Formatie

Sigrid Kaag wil voor de zomer nieuw kabinet, maar gaat dat wel lukken?

D66-leider Sigrid Kaag praat na afloop van haar gesprek met informateur Mariëtte Hamer journalisten bij. Ze wil vaart in de formatie.  Beeld EPA
D66-leider Sigrid Kaag praat na afloop van haar gesprek met informateur Mariëtte Hamer journalisten bij. Ze wil vaart in de formatie.Beeld EPA

Informateur Mariëtte Hamer probeert in krap drie weken de contouren van een coronaherstelbeleid én een nieuwe coalitie te schetsen. Maar de achttien fracties maken het haar niet gemakkelijk.

De afgelopen twee dagen sprak informateur Mariëtte Hamer opnieuw met alle achttien fractievoorzitters om te horen welk beleid zij voorstellen om Nederland uit de coronacrisis te krijgen. Hamer wilde ook hom of kuit krijgen: welke partijen zijn bereid met elkaar over een nieuwe coalitie te praten? Op dat punt boekte ze echter weinig vooruitgang.

Het CDA kan nog steeds zowel in de oppositie als in de coalitie terechtkomen, zei voorman Wopke Hoekstra. GroenLinks en PvdA willen samen graag met D66 praten, maar weigeren te zeggen of ze dat ook met de VVD, onder Mark Rutte, willen. Alleen D66-leider Sigrid Kaag sprak een coalitievoorkeur uit met VVD, CDA, PvdA en GroenLinks.

De thema’s waaieren breed uit

De meeste fractievoorzitters willen daarnaast dat ‘veel breder’ wordt gesproken dan alleen over een economisch coronaherstelbeleid. Hamer moet eveneens voorstellen doen over herstel van de rechtsstaat, hoe de ongelijkheid in het onderwijs en op de arbeidsmarkt moet worden aangepakt, over de problemen van het migratie- en vluchtelingenbeleid, over de bestrijding van institutioneel racisme en discriminatie, én over meer inspraak van burgers via bijvoorbeeld een referendum. De thema’s waaieren weer breed uit.

Tegelijkertijd dringt de tijd. Hamer moet begin juni in ieder geval met een voorstel komen wat er gaat gebeuren met de bestaande coronasteunpakketten, omdat die allemaal op 1 juli aflopen. Tot nu toe is het voor ondernemers volstrekt onduidelijk wat daarna gebeurt. Werkgevers en vakbonden willen liefst dat de huidige steun nog een half jaar doorgaat, zodat bedrijven meer kans hebben te herstellen. En een alternatief plan is er ook niet.

Door de maandenlange lockdown zit Nederland in een recessie. De economie daalde volgens het CBS voor het tweede kwartaal, dit keer met 0,5 procent. Consumenten gaven ook vrijwel niets uit aan horeca, recreatie, kleding en auto’s. Maar de verwachting is dat het herstel snel zal gaan, nu de lockdown steeds meer wordt losgelaten.

Normale bedrijvigheid

Het Centraal Planbureau adviseerde daarom ook om al deze zomer te stoppen met de grote steunpakketten, zodat de normale bedrijvigheid weer op gang kan komen. Dat biedt de overheid ook meer financiële ruimte om zich te richten op steun aan specifieke sectoren of groepen.

Bijvoorbeeld hulp aan de horeca en cultuursector, die kansrijk zijn om snel te herstellen, maar nog wel extra steun nodig hebben. Of specifieke aandacht voor jongeren, die afgelopen jaar hun baan zijn kwijtgeraakt, en snel weer aan werk moeten worden geholpen.

Het stoppen met generieke hulp biedt de overheid ook de mogelijkheid andere type steun te geven. Zoals het kwijtschelden of soepeler laten afbetalen van de schuld die bedrijven of instellingen afgelopen jaar bij de overheid hebben opgelopen. ABN Amro berekende deze week dat zo’n 10 procent van alle bedrijven door corona een schuld van in totaal 16 miljard hebben uitstaan bij de Belastingdienst en het UWV. Vooral horeca- en kledingzaken betaalden afgelopen jaar hun belastingen en premies niet. De meeste politieke partijen voelen wel voor een langdurige afbetalingsregeling van minimaal vijf jaar, zodat ondernemers na de lockdown niet alsnog onderuitgaan.

Een andere vorm van steun is nodig voor sectoren die zich juist moeten aanpassen aan ‘structurele’ veranderingen. Het CPB vreest vooral voor de detailhandel, het toerisme en het vervoer. De detailhandel heeft het moeilijk omdat consumenten afgelopen jaar versneld hun goederen online gingen kopen. De reisbranche moet structureel rekening houden met minder toerisme vanwege de risico’s van coronamutaties. En de vervoerssector kan minder mobiliteit verwachten, omdat mensen structureel meer thuiswerken. De vraag is wat voor steun deze sectoren nodig hebben en wat de overheid gaat bijdragen.

Aanzet voor duurzaam herstelplan

Politiek ingewikkeld is het maken van herstelplannen die bijdragen aan een duurzame versterking van de economie. Hiervoor heeft de EU een forse geldpot beschikbaar voor de lidstaten, maar door de maandenlange interne politieke discussie heeft Nederland de eerste deadline voor het indienen van plannen niet gehaald. De informateur mag een aanzet voor zo’n duurzaam herstelplan geven. Het gaat dan bijvoorbeeld om een hete politieke aardappel als het aanpakken van de stikstof- en woningmarktcrisis. D66, GroenLinks, PvdA en Partij voor de Dieren willen de woningbouw weer op gang brengen door de veestapel fors in te krimpen. Andere partijen zijn echter veel terughoudender (CDA, VVD, CU) of zijn hier ronduit tegen (BBB).

D66-leider Sigrid Kaag benadrukte gisteren dat de ambitie moet zijn om voor het zomerreces een nieuw kabinet te hebben. Eerder zei Rutte hetzelfde. Andere fractievoorzitters benadrukken ook dat haast is geboden en dat er nu lang genoeg alleen maar interne politieke discussies zijn geweest. Maar de lange lijst onderwerpen die de informateur nu is meegegeven, passen niet in een compact regeerakkoord. Daarmee wordt het ook steeds lastiger de formatie snel af te ronden.

Lees ook:

We zitten acht weken na de verkiezingen, we moeten aan de slag

CDA-leider Hoekstra heeft de vertrouwenskwestie met Rutte achter zich gelaten

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden