Kabinetsformatie

Segers ziet geen rol voor de ChristenUnie in de nieuwe coalitie; Eerdmans vindt dat Tjeenk Willink een valse start maakt

null Beeld ANP
Beeld ANP

Vandaag praten de fractievoorzitters van de kleinere partijen met Herman Tjeenk Willink, de informateur.

Aan het eind van de middag was het de beurt aan Gert-Jan Segers namens de ChristenUnie , die liet weten geen rol te zien voor zijn partij bij de onderhandelingen over een nieuwe coalitie - ongeacht wie er aan het roer zou staan van zo’n coalitie. Dat zei hij donderdag na afloop van zijn gesprek met informateur Herman Tjeenk Willink.

Het vastgelopen formatieproces werd afgelopen weekend nog wat moeilijker, toen Segers in een interview zei dat zijn partij niet zou toetreden tot een volgend kabinet onder leiding van VVD’er Mark Rutte. Nu gaat de CU-leider een stap verder. “Ik zie geen rol voor ons in een coalitie, dat heb ik binnen aangegeven.”

Maar een “constructieve rol” spelen vanuit de oppositie is voor Segers wel een optie. Daarbij heeft hij ook “de optie van een minderheidskabinet genoemd, dat met brede delen van de oppositie moet samenwerken”.

Simons wil grote schoonmaak

Sylvana Simons van de eenmansfractie BIJ1 was donderdagochtend als eerste fractievoorzitter in gesprek gegaan met de nieuwe informateur Herman Tjeenk Willink. Het is volgens de politica van belang dat politiek Den Haag snel begint met de omslag naar een nieuwe bestuurscultuur. “Ik zou toch beginnen bij de grote schoonmaak”, zegt Simons daarover.

“En dat betekent, ook symbolisch, afscheid nemen van een aantal mensen die symbool zijn geworden van de cultuur die we nu kennen. U weet wie ik bedoel.” Vermoedelijk verwijst Simons naar demissionair premier Mark Rutte, die de hoofdrol speelde in de verkenningschaos die de afgelopen weken is ontstaan. Ze zei verder te hopen dat gekeken wordt naar de mogelijkheden “over links”, en sloot samenwerking met “racisten en fascisten” uit. Daarmee doelde ze naar eigen zeggen “onder andere” op PVV, FVD en JA21.

Tjeenk Willink wilde eerst de kleine nieuwe partijen uitnodigen, vanwege hun “frisse blik”. Hij praat met alle fractievoorzitters over de formatie van een nieuwe regeringscoalitie. De partijen zijn allemaal al bij de eerste verkenners op de koffie geweest. In het gesprek met Tjeenk Willink was er volgens Simons meer tijd en ruimte voor beschouwing. “Dat maakt dat je het minder hebt over details als de poppetjes en meer over een visie voor Nederland.”

DENK kent zijn plek

Ook DENK-leider Farid Azarkan wil Rutte het liefst aan de kant zetten. “Mijn boodschap wordt hetzelfde als de vorige keer, namelijk dat we een kabinet moeten hebben zonder Rutte, omdat hij een vorming van zo’n kabinet in de weg staat.” Net als de andere partijen hamert Azarkan op een nieuwe bestuurscultuur, met “meer transparantie en meer openheid”.

De kans dat zijn partij zal deelnemen aan een nieuw kabinet, acht hij “natuurlijk uitermate klein”, zei hij na het overleg. “Wij kennen onze plek.” Azarkan vindt dat andere partijen eerst aan zet zijn. “Maar goed, als het nodig is doen wij natuurlijk graag mee.”

Ook Caroline van der Plas, van de BoerBurgerBeweging, kwam vroeg aan de beurt. Zij zegt dat politiek Den Haag beter moet luisteren naar de burger. Ze is blij dat Tjeenk Willink goed luistert naar de kleine partijen. Volgens haar kunnen de grote partijen veel leren van de nieuwkomers. “Een gouden tip is: neem iedereen even serieus. Of je nou 34 zetels, 24 zetels of één zetel hebt.”

De belangrijkste taak voor Tjeenk Willink is volgens haar het herstellen van vertrouwen. “Het formeren, het bij elkaar brengen van partijen, is voor later een zaak.”

Eerdmans vindt dat Tjeenk Willink valse start maakt

De informateur heeft volgens fractieleider Joost Eerdmans van JA21 een ‘valse start’ gemaakt. Hij stoort zich aan het feit dat de informateur heeft gezegd formatiegesprekken ‘off the record’ niet uit te sluiten. Eerdmans uitte zijn kritiek kort voor hij langsging bij Tjeenk Willink. Die ontvangt donderdag in de Stadhouderskamer aan het Binnenhof de eerste negen fractieleiders. Vrijdag volgen de acht leiders van de grootste partijen.

Volgens Eerdmans gaat Tjeenk Willink met zijn opmerking in tegen de breed gedragen motie dat alle gespreksverslagen van de informateur openbaar moeten worden om zo het vertrouwen te herstellen. Eerdmans zegt “grote problemen” te hebben met de uitspraak van Tjeenk Willink. “We moeten open kaart spelen in deze fase van het proces.”

Eerdmans ziet veel hobbels op de weg van de informateur zoals de net niet aangenomen motie van wantrouwen tegen VVD-voorman Mark Rutte die door de hele oppositie werd gesteund. Ook de verkiezing van Vera Bergkamp (D66) tot voorzitter van de Tweede Kamer geeft geen vertrouwen, zegt hij. “Het leek me vrij evident dat dat wel was afgestemd” tussen D66 en VVD, zei hij.

SGP-voorman Kees van der Staaij geeft een andere uitleg aan de oproep tot transparantie waar Eerdmans naar verwijst. Ook hij steunde die motie, maar is toch blij met de ruimte die Tjeenk Willink wil bieden om ook in vertrouwen te spreken. “Het is onwerkbaar als je in het hele formatieproces elke uitspraak in de openbaarheid zou moeten doen. Dat is soms niet bevorderlijk voor herstel van vertrouwen.”

Ook de motie van wantrouwen tegen Rutte kreeg steun van de SGP. “Dat was een belangrijk signaal dat wij die waarden, van de waarheid hooghouden en de positie van het parlement respecteren, ontzettend belangrijk vinden”, aldus Van der Staaij. Maar het wil niet zeggen dat hij Rutte al uitsluit als mogelijke coalitiepartner. “Dat is nu voor onze fractie niet aan de orde.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden