null Beeld
Beeld

Weekboek Formatie 6Linkse partijen

Rutte zou ‘de linkse wolk niet trekken’, maar hij heeft weinig alternatieven

Midden op de tafel stond een droppot, eromheen zaten de leiders van vier partijen die een kabinet wilden vormen: VVD, D66, GroenLinks en PvdA. Het was 2010 en Nederland verkeerde in crisis, net als de rest van de wereld. In de politiek heerste de polarisatie. De vier partijen vonden: het wordt tijd om over oude scheidslijnen heen te reiken, er zijn onorthodoxe oplossingen nodig.

‘Euforisch’ stapte GroenLinks destijds in de kabinetsformatie, zou fractievoorzitter Femke Halsema later in haar boek Pluche schrijven. Van die woorden spat jaren later nog steeds de teleurstelling af dat het mislukte. Het zou de eerste keer zijn geweest dat GroenLinks ging regeren, en Halsema beoogde niets minder dan een politieke omwenteling. “Ik ben er werkelijk van overtuigd dat deze partijen samen een doorbraak in de politieke verhoudingen hadden kunnen bewerkstelligen. De crisis heeft voor grote maatschappelijke onzekerheid gezorgd, tegelijk kan deze juist worden benut om hervorming te forceren.” Maar de VVD, onder leiding van Mark Rutte, ging regeren met CDA en gedoogpartner PVV.

De euforie mag dit keer ontbreken, opnieuw maken GroenLinks en PvdA zich op om met VVD en D66 te onderhandelen. Rutte zelf is de enige die er in 2010 nog bij is geweest. Trouwens, informateur Herman Tjeenk Willink ook. Hij was het die destijds aanstuurde op deze variant.

Bedompte politieke cultuur

GroenLinks en de PvdA staan op het punt de formatie te redden. Officieel is hun deelname aan gesprekken nog niet, maar de aanzet is er. Die kwam donderdag, na een zwaarbeladen Kamerdebat over de bedompte politieke cultuur onder het kabinet-Rutte III.

Om half drie ’s nachts ging er een streep onder de kritiek dat premier Rutte de Tweede Kamer om politieke redenen informatie heeft onthouden. GroenLinks en PvdA tekenden nog mee met een nieuwe motie van afkeuring tegen het hele kabinet. Maar ze wilden ook hun openingsbod voor de kabinetsformatie laten zien, met concrete voorstellen voor een nieuwe bestuurscultuur en versterking van de rechtsstaat. Het signaal: de kritiek op Rutte blijft overeind, maar verhindert niet om met de VVD inhoudelijk aan tafel te komen, en dan weer verder te zien.

Vooral bij GroenLinks is deze gang naar de formatietafel stevig voorbereid. Ook dat lijkt weer op 2010. De fractie had toen vóór de verkiezingen intern al alle punten afgestemd van zaken die de fractie wilde binnenhalen én zaken waarop concessies mogelijk waren. Jesse Klaver en zijn nummer twee Corinne Ellemeet, een bruggenbouwer, zijn ook al maanden bezig. Bij hun eerste bezoek aan de informateur, weken geleden, stond GroenLinks zo startklaar, dat het binnen de PvdA de wenkbrauwen nog deed fronsen. GroenLinks ligt ‘kirrend op de rug’, smaalden sommigen daar. De PvdA heeft al vaak geregeerd; daar zit men minder in spanning om eerdere mislukte eerdere pogingen.

Een zo progressief mogelijk kabinet is nodig

De PvdA oogt daardoor ook terughoudender. Een verschil is wel dat de twee linkse partijen elkaar nu stevig vasthouden. De motie van donderdag was ook daarvan een bewijs. Bij de PvdA heeft Lilianne Ploumen nog steeds bedenkingen bij Rutte. Maar een zo progressief mogelijk kabinet is nodig “na jaren van scheefgroei, toenemende ongelijkheid en verdeeldheid”. Met alleen linkse partijen zit zo’n kabinet er niet in.

Voor Rutte dreigt zo alsnog de ‘linkse wolk’ waar hij zo weinig zin in had. Met zowel GroenLinks als PvdA aan tafel, dat ging hij ‘niet trekken’, zei hij eerder nog. Maar anders dan in 2010 heeft hij weinig alternatieven. De PVV en Forum sluit hij uit. Of het CDA wil onderhandelen, blijft onduidelijk. Alleen met D66 aan tafel gaan maakt de VVD net zo goed kwetsbaar.

Voor Rutte zit er maar één ding op: de droppot weer vullen, en Jesse Klaver en Lilianne Ploumen aan tafel nodigen, samen met Sigrid Kaag van D66.

Politiek verslaggever Wilma Kieskamp blikt wekelijks terug op de kabinetsformatie.

Lees ook:

Ondanks alles put informateur Tjeenk Willink hoop uit de Kamerdebatten

Herman Tjeenk Willink adviseert de Tweede Kamer eerst te werken aan een herstelplan voor de crisis. Hij houdt ‘ongemak’ over het effect van de recente ‘uitputtende’ Kamerdebatten op het vertrouwen van de kiezers in de politiek.

Lees ook: Hoe het compenseren van de ouders verzandt, en Fatma de dupe blijft

Met de deadline in zicht, verkeert de herstelorganisatie bij de Belastingdienst in crisis. Redacteur Jan Kleinnijenhuis ontrafelt waarom het toch weer helemaal spaakloopt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden