Asiel

Strohalm voor asielzoekers in ‘schrijnende situatie’ lijkt verdwenen

Bewegwijzering nabij het asielzoekerscentrum (AZC) in Ter Apel. Beeld anp

Van de optie om in schrijnende situaties een kansarme asielzoeker toch een verblijfsvergunning te verlenen, is sinds de invoering in mei slechts één keer gebruik gemaakt. Dat blijkt uit cijfers van het ministerie van Justitie en Veiligheid, opgevraagd door Trouw en onderzoeksplatform Investico.

De VVD lijkt haar zin te hebben gekregen: het laatste ‘ventieltje’ in de asielprocedure is verdwenen. De coalitie sloot begin dit jaar een zwaarbevochten deal over het kinderpardon, waar D66 en ChristenUnie voor waren, en op het laatst ook het CDA. Per 1 mei werd daarom het ‘genadeoordeel’ van de bewindspersoon geschrapt, een wens van de VVD. Toch maakte toenmalig staatssecretaris Harbers (asiel) er nog 13 keer gebruik van in de eerste vier maanden van 2019.

In plaats daarvan kan de asielzoeker nu alleen in de eerste fase van zijn procedure pijnlijke zaken aandragen die hem recht op verblijf zouden moeten geven, naast zijn asielredenen. De hoofddirecteur van de IND beslist hier over. De immigratiedienst kijkt zelf ook naar schrijnende omstandigheden. Bijvoorbeeld een ernstige ziekte, maar het moet altijd gaan om een ‘samenstel’ van schrijnende dingen. Niet bekend is hoe vaak een beroep op schrijnendheid al is afgewezen.

Rumoer in de media

Met de oude bevoegdheid kon de staatssecretaris uitgeprocedeerde asielzoekers vlak voor uitzetting alsnog een verblijfsvergunning geven. Dat gebeurde meestal in stilte, maar soms pas na veel rumoer in de media. Vooral bij asielkinderen die hier al hun hele leven wonen, zoals de Armeense kinderen Lili en Howick en de Irakese Nemr. Dat zorgde voor wrijving, bij de IND en in de samenleving: waarom mediagenieke gevallen wel mochten blijven, en anderen die gehoorzaamden aan uitzetting niet.

Maar de kritiek op de nieuwe toets is vanaf het begin geweest dat het een schaamlapje zou zijn. ‘Schrijnendheid’ ontstaat immers pas in de loop van de procedure, of na afloop. Uit het onderzoek van Investico en Trouw naar de achterkant van het asielbeleid, blijkt dat ook bij de IND dit besef leeft. Het verbaast asieladvocaat Cliff Raafs van Helgers Advocaten dan ook niets dat de toets slechts één keer leidde tot een verblijfsvergunning. “De doelstelling is vanaf het begin geweest om veel minder vaak schrijnendheid aan te nemen.”

GroenLinks-Kamerlid Bram Van Ojik noemt de toets ‘de slager die zijn eigen vlees keurt’. “Het politieke probleem is misschien opgelost, maar schrijnende situaties niet. De menselijke maat is met een pennestreek afgeschaft.”

Het kabinet wil dat de asielprocedures sneller en efficiënter verlopen. Dit lukt nog niet goed. De IND kampt met personeelstekorten en moet dit en volgend jaar honderden nieuwe mensen inwerken. Wachttermijnen worden regelmatig overschreden. 

“Complexe zaken moeten daarom eerder aangepakt”, zegt D66-Kamerlid Maarten Groothuizen. D66 wil het effect van de nieuwe toets nog even aanzien. Voordeel is volgens Groothuizen dat de staatssecretaris niet langer ‘als een soort god’ hoeft te beslissen, maar dat de nieuwe toets ook door de rechter gecontroleerd wordt.

Nog geen alarmbellen

Bij ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind gaan de alarmbellen nog niet af. Hij denkt het kinderpardon mogelijk voor minder schrijnende gevallen heeft gezorgd. Volgens de IND gaat het echter bij schrijnendheid en kinderpardon om twee verschillende zaken. Het kinderpardon is voor gezinnen met ‘gewortelde’ kinderen die officieel al één of meerdere keren zijn afgewezen en na jaren nog steeds in Nederland zijn. Hoeveel van hen dit pardon krijgen, wordt volgende maand bekend.

Deze publicatie is tot stand gekomen met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten

Lees ook:

Nederland heeft een van de strengste asielprocedures van Europa

Nederland is binnen Europa een van de strengste landen bij het toelaten van asielzoekers.

Waarom de Nederlandse lijst met ‘veilige landen’ voor asielzoekers wel erg willekeurig is

Voor asielzoekers uit ‘veilige landen’ is Nederland een van de strengste in Europa. Snel erin en snel eruit, is het devies. Doet dat recht aan de vluchtverhalen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden