Overheidsuitgaven

Rekenkamer bezorgd over rechtmatigheid van nieuwe miljardenfondsen klimaat en stikstof

Arno Visser, president van de Algemene Rekenkamer, biedt de rapporten van de Rekenkamer aan waarin het regeringsbeleid van het afgelopen jaar wordt beoordeeld. Beeld ANP /  ANP
Arno Visser, president van de Algemene Rekenkamer, biedt de rapporten van de Rekenkamer aan waarin het regeringsbeleid van het afgelopen jaar wordt beoordeeld.Beeld ANP / ANP

De Rekenkamer maakt zich grote zorgen over de miljarden aan geplande uitgaven van het kabinet aan bijvoorbeeld milieu, stikstof en onderwijs.

Esther Lammers

Het financieel beheer van het Rijk is nu al voor het derde jaar op rij niet op orde en dat is ‘ernstig’, vindt de toezichthouder die jaarlijks op Verantwoordingsdag de doelmatigheid en rechtmatigheid van alle overheidsuitgaven controleert.

De conclusie dit jaar is dat van ten minste 5 procent (15,5 miljard euro) van de verplichtingen in 2021 niet is vast te stellen of ze rechtmatig zijn, constateert de Rekenkamer. Voorzitter Arno Visser roept het kabinet daarom op geen ‘onrealistische’ eisen meer te stellen. Er moet ook beter vooraf worden nagedacht welk doel er gehaald moet worden en ook hoe dat is te bereiken. Er zitten op het ministerie te veel mensen alleen aan beleid te werken, waardoor veel te weinig aandacht is voor de realiteit en de problemen in de uitvoering.

Doe een stap terug

Dat moet beter, vindt de Rekenkamer. Ze adviseert het kabinet een stap terug te doen: trek eerst eens lessen uit de grote en aanhoudende problemen die zijn ontstaan met de schadevergoeding aan Groningers of aan de slachtoffers van de toeslagenaffaire. Dat zijn geen incidenten, maar ze zijn ontstaan doordat de overheid het eigen beheer niet op orde heeft.

De Rekenkamer is sceptisch over de miljardenfondsen voor stikstof en milieu die het kabinet in het leven heeft geroepen. Kunnen die straks de toets der kritiek wel doorstaan, als de organisaties niet op orde zijn? En zijn die miljarden aan uitgaven wel haalbaar? Want het parlement moet eerst toestemming geven, aanbestedingen zijn ingewikkeld en tijdrovend, er kunnen personeelstekorten zijn en plannen pakken niet ‘altijd’ uit zoals verwacht, zegt de Rekenkamer.

Vooral de interne organisatie, het informatiebeheer en het IT-beheer moeten nu eerst op orde komen, ook al kost dat tijd, vindt de Rekenkamer. Op de ministeries van binnenlandse zaken en vws is afgelopen jaar al hard gewerkt aan verbetering, maar er zijn volgens de voorzitter nog steeds ‘ernstige onvolkomenheden’.

‘Vergeten een postzegel te plakken’

Kritiek is er ook op het ministerie van economische zaken en klimaat over de ‘tegemoetkoming vaste lasten’ (TVL) waarmee ondernemers financieel werden gesteund tijdens de pandemie. Het gaat om uitgaven van 5,4 miljard euro en nog eens 7,9 miljard euro aan verplichtingen aan ondernemers die niet rechtmatig zijn. Het ministerie van defensie maakte vorig jaar fouten bij aanbestedingen, waardoor 1,4 miljard euro niet verantwoord kon worden.

Visser is wel ‘voorzichtig’ blij te merken dat het kabinet dit jaar de geconstateerde problemen ook bevestigt. Vorig jaar vond het kabinet dat de rode kaart vooral te wijten was aan de chaos van de coronacrisis. Toenmalig minister Hoekstra wuifde de kritiek grotendeels weg. Hij zei alleen te zijn vergeten om ‘tijdig’ een postzegel op een brief aan de Eerste Kamer te plakken. Die uitspraak vindt Visser ‘onbegrijpelijk’. Het gaat er wat hem betreft om dat het parlement fatsoenlijk kan beoordelen of de uitgaven van ministeries wel efficiënt en verantwoord zijn. “Dat is niet iets kleins dat je kunt wegwuiven, maar een groot goed.”

Overheid is complex

Minister Kaag van financiën zei woensdagochtend in een reactie zelf ook te willen streven naar beter intern toezicht, het nakomen van financiële afspraken en een ordelijker begrotingsbeheer. De begrotingen van de ministeries van onderwijs en volksgezondheid werden afgelopen jaar zo vaak gewijzigd, dat niemand er meer zicht op had. Het parlement kon de controlerende taak niet meer uitoefenen.

Het kabinet noemt de overheid inmiddels complex. “Dat klopt”, zegt Visser. “Maar de overheid heeft het zelf complex gemaakt. Als je kijkt wat er de afgelopen jaren is gebeurd, zie je een opeenstapeling van wijziging op wijziging. Financieel beheer staat er niet goed voor, ook omdat het te weinig aandacht heeft gekregen. Kijk maar naar Groningen, de kinderopvangtoeslag, het pgb. Het gaat in de kern steeds om goede dienstverlening aan burgers. Die hebben daar recht op. Daarom moet de publieke taak op orde zijn.”

Lees ook:

Aanpak schijnzelfstandigheid schiet aan alle kanten tekort

De afgelopen jaren heeft de Belastingdienst nauwelijks aanwijzingen en correcties opgelegd aan opdrachtgevers of -nemers die een dienstverband zouden moeten aangaan.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden