“Zonder meer als eerste het pensioenakkoord. Wat een prestatie en hervorming is dat! Dat mag niet onderschat worden. Wouter heeft dat traject heel goed begeleid en door al zijn kennis en persoonlijkheid met succes tot een goed einde kunnen brengen. Weinig mensen realiseren zich wat een grote en ingewikkelde hervorming dit is.

“Verder wil ik stilstaan bij zijn rol in de coronacrisis. Complimenten voor zijn doortastendheid om snel tot steunpakketten te komen en ze aan te passen waar nodig. Dat ging altijd in goed overleg, waarbij mij steeds opviel dat Wouter heel goed kennisneemt van de praktijk.”

En de grootste tegenvaller?

“Ik zie geen echte tegenvallers. Behalve dan dat we graag aan de slag waren gegaan met het SER-advies over de arbeidsmarkt, waarin werkgevers en werknemers vorig jaar tot een aantal noodzakelijke hervormingen zijn gekomen. Omdat het kabinet toen al demissionair was, is dat nog blijven liggen.”

Heeft u een advies voor zijn opvolger?

“Verdiep je in de inhoud, laat je ego thuis, wees recht door zee, geef niet op en blijf goed in contact met alle betrokken partijen. Dan kun je heel ver komen. Ik denk dat Wouter Koolmees dat heeft laten zien.”

Wat zou u hem toewensen?

“Veel liefde en een goede gezondheid.”

(Lukas van der Storm)

Wouter Koolmees, in Rutte III minister van sociale zaken en werkgelegenheid Beeld ANP
Wouter Koolmees, in Rutte III minister van sociale zaken en werkgelegenheidBeeld ANP

WIE? Paul Rosenmöller, tot voor kort voorzitter van de koepel voor voortgezet onderwijs VO-raad

OVER? Arie Slob, in Rutte III minister van onderwijs

Het mooiste moment met onderwijsminister Arie Slob beleefde Paul Rosenmöller, destijds voorzitter van de koepel voor voortgezet onderwijs VO-raad, toen duidelijk werd dat het kabinet 8,5 miljard euro voor het onderwijs wilde uittrekken. “Slob heeft zich daarvoor ingezet, maar dat het kabinet zo relatief gemakkelijk bereid was het geld uit te geven, dat was voor iedereen verrassend.”

Is die 8,5 miljard euro voor het Nationaal Programma Onderwijs zijn grootste prestatie geweest?

“Hij heeft in elk de geval de context goed benut. Met de 8,5 miljard heeft het hele kabinet een gebaar willen maken naar de publieke sector, nadat er voor miljarden aan steun naar het bedrijfsleven was gegaan.

“Slob was onderwijsminister in hele moeilijke tijden. Hij heeft scholen moeten sluiten en eindexamens moeten afgelasten. Dat was heel spannend. Binnen het kabinet heeft hij altijd keihard geknokt, daar ben ik zeker van. Hij is een authentieke persoonlijkheid gebleven, die benaderbaar was en transparant over zijn wensen en teleurstellingen. Dat scholen voor de vakantie dicht moesten was een domper, maar dat basis- en middelbare scholen maandag weer open kunnen, is ook grotendeels aan hem te danken.”

Wat had beter gekund?

“Op een aantal structurele zwakten in het onderwijsstelsel is te weinig vooruitgang geboekt: taal- en leesvaardigheid zijn te zwak, er heerst een lerarentekort en we selecteren te vroeg. De pandemie heeft veel aandacht opgeslokt, en tegelijkertijd deze problemen zichtbaarder gemaakt.”

Is de aanpak van die zwaktes een opdracht voor Dennis Wiersma?

“Hij lijkt me een enthousiaste jonge minister. Ik zou hem adviseren de documentaire Klassen te kijken en een visie te ontwikkelen op de aanpak van die zwaktes in het funderend onderwijs, bij voorkeur in samenhang met het mbo en hoger onderwijs, waarvoor Robbert Dijkgraaf verantwoordelijk wordt. Een beetje lef en ambitie tonen, daar heb ik bij Wiersma wel vertrouwen in.”

(Laura van Baars)

 Arie Slob, in Rutte III minister van basis- en voortgezet onderwijs en media Beeld ANP
Arie Slob, in Rutte III minister van basis- en voortgezet onderwijs en mediaBeeld ANP

WIE? Wil Eikelboom volgde als voorzitter van de Vereniging Asieladvocaten & -Juristen Nederland

OVER? Ankie Broekers-Knol, in Rutte III staatssecretaris van justitie en veiligheid

Wil Eikelboom volgde als voorzitter van de Vereniging Asieladvocaten & -Juristen Nederland op de voet het beleid van staatssecretaris Ankie Broekers-Knol, onder meer belast met asiel en migratie. Haar grootste prestatie? Daar heeft hij ‘wel even over moeten nadenken’.

“Maar ik heb iets bedacht dat je als een lichtpuntje zou kunnen zien. Broekers-Knol erfde een gigantische achterstand in de behandeling van asielaanvragen, en die is de voorbije periode uiteindelijk wel aangepakt. Dat mag dan zijn gegaan met methodes die asieladvocaten niet ideaal vonden, maar er zijn wél veel zaken afgedaan. Veel mensen hebben na jaren wachten hun leven kunnen opstarten. Dus laten we haar die credit geven.”

Wat vond u de grootste tegenvaller?

“Het dieptepunt van haar bewind vond ik dat zij de definitie van alleenstaande minderjarige vreemdelingen had aangepast. Kinderen die met een meerderjarige reisden, bijvoorbeeld een broer van negentien, golden ineens niet meer als alleenstaand.

“Dat deed ze zonder de Tweede Kamer daarvan op de hoogte te stellen en tegen het advies van haar eigen ambtenaren in. Pas toen het in de media werd aangekaart, heeft de staatssecretaris die verandering snel weer ongedaan gemaakt. Dit had een groot drama kunnen worden; ze was van plan kinderen te scheiden van hun ouders.”

Heeft u nog een advies voor haar opvolger, Eric van der Burg?

“Wat ik van Van der Burg begrijp, is dat hij een zelfstandige geest is. Ik vind dat de staatssecretaris van asiel er niet alleen moet zijn om de grenzen te bewaken, die moet er ook zijn voor asielzoekers. Ik hoop dat Van der Burg het aandurft tegen de populistische stroom in te zwemmen, in plaats van die alleen maar op te kloppen.”

(Petra Vissers)

Ankie Broekers-Knol, in Rutte III staatssecretaris van justitie en veiligheid. Beeld ANP
Ankie Broekers-Knol, in Rutte III staatssecretaris van justitie en veiligheid.Beeld ANP

Wie? Berend Schans, directeur VNPF, branchevereniging van poppodia en -festivals

OVER? Ingrid van Engelshoven, in Rutte III minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Als directeur van VNPF, de branchevereniging van poppodia en -festivals, had Berend Schans veel contact met cultuurminister Ingrid van Engelshoven. Wat hem betreft werd er te veel over haar gemopperd. “Haar periode is behoorlijk gekleurd door de coronacrisis, maar binnen de mogelijkheden die ze als minister had, heeft ze het erg goed gedaan.”

Wat vindt u de grootste prestatie van Van Engelshoven?

“Ze heeft enorm veel van het ministerie van financiën losgekregen om de cultuur te redden. In vergelijking met andere sectoren, zoals de horeca, heeft cultuur veel steun gekregen. Dat is haar verdienste, daar heeft ze haar nek voor uitgestoken.”

Waren er ook tegenvallers?

“Ja, ze maakte een punt van eerlijke vergoedingen in de cultuur, voor iedereen van artiest tot technicus. Natuurlijk is de sector daar voorstander van, maar er is een olifant in de kamer: als vergoedingen stijgen terwijl budgetten gelijk blijven, kun je minder mensen betalen. Je zou willen dat er ook buiten de crisis meer middelen voor cultuur waren, daar heeft ze geen voortrekkersrol in gespeeld.”

Heeft u een advies voor haar opvolger?

“Maak het budget groter, zodat iedereen de Fair Practice Code kan volgen [een gedragscode die de arbeidsmarktsituatie in de culturele sector moet verbeteren, red.] zonder ons rijke culturele leven geweld aan te doen. En zorg ervoor dat alle soorten cultuur worden vertegenwoordigd. Het cultuurbeleid van het rijk is nog altijd erg gericht op grote musea, orkesten, ensembles – ouderwetse cultuur. Maak meer ruimte voor pop, hedendaagse dans en andere nieuwere vormen.”

(Rufus Kain)

Ingrid van Engelshoven, in Rutte III minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Beeld ANP
Ingrid van Engelshoven, in Rutte III minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.Beeld ANP

WIE? Ivonne Leenhouwers, strafrechtadvocaat gespecialiseerd in zedenzaken

OVER? Ferd Grapperhaus, in Rutte III minister van justitie en veiligheid

Als strafrechtadvocaat gespecialiseerd in zedenzaken denkt Ivonne Leenhouwers bij het ministerschap van Ferd Grapperhaus (justitie en veiligheid) allereerst aan de nieuwe zedenwet, waarbij dwang niet langer bewezen hoeft te worden. “Het wetsvoorstel is veelomvattend en ingrijpend. Dat op zichzelf is al een belangrijke prestatie, omdat eerdere pogingen mislukten om de zedenwet grondig te veranderen.”

Wat vindt u de grootste tegenvaller?

“Ook daarvoor kijk ik naar de zedenwet. Ik vind dat de minister te veel is doorgeslagen op het gebied van de bescherming van slachtoffers en onvoldoende oog heeft gehad voor de praktische uitvoerbaarheid van de wet en voor de mogelijke negatieve gevolgen.

“Zo heb ik grote moeite ermee dat iemand het zware label van verkrachter kan krijgen zonder dat hij of zij op het moment zelf wist dat de seks tegen de wil was. Volgens de nieuwe wet ben je strafbaar als je op basis van de context had moeten vermoeden dat de wil bij de ander ontbrak. Je kunt dus worden veroordeeld voor het maken van een verkeerde inschatting van de situatie.”

Nog een advies aan de opvolger?

“Blijf altijd bedenken dat je niet al het ongewenste gedrag via de strafwet kunt oplossen. Het is een trend om vooral daadkracht en een harde aanpak te willen uitstralen, maar heb ook voldoende oog voor de bescherming van de rechten van de verdachte.”

Wat zou een geschikte nieuwe baan zijn voor Grapperhaus?

“Misschien is het leuk en leerzaam voor hem om een tijdje te werken in de sociale advocatuur, zodat hij ook die kant van het prachtige vak van advocaat leert kennen.”

(Kristel van Teeffelen)

Ferd Grapperhaus, in Rutte III minister van justitie en veiligheid. Beeld ANP
Ferd Grapperhaus, in Rutte III minister van justitie en veiligheid.Beeld ANP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden