AnalyseRegeerakkoord

Rutte IV gaat internationaal een toontje lager zingen

CDA-fractieleider Wopke Hoekstra in een onderonsje met VVD-collega Mark Rutte tijdens het debat, donderdag, over het coalitieakkoord.  Beeld ANP
CDA-fractieleider Wopke Hoekstra in een onderonsje met VVD-collega Mark Rutte tijdens het debat, donderdag, over het coalitieakkoord.Beeld ANP

‘We moeten leren van het buitenland’, zegt Wopke Hoekstra opeens. Ook binnen de EU toont het nieuwe kabinet straks misschien minder opgeheven vingertjes.

Christoph Schmidt

In veel EU-landen staan ze met de oren te klapperen. Bescheidenheid? Bij de Nederlander in het algemeen en in de Nederlandse politiek in het bijzonder?

De ‘bescheidenheid’ die de hoofdrolspelers van de formatie proberen uit te stralen, is vooral bestemd voor binnenlands gebruik. Maar ook wat betreft het buitenlandbeleid klinkt een andere toon. Die is minder belerend dan in de regeerakkoorden van de drie vorige kabinetten-Rutte.

Vooral de gemiddelde Italiaan zal CDA-leider Wopke Hoekstra niet meer herkennen. Vorig jaar, tijdens de eerste rampzalige coronagolf, joeg hij als minister van financiën heel Zuid-Europa in de gordijnen.

Terwijl de lijkwagens in Noord-Italië naar vrije plekken in mortuaria zochten, vroeg Hoekstra zich af waarom dat soort landen hun huishoudboekje niet op orde hebben, zoals het keurige Nederland. ‘Weerzinwekkend’, zo klonk het in het zuiden over dat opgeheven vingertje.

Aanpak georganiseerde misdaad

Nu zegt diezelfde Hoekstra: “We moeten leren van wat er in het buitenland gebeurt.” Hij had het hier – woensdagavond in het tv-programma Op1 – over de aanpak van de georganiseerde misdaad. “We kunnen leren van de Italianen, die door schade en schande wijs zijn geworden en uitleggen wat je moet doen bij het afpakken van vermogen en het kiezen van de juiste opsporingsmethoden.”

Italië als gidsland, en Nederland volgt? Dat hoor je in Den Haag niet vaak.

De gedachte komt terug in het coalitieakkoord. “We gaan de omstandigheden in de extra beveiligde inrichting (EBI) en het Italiaanse gevangenisregime vergelijken om te voorkomen dat vanuit gevangenschap netwerken worden aangestuurd.”

Ook wat betreft de overheidsfinanciën lijkt het nieuwe kabinet zijn vrekkigste ruttiaanse veren af te schudden. Vorig jaar zomer was premier Rutte in Brussel nog de trotse aanvoerder van de ‘zuinige vier’, de landen die de EU-begroting zo laag mogelijk willen houden.

In de drie vorige regeerakkoorden was de boodschap steeds dezelfde: eurolanden moeten zich aan de begrotingsregels houden en straf krijgen als ze uit de bocht vliegen. Om de muntunie goed te laten functioneren, ‘is het nodig dat alle lidstaten hun verantwoordelijkheden nakomen en de negatieve gevolgen van hun beleid niet kunnen afschuiven op andere landen’, aldus het regeerakkoord van Rutte III.

Houdbare schulden

Rutte IV slaat een bescheidener toon aan, al moet je daarvoor tussen de regels door lezen. “We zetten ons in voor een gezond en prudent macro-economisch beleid en benodigde hervormingen door lidstaten, gericht op houdbare schulden”, staat er als vanouds.

Maar dan komt het: “We benaderen een modernisering van het stabiliteits- en groeipact (SGP) constructief.” Europa veert op. Het SGP staat voor de begrotingsregels van de eurozone: maximaal 3 procent begrotingstekort, niet meer dan 60 procent staatsschuld (van het nationaal inkomen).

Voor Nederland zijn die regels altijd heilig geweest. Maar al een tijdje staan ze ter discussie, als iets achterhaalds. Aan het begin van de coronacrisis schortte de Europese Commissie de begrotingsregels op. Nu woedt een debat of ze wel moeten terugkeren, op z’n minst in een andere vorm.

Duitsland wil discussie voeren

De nieuwe regering van Duitsland – een land dat voorheen ook zo’n groot liefhebber was van de ‘schwarze Null’, ofwel begrotingsevenwicht – wil die discussie voluit voeren. Nu geeft Den Haag voor het eerst het signaal af dat het ‘constructief’ wil meedoen aan dat debat.

Het kan toeval zijn, maar ook in het coronabeleid lijkt het (demissionaire) kabinet meer oog te hebben voor het buitenland. Als Nederland ergens tot internationale bescheidenheid wordt gedwongen, is het wel op het gebied van de boosterprikken. Alleen Bulgarije en Roemenië doen het in de EU slechter.

Bij de laatste persconferentie van Rutte en minister De Jonge beargumenteerden zij de maatregelen vooral met de omikron-ontwikkelingen in onder meer het Verenigd Koninkrijk en Denemarken. Ook daar heeft de oude bravoure van de (kennelijk exclusief Nederlandse) ‘intelligente lockdown’ uit 2020 plaatsgemaakt voor nederigheid.

Lees ook:
De kritische Kamer gelooft nog niet zo in die nieuwe bestuurscultuur van Rutte IV

Tijdens het debat over het regeerakkoord van Mark Ruttes vierde kabinet blijft de beloofde nieuwe bestuurscultuur met raadselen omgeven.

Rutte heeft het helemaal verbruid in Brussel. ‘Het kan me niet zo veel schelen’

Vorig jaar zomer was premier Rutte dagenlang de boksbal voor collega-regeringsleiders. ‘U bent misschien even held in eigen land, maar straks houden alle Europese burgers u verantwoordelijk’, zou de Italiaanse premier Conte tegen Rutte hebben gezegd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden