AnalyseVVD-congres

Stikstofstemming VVD legt tweedeling partij bloot

Dennis Wiersma, Christianne van der Wal, Sophie Hermans en Mark Rutte op de voorste rij, tijdens de algemene ledenvergadering van de VVD zaterdag in Halfweg.  Beeld ANP
Dennis Wiersma, Christianne van der Wal, Sophie Hermans en Mark Rutte op de voorste rij, tijdens de algemene ledenvergadering van de VVD zaterdag in Halfweg.Beeld ANP

Met de afwijzing van de stikstofplannen tikken VVD-leden premier Rutte en de VVD-top op de vingers voor het uitvoeren van ‘D66-fantasieën”

Niels Markus

Met het afkeuren van het nieuwe stikstofbeleid hebben de VVD-leden een gevoelige tik uitgedeeld aan het kabinet en de eigen bewindslieden Christianne van der Wal (stikstof) en Mark Rutte. Voor de premier is het voor het eerst in tien jaar dat hij zo ferm door de eigen leden is teruggefloten.

Op het bij momenten felle VVD-congres van zaterdag in Halfweg steunde de krapst mogelijke meerderheid van 51 procent een motie die de nieuwe stikstofplannen deels afwijst. Volgens de 866 ondertekenaars moet het kabinet meer inzetten op innovatie. Ook worden vraagtekens gesteld bij de rekenmodellen die ten grondslag liggen aan het beleid.

Volgens Rutte en Van der Wal hoeft het kabinet echter niet terug naar de tekentafel. De premier ziet de – adviserende, en dus niet bindende – motie vooral als aanleiding voor een ‘gesprek’ met de partijleden en binnen de coalitie. Wel wijst hij erop dat rechters stalinnovaties vaak afkeuren, omdat die niet de stikstofuitstoot voorkomen die de fabrikant belooft.

Ook Tweede Kamerlid en landbouwwoordvoerder Thom van Campen, die in discussies met de leden het stikstofbeleid verdedigde, zegt dat hij de motie vooral als opdracht ziet om het beleid beter uit te leggen. Hij wil het kabinet en wetenschappers nog eens vragen naar de deugdelijkheid van de rekenmodellen. Hoewel ze niet perfect zijn, voldoen ze volgens hem om het stikstofbeleid op te baseren. “Maar het kan altijd beter.” Bij het televisieprogramma Buitenhof voerde D66-Kamerlid Tjeerd de Groot zondag de druk op door te zeggen dat het kabinet de nieuwe stikstofplannen moet uitvoeren.

‘Te rigoureus aansturen op onteigening’

Wat de indiener van de motie betreft, het Zuid-Hollandse statenlid Mirjam Nelisse, hoeven de stikstofplannen niet direct van tafel. Wel vindt zij dat het kabinet te rigoureus aanstuurt op onteigening van boeren. Bovendien moet het kabinet kijken naar aanmerkingen van kritische wetenschappers op de stikstofmodellen. “De modellen hoeven niet helemaal van tafel, maar we willen wel een aanpassing.”

Het tumult binnen de VVD, met van oudsher een grote boerenachterban, toont opnieuw aan hoe hard de stikstofplannen aankomen in de agrarische sector. Actiegroepen hebben grootse acties aangekondigd voor 22 juni. Enkele boeren waren naar het VVD-congres gekomen, waar overigens ook veel steun was voor stikstofminister Van der Wal die vrijdagavond op intimiderende wijze thuis bezoek kreeg van boze boeren.

Harde toon

Het eerste fysieke congres sinds de coronapandemie legde ook grote onvrede én onderlinge meningsverschillen binnen de VVD bloot. Voor Rutte is de stikstofstemming de eerste correctie sinds 2012, toen de leden massaal in opstand kwamen tegen de plannen van Rutte II voor een inkomensafhankelijke zorgtoeslag. De partij kreeg de afgelopen jaren vaak de kritiek dat ze verworden is tot een applausmachine, maar in dit geval heeft de partijtop de broeiende onvrede onder leden onderschat.

De harde toon van sommige verwijten viel op. Leden noemden het stikstofbeleid een ‘schande’ en spraken van ‘D66-fantasieën’. Het Medemblikker VVD-lid Mark Raat: “Als we nog meer naar links opschuiven, dan kunnen we bij de fusiefractie van PvdA en GroenLinks aanschuiven.” Ook de landbouwwoordvoerder van de vorige Tweede Kamerfractie, Helma Lodders, keerde zich tegen het stikstofbeleid, dat volgens haar zal leiden tot een kaalslag van het platteland en het mkb. Zij sloot zich aan bij een eerdere spreker die zei dat de VVD beter uit het kabinet kan stappen.

De grote verdeeldheid over stikstof bleek ook uit een andere motie. 52 procent van de leden steunde de oproep om zo snel mogelijk weer 130 te gaan rijden, nu blijkt dat een maximumsnelheid van 100 de bouw niet sneller op gang helpt. Een deel van de leden reageerde verontwaardigd op die oproep, net nu veel boeren als gevolg van het stikstofbeleid vrezen voor hun toekomst.

Bij de liberalen tekent zich zo een tweedeling af. Grof gezegd tussen jong en oud, en stad en platteland. Jonge stedelingen spreken zich juist uit vóór het stikstofbeleid, omdat zij geen betaalbare woning kunnen vinden zolang het land op slot blijft. Onder jonge leden klinkt ook de klacht dat de VVD te weinig oog heeft voor thema’s als klimaat en kansenongelijkheid. Het traditionele deel van de partij heeft er juist moeite mee dat het kabinet de lasten verzwaart om het minimumloon te verhogen.

Lees ook:

Bijna één op de drie boerenbedrijven moet stoppen door stikstofplannen, kabinet neemt schuld op zich

Het hoge woord is eruit: de landbouw zal de komende jaren fors moeten inkrimpen. Minister Van der Wal (stikstof) wijst vooral de overheid zelf aan als schuldige van het stikstofdebacle.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden