Europese top

Rutte is gezwicht, vindt de oppositie, de coalitie blikt tevreden terug op zijn ‘hoog spel’

Minister-president van Spanje Pedro Sanchez en Rutte op de EU-top.Beeld Reuters

Doordat Nederland het verzet aanvoerde tegen het EU-coronaherstelfonds, lijkt het of premier Rutte een hardere koers vaart dan eerst. Hoe viel dat in Den Haag?

Er is wat afgeklaagd over Mark Rutte, in Europa. ‘Mister No, No, No’ noemen Spaanse en Italiaanse diplomaten hem. De Nederlandse premier voerde het verzet aan van enkele Europese landen tegen een ambitieuze meerjarenbegroting voor de Europese Unie, en tegen een ruim coronaherstelfonds.

De boze reacties wekken de indruk dat Rutte het spel in Brussel harder speelde dan anders. “Stuck in a Rutte”, schamperde de Britse historicus Timothy Garton Ash, toen de top in Brussel door toedoen van Nederland bijna mislukte.

In eigen land waren er ook klachten, nota bene van de werkgeversorganisatie VNO-NCW. Voorafgaand aan de top waarschuwde topman Hans de Boer de premier de hakken niet te diep in het zand te drijven over het coronaherstelfonds. Nederlandse exportbedrijven komen zelf ook direct in de problemen als Italië en Spanje te lang blijven kwakkelen. Met een zucht van verlichting ziet De Boer dat het herstelfonds er alsnog komt.

Rutte trok wel vaker aan de rem

Nieuw is de Nederlandse houding zeker niet. In de bijna tien jaar dat Rutte premier is, heeft hij in Europa wel vaker aan de rem getrokken, vooral over uitgaven en begrotingsdiscipline. In het regeerakkoord van het huidige kabinet-Rutte III staan expliciete afspraken: er komt geen Europese begroting en alle eurolanden moeten zich houden aan afspraken over nationale begrotingen.

Rutte heeft alleen al daarom een mandaat om op een Europese top de aanvoerder te spelen van de ‘zuinige landen’. Zijn eigen VVD voelt de hete adem van de populistische partijen PVV en Forum voor Democratie in de nek. Veelzeggend is de toon waarop VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff in zijn eerste reactie op het akkoord van de 27 EU-landen over hun gezamenlijke plannen voor de komende jaren. Dijkhoff was kort van stof. “Meer Rutte is goed voor Europa”. Al vindt hij ook: “Als we Nederland vrij, veilig en welvarend willen houden, hebben we een sterk Europa nodig”.

Volgens de ChristenUnie was het hoge spel nodig. “De invloed van de frugals (de zuinigerds, red.) is duidelijk terug te zien in het resultaat”, aldus een tevreden CU-Kamerlid Eppo Bruins. D66-fractievoorzitter Rob Jetten beweert juist dat Rutte knap heeft verhuld dat hij ondertussen ook veel punten heeft weggegeven. “Rutte heeft zijn eigen taboes doorbroken”, aldus Jetten. Er komen honderden miljarden aan subsidies om de Europese economie te redden en landen gaan – voor het eerst – samen geld lenen.

Aanvoerder van het verzet

Dat Ruttes optreden zoveel aandacht trekt, is omdat hij de rol op zich neemt van aanvoerder van het verzet. In Europa ligt het speelveld er anders bij door de brexit. Nederland is zijn Britse bondgenoot kwijt. Altijd al heeft Nederland een diepe vrees gekoesterd voor een Frans-Duitse duo, dat de toekomst uitstippelt. Toen de Duitse kanselier Merkel in de coronacrisis samen met de Franse president Macron een coronaherstelfonds bedacht met gezamenlijk geleend geld, was voor Nederland de boot aan. Voor het eerst staat Rutte tegenover Merkel. Zij vindt de coronacrisis reden om dit keer de zaken anders te wegen. 

De Tweede Kamer gaf de premier vorige week groen licht om op de top als vanouds strenge eisen te stellen aan uitgaven. Bang dat Nederland zijn eigen positie binnen Europa beschadigt, zijn de meeste partijen niet. Althans, niet de fracties in de Tweede Kamer. Nederlandse Europarlementariërs zijn daar minder gerust op. Esther de Lange, CDA-Europarlementariër, zei op Radio1 dat het akkoord “voor de korte termijn positief is, maar op de lange termijn krijgen we misschien spijt”. Afspraken over immigratie (met Italië) kunnen moeilijker worden, vreest zij.

Harde kritiek komt van de partijen die weinig op hebben met Europa. “Rutte is door de knieën gegaan. Waanzin”, aldus Geert Wilders. Volgens de SP is Rutte “gezwicht voor een megalomaan EU-fonds”. De SGP spreekt van een “vergissing van historische proporties”. Forum voor Democratie gruwt: “de EU-trein rijdt steeds sneller door naar eindstation Superstaat”.

Lees ook: 

‘Historisch’ is vooral dat het EU-akkoord er toch kwam 

Hebben de lidstaten van de EU een historisch akkoord gesloten? Ze hebben in ieder geval een nieuwe crisis voorkomen en stapjes gezet naar verdere eenwording.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden