Parlementaire enquête gaswinning

Rutte verschijnt als laatste bewindspersoon voor de enquêtecommissie, weer maakt hij zijn eigen rol klein

Premier Mark Rutte in de Enqueêtezaal van de Tweede Kamer tijdens een openbaar verhoor van de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen. Beeld ANP
Premier Mark Rutte in de Enqueêtezaal van de Tweede Kamer tijdens een openbaar verhoor van de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen.Beeld ANP

Zoals hij vaak door Kamerdebatten wandelt, vliegt premier Mark Rutte ook zijn enquêteverhoor aan. Met bevestigen wat feitelijk vastligt, lange technische verhandelingen én een soms falend geheugen.

Koos Schwartz en Niels Markus

Halverwege 2017, bijna vijf jaar na de beving bij Huizinge, dringt pas de volledige hevigheid van de aardgasbevingen door bij premier Mark Rutte. Dat was tijdens ‘een verschrikkelijk bezoek’ aan Appingedam. “Ik zag die verschrikkelijke paniek in de ogen van mensen, zij waren totaal de controle op hun leven kwijt.” Ook de complexiteit van het dossier trof hem.

Tijdens de laatste week van de openbare verhoren was Rutte donderdag de laatste bewindspersoon die voor de enquêtecommissie verscheen. De hele periode dat de gaswinning ontspoorde, na ‘Huizinge’, was Rutte premier. Aanvankelijk was de gaswinning, zegt Rutte, ‘een enorme kracht van Nederland’, maar het veranderde in een ‘nachtmerrie’.

Rutte maakt zijn rol klein. Tot zijn bezoek aan Appingedam had hij, zegt hij, alleen zijdelings met het dossier te maken. Vakministers maakten de winningsplannen, voerden overleggen in de regio en spraken over compensatie. Alleen als er problemen waren, of als er een dwarsliggende partij moest worden gebeld, kwam de premier in beeld.

Dat er in 2013, een jaar na Huizinge, een recordhoeveelheid gas werd gewonnen, realiseerde Rutte zich pas in 2018, toen hij een interview las met toezichthouder Jan de Jong. In 2013 had er al een discussie plaatsgevonden tussen de ministers Henk Kamp (economische zaken) en Jeroen Dijsselbloem (financiën). Kamp wilde de gaswinning verlagen, maar Dijsselbloem wilde niet dat de staatskas gasinkomsten zou mislopen. Rutte kan zich die discussie in de ministerraad niet herinneren. Zoals hij ook de argumenten van gashandelaar GasTerra en transportbedrijf GTS niet gehoord had. Die bedrijven lieten weten dat een lagere winning wél mogelijk was.

‘Ik weet nog wel dat ik enthousiast was’

Rutte heeft vaker last van geheugenverlies. Een brief van Shell-baas Ben van Beurden over het winningsbesluit van 2016, die hoogstpersoonlijk aan Rutte was gericht, kan hij zich niet herinneren. De enquêtecommissie sprak in de ochtend nog uitgebreid met Van Beurden over de brief. Het memo was ook onvindbaar op Ruttes ministerie.

Soms zijn Ruttes geheugenproblemen zeer opmerkelijk. Oud-minister van economische zaken Eric Wiebes zei deze week dat hij zijn besluit om de gaswinning te stoppen, als een van de eersten met Rutte deelde. Rutte kan zich alleen nog de ministerraad herinneren waarin de knoop uiteindelijk werd doorgehakt. “Ik hoop dat het zo gegaan is als Wiebes zei. Ik weet nog wel dat ik, toen ik het voor het eerst hoorde, enthousiast was.”

De manier waarop Rutte het verhoor doorwandelt, doet denken aan de manier waarop hij veel Kamerdebatten aanvliegt. Hij bevestigt of ‘neemt aan’ wat er in documenten staat, of wat collega-ministers hebben gezegd. Bij ingewikkelde kwesties neemt hij vaak zijn toevlucht tot technische en feitelijke uitweidingen. Over onderhandelingen over subsidies, die begin dit jaar tot lange rijen in Groningen leidden, wil hij niets kwijt. “Ik zat daar als partijman, niet als premier.”

Aan de dinertafel

Van Beurden zegt eerder op de dag nog dat hij Rutte als ‘een persoonlijke vriend’ beschouwt. Ze spreken elkaar vaak, formeel en informeel. Rutte bevestigt dat: “Hij is een heel fatsoenlijke man, en ik heb hem als zeer betrouwbaar ervaren.”

Rutte dineert geregeld met de top van Shell, zoals hij de banden met veel grote bedrijven graag warm houdt. Aan de dinertafel ging het volgens Rutte vaak over geopolitiek, de gaswinning kwam soms voorbij. Toch zegt hij dat hij nooit uit het oog verloor dat Shell in de eerste plaats een commercieel belang voor ogen had. Van Beurden herhaalde tijdens zijn verhoor dat Shell al langer nadacht over het helemaal dichtdraaien van de gaskraan. Rutte ziet die opmerkingen eerder in de context van de gaswinning die al afgebouwd werd, waardoor er steeds minder geld mee te verdienen was. “Ze dachten ook na over hoe ze van het risico voor zichzelf af kwamen. Dat snap ik, het zijn commerciële bedrijven. Maar het is het publieke belang dat wij moeten afdekken.”

Lees ook:

De band tussen Nam en staat is niet innig meer

De parlementaire enquêtecommissie Aardgaswinning Groningen verhoorde woensdag Nam-directeur Johan Atema en staatssecretaris Hans Vijlbrief (Mijnbouw). Zij waren het niet eens met elkaar.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden