Debat formatie

Ruttes rol is nog lang niet uitgespeeld

Mark Rutte schuift aan in de rooksalon waar dinsdagochtend de fractievoorzitter opnieuw met Kamervoorzitter Khadija Arib om tafel gingen.  Beeld Werry Crone
Mark Rutte schuift aan in de rooksalon waar dinsdagochtend de fractievoorzitter opnieuw met Kamervoorzitter Khadija Arib om tafel gingen.Beeld Werry Crone

Premier Rutte krijgt van D66 en CDA drie weken de tijd om het vertrouwen te herstellen. Hij is nog lang niet van plan opzij te stappen.

“Hai, rustige Pasen gehad?” De grap waarmee demissionair premier Rutte andere fractievoorzitters begroet, is een niet mis te verstane boodschap. De meerderheid van de Tweede Kamer mag inmiddels het vertrouwen in Rutte kwijt zijn, hijzelf vindt dat hij door kan. Rutte wil de komende weken “alles in goede banen leiden” om het vertrouwen in zijn persoon te herstellen.

Ruttes rol is nog lang niet uitgespeeld in de kabinetsformatie. Hij heeft een nieuwe strohalm om zich aan vast te houden, eentje met groeipotentie. D66 en CDA geven hem drie weken de tijd om de kabinetsformatie vanaf nul overnieuw te doen. Hun motie van afkeuring van vorige week staat nog helemaal overeind. Maar eerst willen beide partijen dat er een poging tot herstel van vertrouwen wordt gedaan, onder leiding van de nieuwe informateur. Pas daarna vellen zij hun oordeel of ze door kunnen met de persoon Rutte, die volgens hen niet de waarheid heeft gesproken in de Omtzigt-kwestie. “Het is aan hem om de vertrouwenskloof te dichten”, aldus D66-fractievoorzitter Sigrid Kaag. “Het helpt het land niet als we te snel over poppetjes spreken”.

Herstart met nieuwe informateur

Met een bezinningsperiode van drie weken is voor de VVD de eerste dreiging afgewend. Een nieuwe informateur gaat de kabinetsformatie herstarten. Herman Tjeenk Willink (79) heeft als eerste opdracht gekregen om te werken aan het herstel van vertrouwen. Zijn komst als supermediator heeft zeer brede steun in de Tweede Kamer. Willink heeft bewezen dat hij zo’n klus aankan: de vorige kabinetsformatie trok hij ook al vlot, toen die muurvast zat. Het kostte wel veel tijd.

Herman Tjeenk Willink verlaat op de fiets het Binnenhof op zijn laatste dag als informateur, tijdens de vorige kabinetsformatie in 2017.  Beeld ANP
Herman Tjeenk Willink verlaat op de fiets het Binnenhof op zijn laatste dag als informateur, tijdens de vorige kabinetsformatie in 2017.Beeld ANP

Voordeel voor Rutte is dat hij een vrij concrete opdracht meekrijgt van D66 en CDA. Zij willen eerst met hem om de tafel over een andere politieke cultuur op het Binnenhof. Daar moeten tastbare plannen voor komen, nu direct, is de meetlat die zij neerleggen voor Rutte. Pas daarna kan de meer klassieke formatie beginnen, tenminste: als de VVD-leider vertrouwen heeft hersteld. Rutte is al enthousiast. Hij kondigde dit weekeinde aan dat hij zelf ook ‘radicale ideeën’ heeft over dit onderwerp. “De rode draad is het vraagstuk van macht en tegenmacht”. Hij denkt aan een losser regeerakkoord, minder dichtgetimmerd coalitieoverleg, ruimere bevoegdheden voor de Tweede Kamer en bij de overheid meer ruimte voor professionals om zelf besluiten te nemen.

VVD heeft D66 hard nodig

In een Kamerdebat over de nieuwe informateur probeerde Rutte al met D66-leider Kaag verbondjes te smeden. Hij knipoogde naar haar en verdedigde haar na kritiek van anderen. De VVD heeft D66 hard nodig voor een nieuw kabinet. Zeker omdat CDA-fractievoorzitter Hoekstra blijft herhalen dat hij er weinig voelt om aan te schuiven bij coalitiegesprekken. De ChristenUnie wil sowieso niet meer met Rutte in een volgend kabinet.

Informateur Tjeenk Willink zal bij de herstart direct op het probleem stuiten dat een meerderheid van de Tweede Kamer geen vertrouwen heeft in Rutte als nieuwe premier. PVV en Partij voor de Dieren vinden de nieuwe missie kansloos en voorspellen dat het uitloopt op nieuwe verkiezingen. “Dit helpt niet, om geen enkel respect te tonen voor de Tweede Kamer, die toch het hoogste orgaan is”, foetert Esther Ouwehand, fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren.

De linkse partijen PvdA en GroenLinks houden de deur voor samenwerking met Rutte dicht. Dat blijft zo, herhaalt GroenLinks-fractievoorzitter Klaver. Maar hij benadrukt ook dat GroenLinks “wil kijken hoe we eruit kunnen komen”. Dat laat ruimte voor gebaren van Rutte. Bij de PvdA klinken soortgelijke geluiden.

Lees ook:

Hoe nu verder met de kabinetsformatie? Acht scenario’s

Een kleine drie weken na de verkiezingen is de kabinetsformatie terug bij af. Sterker: de situatie is alleen maar ingewikkelder geworden, nu Mark Rutte, de grote winnaar, het vertrouwen van de meerderheid heeft verloren. Welke scenario’s zijn nu denkbaar?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden