Terreurbestrijding

‘Toestemmingsplicht voor reizen van hulpverleners en media naar ‘terreurgebied’ moet van tafel’

Minister Ferdinand Grapperhaus van Justitie en Veiligheid (CDA) tijdens het eerste Vragenuurtje in de Tweede Kamer na het zomerreces. Beeld ANP

Een nieuwe anti-terreurwet dreigt ook het werk van hulporganisaties en journalisten in ‘terroristisch gebieden’ te belemmeren.

Journalisten en hulpverleners lopen te hoop tegen een wetsvoorstel waardoor zij straks individueel toestemming aan het ministerie moeten vragen voordat ze mogen afreizen naar ‘terroristisch gebied’.

De Tweede Kamer debatteerde donderdagavond over een wetsvoorstel van minister Grapperhaus (CDA, Justitie en Veiligheid), dat verblijf in een door terroristen gecontroleerd gebied strafbaar stelt. Het kabinet hoopt hiermee jihadgangers beter te kunnen vervolgen. 

Terug naar de tekentafel

“We hebben serieuze bezwaren tegen de wet. Onze neutraliteit wordt aangetast, dit druist in tegen de principes van onafhankelijke journalistiek”, zegt algemeen secretaris Thomas Bruning van de Nederlandse Vereniging voor Journalisten. Ook Artsen zonder Grenzen ziet ongewenste gevolgen voor de hulpverlening in conflictgebieden. “Ten eerste vertraagt dit ons werk, ten tweede is het tegenstrijdig met onze onafhankelijkheid dat overheden bepalen waar onze hulpverleners naartoe gaan of niet”, zegt adjunct-directeur Frido Herinckx van AzG Nederland. Volgens OxfamNovib druist het wetsvoorstel in tegen internationaal humanitair recht en moet de wet “terug naar de tekentafel.”

Het wetsvoorstel maakt deel uit van het pakket harde anti-terreurmaatregelen, dat in het regeerakkoord is opgenomen. Toch is er verschil van mening binnen de coalitie, zo bleek tijdens het debat. CDA en VVD willen de strafmaat verhogen naar maximaal twee jaar cel, in plaats van één. Ook willen ze het Rode Kruis uitzonderen van de toestemmingsplicht (“de belichaming van de noodhulp”, aldus CDA-Kamerlid Madeleine van Toorenburg). Volgens D66 en ChristenUnie moet die uitzondering voor alle erkende humanitaire organisaties gelden. D66 opperde de mogelijkheid dat journalisten achteraf nog toestemming kunnen vragen. De minister kwam deels aan de zorgen tegemoet. Hulporganisaties zouden in een keer voor al hun medewerkers een uitzondering mogen vragen. Journalisten kunnen toestemming krijgen die een jaar lang geldig is.

In het huidige wetsvoorstel zijn alleen diplomaten en medewerkers van volkenrechtelijke organisaties zoals de VN uitgezonderd. De Raad van State had mede hierom kritiek op het wetsvoorstel. Dit adviesorgaan vindt bovendien dat er al voldoende wetgeving is om jihadisten te vervolgen.

Vloggende jihadist

Oppositiepartij GroenLinks wil een uitzondering maken voor alle hulpverleners en journalisten, maar die laatste groep is volgens de minister lastig te definiëren. Wat doen we met een vloggende jihadist die zich journalist noemt, vroeg CDA’ers Van Toorenburg zich af. Volgens de VVD zijn er ook hulporganisaties die ‘politiek bedrijven’ met hun werk in dergelijke gebieden.

Wat een hulporganisatie is, en wie een journalist is daarentegen al in andere wetgeving omschreven en afgebakend. De NVJ heeft Grapperhaus gewezen op Denemarken, dat een soortgelijke wet kent maar media en ngo’s hiervan uitzondert. “Een officiële perskaart, zonder toestemmingsplicht, zou voldoende moeten zijn”, aldus Bruning.

Een lastige kwestie is ook hoe de minister precies bepaalt voor welke gebieden de wet geldt, en hoe hij dat bekend maakt aan burgers. Conflicthaarden zijn immers veranderlijk en houden zich niet aan landsgrenzen. De minister gaat dit nog verder uitwerken.

Inmiddels is het wetsvoorstel voor het IS-gebied in Syrië en Irak achterhaald door rechterlijke uitspraken, waarin zo'n verblijf - eenmaal bewezen - niet los wordt gezien van steun aan een terroristische organisatie, waarop een veel zwaardere straf staat.

Lees ook: 

De Tweede Kamer blijft erbij: terughalen van kinderen én ouders is geen optie

Het kabinet zoekt naar mogelijkheden om Nederlandse moeders en hun kinderen die zich bij Islamitische Staat in Syrië hadden aangesloten terug te halen. Minister Ferd Grapperhaus (justitie) wil samen met Koerdische strijdgroepen ter plaatse kijken wat de meest werkbare manier is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden