Nederlandse luchtaanval Irak

Snoeiharde kritiek op Bijleveld over onjuist informeren Kamer en verzwijgen burgerdoden

Minister Ank Bijleveld van defensie. Beeld ANP

Minister Bijleveld van defensie vocht in de Tweede Kamer voor haar politieke leven. Ze overleefde een motie van wantrouwen van de oppositie.

Minister Ank Bijleveld van defensie heeft dinsdagavond de Tweede Kamer op het nippertje tevreden kunnen stellen. De CDA-minister kreeg snoeiharde kritiek van de oppositie en op z’n best onbegrip van de coalitie waarom ze burgerdoden in Irak zolang verzweeg. Bijna de hele oppositie stemde voor een motie van wantrouwen, ingediend door GroenLinks. Na lang beraad stemde ook de PvdA, die ten tijde van de eerste Irak-missie nog regeerde, voor de motie. 

Voor de Kamer staat er in het felle debat één ding op het spel: haar recht op informatie. Wie dat schendt, begaat een politieke doodzonde. Daarbij wordt Bijleveld niet op haar woord geloofd, al biedt ze excuus aan voor het verkeerd informeren van de Kamer door haar voorganger. Jeanine Hennis (VVD) meldde de Kamer eind juni 2015 dat Nederland niet betrokken was bij burgerslachtoffers door luchtaanvallen van F-16's in Irak, terwijl ze toen al beter wist.

Olie op het vuur

Bijleveld bevestigde maandag in een uitgebreide brief aan de Kamer waarover NOS en NRC onlangs berichtten: bij een luchtaanval van Nederlandse F-16’s op een bommenfabriek van Islamitische Staat in het Iraakse Hawija op 2 juni 2015 zijn tientallen burgerdoden gevallen. Nederland vloog in Irak van 2014 tot 2016 en in 2018. Het debat cirkelde om twee kernvragen: wanneer precies wist Bijleveld dat haar voorganger de Kamer onjuist had geïnformeerd? En waarom bracht Bijleveld zelf de Kamer niet eerder op de hoogte van de burgerslachtoffers in Irak?

De minister is dinsdagavond nog maar net begonnen aan haar antwoorden, als ze olie op het vuur gooit. Pas afgelopen vrijdag, zo vertelt ze, ontdekte ze ‘bij een laatste check’ dat haar voorganger Hennis in 2015 ‘niet correct’ was geweest. Uit het feitenrelaas dat Bijleveld voorafgaand aan het debat vrijgeeft, blijkt dat haar voorganger al een week na de luchtaanval door de Amerikanen op de hoogte is gebracht van de burgerdoden. Alleen Nederlandse F-16’s vlogen die nacht. De Amerikanen citeren in hun onderzoek ‘openbare bronnen’ dat het gaat om zeventig doden. Volgens Bijleveld is het ‘aannemelijk’ dat ook andere bewindspersonen zoals premier Rutte hiervan wisten. Maar op 23 juni houdt Hennis de Kamer voor: geen sprake van Nederlandse betrokkenheid.

Gebrek aan politieke antenne

Het relaas van Bijleveld veroorzaakt dinsdagavond groot ongeloof bij de Kamerleden. Niet alleen over Hennis’ leugen, al neemt Bijleveld dat woord niet in de mond. Ook over het gebrek aan politiek antenne op het ministerie. D66-Kamerlid Salima Belhaj: “Ik kan me niet voorstellen dat er bij uw aantreden geen map op uw bureau lag, waarin stond: pas op, gevoelig dossier.” SP-Kamerlid Sadet Karabulut: “Dit is nog veel erger dan gedacht. Uw brief is één groot rookgordijn.” Temeer, stelt Karabulut omdat ook het OM de incidenten in Irak heeft onderzocht. “Wat is dat dan nog waard?” GroenLinks-Kamerlid Isabelle Diks: “Dit is zo’n flagrante leugen. Daar moet u toch voor gewaarschuwd zijn bij uw overdracht?”

Alleen CDA en VVD kunnen – aarzelend gevolgd door de ChristenUnie - instemmen met de verdedigingslijn van Bijleveld. Die houdt ze de hele avond vol: ‘Vanwege de veiligheid van de operatie en de vliegers kon ik niet eerder iets zeggen, maar ik werk al heel lang aan transparantie’. Maar D66 is niet overtuigd. Verschillende partijen willen dat Nederland meer doet om de schade aan slachtoffers te vergoeden. Volgens Bijleveld is Nederland ‘wel verantwoordelijk maar niet aansprakelijk’ voor de schade, maar ze belooft hier 'welwillend’ naar te kijken.

Het is SP’er Karabulut, die Defensie al jaren achtervolgt met kritische Kamervragen op dit punt, die aan het begin van de avond nog een essentiële vraag stelt. Als Nederland oorlog voert, moeten wij nog langer toestaan dat dit in het geheim gebeurt? Dat we niets vertellen over wat er mis gaat, terwijl bij ieder gelegenheid de precisie en hightech van defensie worden geprezen? “Dat is een democratie onwaardig”, aldus Karabulut.

Lees ook:

Defensie bevestigt doden F-16-aanval Irak, Kamer onjuist ingelicht

Het kabinet geeft toe dat bij een luchtaanval door F-16’s in Irak in 2015 tientallen burgerdoden zijn gevallen. Het ministerie van defensie wist hiervan, maar heeft dit destijds na vragen van Kamerleden ontkend.

Advocaat Zegveld: Kul! Nederland moet wél schade vergoeden aan slachtoffers Hawija

Anders dan minister Bijleveld van defensie beweert, is Nederland wel degelijk verplicht schadevergoeding te betalen aan de burgerslachtoffers van de F-16-aanval op het Irakese Hawija, zegt advocaat en hoogleraar oorlogsherstelbetalingen Liesbeth Zegveld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden