Vera Bergkamp (D66, boven) hoort dat zij is verkozen tot de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer. Onder Bergkamp Khadija Arib (PvdA.

AnalyseKamervoorzitter

Slechts 38 stemmen voor Arib. Wat ging er mis bij de strijd om de hamer?

Vera Bergkamp (D66, boven) hoort dat zij is verkozen tot de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer. Onder Bergkamp Khadija Arib (PvdA.Beeld ANP

De uitslag moet hard zijn aangekomen bij Khadija Arib. Woensdag verloor ze de voorzittershamer van de Tweede Kamer al in de eerste ronde aan Vera Bergkamp (D66). Ze kreeg ‘slechts’ 38 stemmen. Wat ging er mis?

Haar gezichtsuitdrukking spreekt boekdelen, woensdag aan het begin van de avond. Met achter haar een opgetogen Bergkamp kijkt Arib verslagen voor zich uit. Dat het D66-Kamerlid haar al in de eerste ronde verslaat, komt toch als een verrassing. De stemmen van de leden van de VVD, CDA en D66 zijn hoogstwaarschijnlijk niet naar haar gegaan. Toch is Arib al jarenlang populair bij het grote publiek, ze leidde de debatten kundig en met humor en kwam als het moest fel op voor de rechten en de informatiepositie van de Tweede Kamer.

Al in november kondigt ze aan graag door te willen. “Continuïteit, ervaring en stabiliteit zijn belangrijk”, zegt ze, ze vindt het ‘eervol en leuk’ om nog een periode door te gaan. Haar kansen lijken dan nog goed, al staat haar partij, de PvdA, in de peilingen er niet zo goed voor. Ook als begin april Martin Bosma zich meldt als tegenkandidaat, lijkt er nog geen vuiltje aan de lucht voor Arib. Zelf heeft ze een goede band met de PVV’er, die ondervoorzitter is en pre-corona vaak met haar meerijdt in de dienstauto als het laat wordt. Maar, zo is de inschatting, de meeste Kamerleden willen vanwege de discriminerende onderdelen van het partijprogramma geen PVV’er als Kamervoorzitter, de persoon die ook buiten Den Haag, tot in het buitenland toe, het gezicht is van het Nederlandse parlement. De PVV waardeert Arib opvallend genoeg, maar die steun vertaalt zich niet in een stem op haar vanwege Bosma.

Niet dat er geen kritiek is op Arib. Haar onafhankelijkheid en kracht zijn ook een valkuil. Ze wordt soms gezien als koppig en eigengereid, eigenschappen die al voor haar eerste verkiezing in 2016 genoemd werden. Zelfs haar eigen PvdA is in 2016 aanvankelijk sceptisch over haar kandidatuur. Toch verslaat ze destijds drie tegenkandidaten en wint na vier stemrondes van VVD-Kamerlid Ton Elias. Ditmaal krijgt de Kamer met de kandidaatstelling van Bergkamp op het laatste nippertje een alternatief voor Arib (en Bosma) aangereikt.

Kiezel in haar schoen

Een belangrijke kiezel in Aribs schoen is de verbouwing en verhuizing van de Tweede Kamer. Daartoe is al in 2015 besloten, maar het dossier zit de afgelopen jaren bij tijden muurvast. Arib wil het liefst verbouwen zonder te verhuizen en zet zich daar hard voor in. In coronatijd laat ze namens de Tweede Kamer opnieuw onderzoek doen naar de kosten van de verbouwing plus verhuizing, waarvan de uitkomsten haaks staan op het onderzoek dat verantwoordelijk CDA-minister Raymond Knops laat doen. Met de coördinator van de verbouwing, D66’er Alexander Pechtold, botert het niet. Ook de andere partners in de verhuizing, zoals de Eerste Kamer, zijn ‘not amused’. Vooral bij het CDA zal deze kwestie hebben meegespeeld.

VVD-Kamerlid Aukje de Vries roept woensdag nog eens in herinnering dat het haar heeft gestoord dat de Tweede Kamer in coronatijd niet digitaal mocht stemmen en vergaderen, zoals bij de Eerste Kamer wel gebeurt. Volgens Arib is dit tegen de wettelijke regels. Hoewel Arib waardering krijgt voor haar harde werken en de flexibiliteit in de coronaperiode, zijn er incidenten. De VVD zal vooral terugdenken aan de beschamende gang van zaken rond de stemming van de zorgmotie, over hogere salarissen voor zorgpersoneel het afgelopen jaar. Hoewel de Kamer had afgesproken dat hoofdelijke stemmingen in coronatijd niet meteen na aanvraag zouden plaatsvinden, staat Arib het verzoek van Geert Wilders toch toe. De coalitiepartijen zien geen andere uitweg dan de zaal te verlaten, waardoor er niet genoeg opkomst voor een stemming overblijft. Maar het beeld beklijft van politici die wegrennen voor een goede beloning van zorgpersoneel.

In februari krijgt Arib nog te maken met zware kritiek op haar stijl van leidinggeven aan de staf, via RTL, waar enkel anonieme bronnen de toon zetten. Ze kan zich er moeilijk tegen verweren. Feit is dat Bergkamp grote ervaring meebrengt op het gebied van bestuur en personeelsbeleid, als oud-voorzitter van het COC en directiefuncties bij de Sociale Verzekeringsbank en het CBR. Zij wil de ambtelijke staf ‘verder professionaliseren’, een ontwikkeling die ook door Arib al in gang is gezet.

De PvdA blijft klein

Voor D66 is de keus voor Bergkamp logisch. Zij is een van hen, ook al is de verkiezing op individuele titel. D66 steekt het bovendien nog altijd dat ze naast het voorzitterschap van de Eerste Kamer grepen. In 2019 wordt hun kandidaat Joris Backer verslagen en krijgt de VVD – tegen de mores in – opnieuw de voorzittershamer van de senaat.

Officieel staat het iedere parlementariër vrij zich kandidaat te stellen voor de voorzittersstoel, maar in de praktijk wordt ook gekeken naar de verdeling tussen, en de grootte van, partijen. Aribs partij PvdA haalde op 17 maart voor de tweede keer negen zetels. Dat was in 2017 minder een probleem – Arib zat er toen net een jaar – dan nu, nu D66 met afstand de tweede partij van het land is.

Khadija Arib gaat nu verder als gewoon Kamerlid en zal zeker haar termijn uitzitten. Dat hoort als je gekozen bent, zo las ze ‘voortijdige’ vertrekkers uit de Kamer zelf altijd publiekelijk de les. Ze zal ook de geschiedenisboekjes ingaan als de eerste Kamervoorzitter met een migrantenachtergrond– ze kwam pas als tiener uit Marokko naar Nederland – al waren het vooral anderen, zoals premier Rutte, die met trots op dit carrièreverloop wezen. Minder bekend is dat ook haar opvolger Bergkamp een Marokkaanse vader heeft. Zij besloot op haar twintigste de naam van haar moeder aan te nemen, omdat die van haar vader in haar eigen woorden ‘te ingewikkeld’ was om te spellen.

Lees ook:

Vroeger greep de Kamervoorzitter zelden in

In de rubriek Déjà Vu gaat Paul van der Steen in op de historisch rol van de Tweede Kamervoorzitter.

Vera Bergkamp verkozen tot nieuwe voorzitter Tweede Kamer, bittere pil voor Arib

D66’er Vera Bergkamp is gekozen tot de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer. In één stemronde won ze van oud-Kamervoorzitter Khadija Arib (PvdA) en Martin Bosma (PVV).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden