AnalyseMonsterproces

Rechtbank: Verdediging MH17 mag andere scenario’s dan Buk-raket onderzoeken

Advocaten Sabine ten Doesschate en Boudewijn van Eijck arriveren bij de rechtszaal in het zwaarbeveiligde Justitieel Complex Schiphol, waar het internationale MH17-proces wordt voortgezet. Bij de raketaanslag op de vlucht van Malaysian Airways op 17 juli 2014 kwamen 298 mensen om van tien nationaliteiten. Beeld ANP

Met het toestaan van de wens van de verdediging om opnieuw alternatieve scenario’s voor het neerhalen van de MH17 te onderzoeken, is het monsterproces uit de startblokken.

Vooraf was er al rekening mee gehouden dat het MH17-proces een zaak van lange adem zou zijn. In de agenda van de zwaar beveiligde rechtbank bij Schiphol staan nu tot in november 2021 blokken van zittingsdagen gepland. Wat er in de eerste zittingsperiodes is bereikt? Duidelijk is dat de rechtbank er alles aan doet om de rechtsregels voor een zorgvuldig, eerlijk proces zorgvuldig na te leven.

Voor het neerhalen van vlucht MH17, waarbij op 17 juli 2014 alle inzittenden om het leven kwamen, staan vier verdachten terecht. Alleen de Rus Oleg Poelatov wordt vertegenwoordigd door een Nederlands advocatenteam, zo bleek bij de start in maart. De andere drie – Igor Girkin, Sergej Doebinski en Leonid Chartsjenko – hebben niets van zich laten horen.

De rechtbank stond vrijdag toe dat de verdediging alsnog getuigen en experts mag horen die alternatieve scenario’s van de toedracht kunnen ondersteunen. Het door de Nederlandse justitie geleid, internationale onderzoek kwam uiteindelijk tot de conclusie dat een Buk-raket – afgeschoten vanuit een door pro-Russische troepen gedomineerd gebied – de oorzaak van de ramp is geweest. Dat onderzoek leidde tot de aanklacht tegen de vier. Zij worden verdacht worden van betrokkenheid bij het neerhalen en de moord op alle inzittenden. Naar de opdrachtgevers – de commandostructuur – wordt, voor het afvuren van de raket, nog verder onderzoek gedaan.

Rusland probeert mist te creëren

Het onderzoek naar het neerhalen van de Boeing 777 van Malaysia Airlines was vanaf de start onderwerp van politieke en diplomatieke controverse. Het vliegtuig werd neergehaald boven Oost-Oekraïne, waar op dat moment een burgeroorlog woedde. Daarin vochten de pro-Russische Oekraïense milities tegen het Oekraïense leger. Ook Russische (oud-)militairen mengden zich in de strijd. Hoofdverdachte Oleg Poelatov is zo’n voormalige luitenant-kolonel uit het Russische leger.

Moskou weigerde vanaf het begin medewerking aan het strafrechtelijk onderzoek. Het land levert ook geen verdachten uit. Vanuit Rusland werden diverse pogingen gedaan mist te creëren rond de toedracht, zo bemoeiden geheime diensten zich met de zaak. Voor de EU was de betrokkenheid bij de MH17-ramp een laatste zetje om sancties af te kondigen tegen Rusland.

Gevechtsvliegtuig, projectiel, bom?

De aanklagers in het proces namen de afgelopen weken de tijd om stap voor stap het bewijsmateriaal door te nemen, voor het oog van de internationale media en de nabestaanden. De bewijslast is niet alleen gebaseerd op het onderzoek van het Joint Investigation Team en van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid, maar ook op ander materiaal en aparte testen om de echtheid daarvan te verifiëren. Mede daarom werden alternatieve scenario’s uitgebreid onderzocht, bijvoorbeeld het scenario waarin een gevechtsvliegtuig of een ander projectiel de MH17 neerhaalde, of het scenario waarin een bom aan boord was. Al deze alternatieven verwierp het openbaar ministerie uiteindelijk ten gunste van het Buk-scenario.

Voor de verdediging is twijfel zaaien aan de toedracht een logische tactiek. Toch ging de rechtbank lang niet in alle verzoeken van de advocaten mee. Wel mogen ze het beeldmateriaal van en de berekeningen over de afvuurlocatie van de Buk controleren. Ook mogen ze een eigen deskundige sturen naar de reconstructie, die op basis van wrakstukken is gemaakt op de luchtmachtbasis in Gilze-Rijen.

De rechtbank hield ook rekening met het feit dat verdachte Poelatov nog niets van zich heeft laten horen of willen verklaren. Het is dus nog niet duidelijk waartegen hij zich precies wil verweren of wat hij precies betwist. Ook heeft de verdediging niet altijd voldoende gemotiveerd waarom een bepaalde getuige of expert noodzakelijk is voor een goede verdediging.

De rechtbank gaf vrijdag de advocaten langer de tijd om sommige onderzoekswensen te formuleren. Voor eind september moet het bovendien mogelijk zijn de verdachte te bezoeken, aldus rechter Steenhuis. Eerder betoogden de advocaten dat corona-beperkingen goed contact onmogelijk maakten. Eind augustus gaat het megaproces verder.

Lees ook:

Wie drukte er op de rode knop? Justitie begint aan de ingewikkelde MH17-puzzel

Wie drukte op de lanceerknop van de Buk-raketinstallatie, waarmee vlucht MH17 is neergeschoten? Wie gaf daarvoor het bevel en waarom? Of er antwoorden komen op deze cruciale vragen  zal moeten blijken tijdens het MH17-proces dat in maart begon.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden