AnalyseAvondklokgehannes

Slot op de nacht blijft voorlopig van kracht, maar geblunder kabinet laat krassen na

De Eerste Kamer in vergadering over de spoedwet waarmee de avondklok nu moet worden geregeld.  Beeld ANP
De Eerste Kamer in vergadering over de spoedwet waarmee de avondklok nu moet worden geregeld.Beeld ANP

De avondklok blijft voorlopig van kracht, nadat de Eerste Kamer vrijdagavond akkoord ging met de spoedwet die de regeling een wettelijke basis geeft. Maar het juridisch gehannes van het kabinet heeft het draagvlak geen goed gedaan.

Terwijl de vogels floten en de temperatuur buiten klom, debatteerden advocaten in gerechtshoven en senatoren in de Eerste Kamer vrijdag fel over de avondklok. Die lentekriebels en lengende avonden kunnen de komende tijd weleens een grotere uitdaging vormen voor de handhaving van de coronaregels, dan de hele turbulentie rond de avondklok. Vrijdagmiddag al bleek dat het slot op de nacht in ieder geval nog tot vrijdag 26 februari van kracht blijft. Het gerechtshof in Den Haag bleek nog een week nodig te hebben voor een oordeel in hoger beroep, of deze ingrijpende maatregel wel de juiste wettelijke basis meekreeg.

Na dat besluit haalde het kabinet ongetwijfeld opgelucht adem. Want het vangnet dat het kabinet ondertussen aan het knopen was, moest vrijdagavond laat nog door de Eerste Kamer.

De senatoren stemden vrijdagavond laat in met deze nieuwe wettelijke basis voor de avondklok, met 45 stemmen voor en 13 tegen. Tegen stemden onder meer senatoren van PVV en de fractie-Nanninga. FvD was ook tegen, maar was bij de late stemming al vertrokken. In navolging van hun Tweede Kamer-collega’s uitten ook uiteindelijke voorstemmers fundamentele kritiek op de gang van zaken. De coronacrisis is gebaat bij voorspelbaar beleid, met de juiste wettelijke waarborgen, en dit heeft het draagvlak geen goed gedaan, stelden de meeste partijen in de Senaat. “Ik krijg de indruk van een kamelenrace op de kermis, waarbij het beestje sowieso moet winnen”, aldus PVV-senator Alexander van Hattem.

Lees ook de reconstructie van de besluitvorming rondom de avondklok, tot de rechtszaken deze week.

In praktijk verandert er dus voorlopig niet veel. Vrijdag 26 februari is alweer een stap dichter bij dinsdag 2 maart, de dag waarop de avondklok afloopt. De kans op verlenging daarna is zeker aanwezig. Met een nieuwe week vol coronaoverleg voor de boeg, hintte minister De Jonge van volksgezondheid voorzichtig dat er ‘heel weinig mogelijk is’ wat betreft versoepelingen. Er zijn ook signalen dat het kabinet met een verlenging van de avondklok andere versoepelingen mogelijk zou willen maken, zoals gedeeltelijke opening van middelbare scholen.

Demissionair minister Ferd Grapperhaus tijdens de plenaire zitting van de Eerste Kamer. Beeld ANP
Demissionair minister Ferd Grapperhaus tijdens de plenaire zitting van de Eerste Kamer.Beeld ANP

Toch blijft er na deze week een onaf gevoel hangen. Want wat hebben de toeschouwers van al die urenlange rechtszittingen en debatten afgelopen week eigenlijk gezien? Om positief te beginnen: een rechtsstaat die op volle toeren draaide, met alle krachten en tegenkrachten. Een rechter die op aangeven van actiegroep Viruswaarheid in een kort geding het kabinet terugfloot, een kabinet dat alsnog luisterde naar het advies van de Raad van State, een Tweede Kamer die de reparatiewetgeving uiteindelijk goedkeurde.

Maar de kwestie is zeker niet af. Tot vrijdagavond laat bogen de senatoren zich over de nieuwe wet. Aan het begin van de dag probeerde de PVV-fractie de stemming nog uit te stellen tot volgende week, maar daar was geen meerderheid voor. De Eerste Kamer maakt zich vooral zorgen over kwesties als ‘is de avondklok wel in verhouding tot de inbreuk op de grondrechten van burgers’, ‘kan het kabinet met andere minder ingrijpende maatregelen hetzelfde doel (minder besmettingen) bereiken’ en de ‘noodzakelijkheid’ van deze maatregel, die de grondrechten van burgers beperkt. Wat blijft knellen is dat de harde effecten van de avondklok als afzonderlijke maatregel niet goed te meten zijn.

Daarmee schemert in de Senaat de twijfel door die langzamerhand breder in de samenleving de kop opsteekt. Er is de groep economen en artsen van Herstel-NL die pleit voor een alternatieve aanpak van de pandemie, vrijdag voegden zich daar de twee grote werkgeversorganisaties bij met een pleidooi om met massaal testen de samenleving voorzichtig weer te openen.

Wat krassen heeft veroorzaakt, is het strategische geblunder van het kabinet, door de onzekerheid en chaos die het zelf in het leven riep. Ondanks de crisisdruk had het kabinet immers eerder kunnen kiezen voor deze route, waarbij de nieuwe avondklokregeling in de bestaande coronawetgeving wordt gemetseld. Minister Grapperhaus van justitie hield in de Eerste Kamer weliswaar vol dat ook de oude optie via een oude noodwet voor bijzondere omstandigheden (Wbbbg) alsnog zou kunnen werken.

Maar het kabinet heeft beloofd – wat de rechter volgende week ook zegt – in ieder geval bij verlenging deze nieuwe wet te gebruiken. Volgens een amendement op de nieuwe wet zal de avondklok bij verlenging na 2 maart voor maximaal drie weken gelden, daarna is weer een nieuw besluit nodig.

Lees ook:

Reconstructie: Dat de avondklok kon sneuvelen, voorzag niemand

Al maanden sprak het kabinet over een avondklok. Toch is iedereen verrast als de rechter hem dinsdag van tafel veegt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden