Stikstofaanpak

Provincies terughoudend met ingrijpen om de stikstofcrisis te bezweren

Boeren protesteren dinsdagmiddag bij de Tweede Kamer, waar op dat moment wordt gestemd over de stikstofplannen van het kabinet.  Beeld ANP
Boeren protesteren dinsdagmiddag bij de Tweede Kamer, waar op dat moment wordt gestemd over de stikstofplannen van het kabinet.Beeld ANP

Het kabinet krijgt te maken met weigerachtige provincies bij het oplossen van de stikstofcrisis.

Petra VissersMerijn van Nuland en Renée van Marrewijk

Provincies zijn niet van plan hard in te grijpen in de landbouwsector om de stikstofcrisis op te lossen. Zo willen sommige provincies bijvoorbeeld in geen enkel geval boeren gedwongen uitkopen, terwijl dat soms toch nodig kan zijn om de doelen te halen. Dat blijkt uit een rondgang van Trouw langs alle twaalf provincies.

Terwijl het kabinet waarschuwt dat in sommige regio’s gedwongen uitkoop van boeren onvermijdelijk zal zijn, koersen verschillende provincies meer op vrijwillige uitkoop en stalinnovaties als luchtwassers en emissiearme vloeren. Daarvan is al bekend dat de milieuwinst tegenvalt.

En dat terwijl de opdracht groot is: in 2030 moet Nederland de helft minder stikstof uitstoten. Ruim twee weken geleden publiceerde het kabinet cijfers waaruit blijkt dat de verschillen per regio enorm zijn: rondom enkele grote en belangrijke natuurgebieden moet tot 70 procent minder stikstof neerslaan. Het kabinet waarschuwde daarbij dat de doelen niet worden gehaald zonder pijnlijke ingrepen.

Verkeerde focus

De provincies betwijfelen dat. De reductiecijfers zijn te hoog en focussen op de verkeerde gebieden, zeggen zij bijvoorbeeld. Limburg neemt zelfs volledig afstand van het kabinetsbeleid. Een meerderheid van de statenleden noemt het stikstofprobleem “een gecreëerd probleem” en “gebaseerd op modellen en berekeningen in plaats van op feiten en metingen”.

Slechts enkele provincies laten zich gematigd positief uit over de doelstellingen. Zo erkent de Groningse gedeputeerde Johan Hamster dat de reductieopgave in Groningen met ‘slechts’ 25 procent relatief meevalt. “Als je naar de kleuren op de stikstofkaart kijkt, dan zou het moeten lukken.”

Bij andere provincies was er juist veel onvrede over die gedetailleerde kaart waarmee stikstofminister Christianne van der Wal drie weken geleden kwam. Daar stond de opgave in provincies in detail uitgewerkt. Dat leidde tot scheve gezichten, bijvoorbeeld in het Lingegebied in Utrecht. Daar moest aan de Utrechtse kant van de rivier 47 procent stikstof worden gereduceerd, terwijl de opgave aan de Gelderse kant 12 procent bedroeg.

Mondjesmaat bijschaven

De gewraakte kaart is sinds dinsdagmiddag in feite van tafel. De Tweede Kamer stemde in met een motie van coalitiepartijen CDA, VVD en ChristenUnie die de bal nadrukkelijk bij de provincies legt. Zij mogen nu zelf weten hoe ze de doelstelling halen, zonder dat ze zich aan vastomlijnde percentages per gebied moeten houden.

Terwijl dinsdag in Den Haag kwade boeren met trekkers bij het Kamergebouw stonden, schaafde de volksvertegenwoordiging verder slechts mondjesmaat wat bij aan het stikstofbeleid. Moties om helemaal terug te gaan naar de tekentafel, natuurgebieden op te heffen of het kabinet naar huis te sturen, haalden het allemaal niet.

De Kamer kwam wel met een oproep om zo veel mogelijk te overleggen met boeren en provincies over de invulling van de plannen om uit de stikstofcrisis te komen. Het parlement drukte het kabinet ook op het hart zo snel mogelijk te komen met een duidelijke visie op de landbouw in Nederland, om zo een toekomstperspectief te schetsen voor al die ongeruste boeren.

Het doel moet gehaald

Het zijn beloftes die het kabinet zelf ook al deed. Stikstofminister Christianne van der Wal zei eerder al tegen de Kamer dat maatwerk per gebied mogelijk is en ook minister-president Mark Rutte benadrukte dinsdagochtend dat de uitwerking van stikstofplannen moet worden gemaakt in nauw overleg met provincies, boeren en andere betrokkenen.

Beide bewindspersonen benadrukken ook: het doel, halvering van stikstofuitstoot in 2030, moet wel worden gehaald. Rutte: “Feit is dat de bodem verzuurt en dat, als we nu niets doen, het land opnieuw op slot moet.”

De visie op de landbouw kwam gelijktijdig met de publicatie van de cijfers over hoeveel minder stikstof er in regio's zal moeten neerslaan. De plannen voor andere sectoren volgen nog. Die keuze leidt er mede toe dat bij een deel van de boeren de stellige overtuiging leeft dat zij als enige verantwoordelijk worden gemaakt voor halvering van de stikstofuitstoot.

Lees ook:

Motie: Limburg kan geen uitvoering geven aan stikstofplannen minister

De Provinciale Staten van Limburg hebben grote moeite met de stikstofplannen van het kabinet. Vrijdagmiddag riepen de statenleden op om afstand te nemen van de plannen van het kabinet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden