Jan Terlouw LezingGert-Jan Segers

Segers: Dictatuur van de meerderheid is dodelijk voor het vrije debat

Gert-Jan Segers (ChristenUnie) in de Tweede Kamer Beeld ANP
Gert-Jan Segers (ChristenUnie) in de Tweede KamerBeeld ANP

Gert-Jan Segers maakt zich grote zorgen over de afnemende tolerantie voor opvattingen en levensstijlen van mensen die niet tot de culturele meerderheid behoren. “Diversiteit doet soms écht pijn, dat ongemak moet je overwinnen.”

Volgens Segers stevent de Nederlandse samenleving af op een “populistische dictatuur van de meerderheid, die dodelijk is voor het vrije debat waarin iedereen evenveel recht van spreken heeft. Als het niet voelt als het gezonde verstand van de vermeende meerderheid, dan moet het kapot”.

Segers zei dat in de Jan Terlouw Lezing vandaag in Deventer. De rechtsstaat is volgens hem het grootste goed in een democratie, omdat het ervoor zorgt dat mensen in al hun diversiteit vrij kunnen leven. “Maar soms bekruipt me het ongemakkelijke gevoel dat bepaalde vormen van diversiteit alleen acceptabel zijn als ze niet te dichtbij komen. Als je er vertederend om kunt glimlachen. Het is hartstikke leuk om als toerist in eigen land een selfie te maken met een vrouw in Staphorster klederdracht, maar het land is te klein als die vrouw gaat praten en haar mening geeft. Dan moet ze onmiddellijk van gedachten worden veranderd of het zwijgen worden opgelegd. Diversiteit wordt vervelend zodra het iets van je vraagt en hinderlijk afwijkt van wat jij normaal vindt.”

De kernvraag is volgens Segers of in de rechtsstaat de minderheid ook dezelfde rechten mag hebben als de meerderheid? “Mag een homostel nog ongehinderd hand in hand lopen, een moslim nog ritueel slachten en een reformatorische school nog van ouders vragen in te stemmen met de beginselen waarin de overtuiging staat dat het huwelijk de verbintenis is tussen één man en één vrouw?” Het antwoord moet volgens Segers hierop já zijn. “In een échte democratische rechtsstaat is – zolang iedereen zich aan de wet houdt – geen ruimte voor een hiërarchie van minderheden en opvattingen.”

Segers zegt zich als gereformeerde zijn hele leven een minderheid te hebben gevoeld. Oud-D66-leider Pechtold zei eens tegen hem dat het goed was dat hij als christen nu eens meemaakt wat voorheen de liberalen meemaakten, toen zij nog een minderheid waren. Hij had gelijk, vindt Segers. “Elke meerderheid heeft de onhebbelijke gewoonte zich veel te breed te maken.”

Juist daarom is het belangrijk de democratische rechtsstaat te beschermen, vindt Segers. “Die beschermt de persoonlijke levenssfeer van mensen tegen staatsdwang: tegen een overheid die je willens en wetens profileert als fraudeur, vanwege je naam en je achtergrond. Die democratische rechtsstaat beschermt ons ook tegen de dwang van een meerderheid die wil dat je anders denkt.”

Slob schetste niet zijn mening, maar ‘een juridisch feit’

Recentelijk heeft de ChristenUnie volgens hem nog mogen ervaren hoe scherp het debat van de meerderheid wordt gevoerd. Onderwijsminister Arie Slob (ook ChristenUnie) sprak over de betekenis van onderwijsvrijheid; dat scholen kinderen niet mogen uitsluiten vanwege hun geaardheid. Maar scholen mogen – volgens artikel 23 van de Grondwet – ouders wél vragen om hun grondslag te onderschrijven. Volgens Segers schetste Slob niet zijn mening, maar slechts “een juridisch feit en een maatschappelijke praktijk”.

Segers: “Het resultaat van die woorden was een soort rode waas bij duizenden mensen. De storm van keiharde, primaire en op de man gespeelde reacties duurde ongeveer anderhalve dag, en ging pas liggen nadat mensen het gevoel hadden dat de minister excuses had gemaakt.”

De CU-er erkent dat de gereformeerde omgeving niet altijd veiligheid biedt aan andere minderheden. “Er zijn kerken en scholen die jongeren geen omgeving boden om in veiligheid te ontdekken wie ze zijn. Júíst een kerk, júíst een christelijke school – en ja, ook een politieke partij – moet die veiligheid áltijd bieden. Zonder excuses, zonder mitsen en maren.”

Het is cruciaal vindt Segers om in een democratische samenleving “ook het ongemak van diepgaande verschillen te ervaren, ook als het dichtbij komt”. Hij ervaart dat ook. Voor hem wordt het ongemakkelijk als het gaat om de islam, die hij als een tirannieke culturele meerderheid tijdens zijn werk in Egypte heeft ervaren. “Ik voel ook letterlijk fysiek ongemak als oud-PVV’er en gereformeerd opgevoede Joram van Klaveren zich bekeert tot de islam. Diversiteit doet soms écht pijn, dat ongemak moet je overwinnen. Want echte tolerantie is het verdragen van het bijna onverdraaglijke. Er is geen alternatief, als we echt vreedzaam willen blijven samenleven.”

Lees ook:

Het discriminatieverbod wint aan invloed

Wat steekt er achter de ophef over identiteitsverklaringen op reformatorische scholen? Over botsende grondrechten en de spanning tussen vrijheid en gelijkheid, waarbij Artikel 1 van de Grondwet aan invloed wint. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden