PolitiekToeslagenaffaire

Rutte trekt alsnog boetekleed aan in toeslagenaffaire

Mark Rutte.  Beeld ANP
Mark Rutte.Beeld ANP

Premier Rutte trekt toch het boetekleed aan over de toeslagenaffaire. Hij was wel degelijk betrokken bij veel wat er misging, zegt hij.

“Ik loop er niet voor weg.” Bezwerend kijkt minister-president Mark Rutte de Tweede Kamer in. Hij wil iets toegeven: zijn rol in de toeslagenaffaire is groter geweest dan hij een paar dagen geleden zei, toen hij vanwege diezelfde affaire het ontslag indiende van zijn voltallige kabinet.

“Ik was altijd direct verantwoordelijk. En ik ben ook zelf betrokken, in elk geval sinds de zomer van 2019”, luidt de nieuwe schuldbekentenis van de premier. Vooral het tweede deel is nieuw. Rutte zei vrijdag dat hij ‘wel politiek verantwoordelijk is, maar niet persoonlijk betrokken’. Inmiddels ziet de premier dat anders.

Een berouwvolle, demissionaire premier Rutte wil de verhoudingen herstellen met de Tweede Kamer, zo is duidelijk geworden na het langverwachte Kamerdebat over de toeslagenaffaire. Bijna alle partijen in de Tweede Kamer hebben zware kritiek op de premier en verwijten hem een gebrek aan zelfreflectie. Hij maakt zijn eigen rol te klein, klinkt bij zowel de coalitiepartijen als bij de oppositie.

Een smet op zijn premierschap

De poging van Rutte om het boetekleed aan te trekken, weet nog niet alle partijen te overtuigen. Volgens de premier is hem pas in 2019 duidelijk geworden hoe omvangrijk het toeslagenschandaal was. “Dat is de tragiek van deze zaak, dat signalen eerder niet voldoende zijn opgepakt”, aldus de premier.

Vanaf dat moment heeft het kabinet, ook minister van financiën Wopke Hoekstra, volgens Rutte ‘gewetensvol’ geprobeerd om ‘zo fair mogelijk’ de fouten te repareren. Rutte ziet de toeslagenaffaire als één van de twee grote smetten op zijn tienjarige premierschap. “Dit zijn dingen waar ik me voor schaam.” De trage afwikkeling van de aardbevingsschade in Groningen is de andere smet.

De nieuwe toon van de premier is invoelender dan de vrij zakelijke verklaring waarmee hij het aftreden van zijn kabinet aankondigde. De ouders zijn door een hel gegaan, zegt Rutte in het Kamerdebat. “Dat raakt mij enorm. Niemand gaat de politiek in om mensen te vermorzelen.”

Mark Rutte. Beeld EPA
Mark Rutte.Beeld EPA

Scepsis

Bij veel partijen is er ongeloof of scepsis als Rutte beweert dat hij tot de zomer van 2019 weinig kon doen, omdat hij geen signalen had. De ChristenUnie wil van Rutte duidelijker horen wat hij zelf had kunnen doen, ook vóór 2019. De ombudsman schreef twee jaar daarvoor al een alarmerend rapport, er waren ook binnen de Belastingdienst signalen over ongeoorloofde praktijken.

Bij D66 ziet fractievoorzitter Rob Jetten vooral de VVD-politicus, wiens strenge opvattingen over fraude leidden tot het niet willen zien van die signalen. Jetten haalde uitspraken aan van Rutte als VVD-lijsttrekker. “Vecht je in, pleur op, welk signaal denkt de premier dat hij al die tijd heeft gegeven?”

De premier is het meest geraakt door kritiek van CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt. Die mikt zijn pijlen enerzijds niet op Rutte zelf, maar heeft anderzijds snoeiharde kritiek die niet anders opgevat kan worden dan een harde veroordeling van Rutte’s beleid van de afgelopen jaren. Omtzigt vergelijkt Nederland met het corrupte Malta. “Hier functioneert iets niet. Er is macht, maar te weinig tegenmacht. Er is een innige band tussen kabinet en Tweede Kamer, en tussen kabinet en pers.(...) De kliek in Den Haag kijkt neer op hardwerkende Nederlanders”, aldus Omtzigt.

Hij is het enige Kamerlid dat persoonlijke excuses van de premier heeft gekregen, ter plekke in het Kamerdebat. Rutte excuseert zich dat de Tweede Kamer te weinig informatie kreeg. Overtuigen doet dat CDA-Kamerlid Omtzigt nog niet. “Ik zoek nog steeds de reflectie van het kabinet hoe het zo mis kon gaan.”

Lees ook:

Wie wist wat in de toeslagenaffaire? De kluwen van hoofdrolspelers ontward

Hoe kon de toeslagen­affaire ontstaan? Waarom werd er niets gedaan met signalen van ouders die in de problemen raakten door de doorgeschoten fraudeaanpak? Een reconstructie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden