null

Kieskompas

Politieke partijen schuiven massaal op naar links

Beeld Sander Soewargana

Politieke partijen schuiven bijna allemaal op naar links. Het politieke centrum is mede daardoor minder leeg dan bij voorgaande verkiezingen, zo blijkt uit het Kieskompas.

Misschien zat er toch een kern van waarheid in de uitspraak van Mark Rutte aan het begin van de coronacrisis. “We zijn natuurlijk een land dat in de kern diep-socialistisch is”, zei de premier in april vorig jaar. Nu de verkiezingen naderen en de verkiezingsprogramma’s zijn afgetimmerd, blijken de politieke partijen massaal naar links opgeschoven op economisch gebied, een enkele uitzondering daargelaten. De meeste partijen zijn ook op cultureel gebied progressiever geworden.

De ontwikkeling van politieke partijen wordt inzichtelijk gemaakt door de onderzoekers van de online stemhulp Kieskompas, waarmee Trouw sinds 2006 samenwerkt. U kunt deze stemhulp hieronder invullen. Na het beantwoorden van dertig stellingen berekent de stemhulp uw positie in het ‘politieke landschap’ en krijgen gebruikers te zien welke partijen het dichtst bij hun eigen opvattingen staan. Het landschap van Kieskompas werkt met twee assen: de horizontale is de economische as (links-rechts), de verticale is de culturele as (conservatief-progressief).

Tekst gaat verder na de stemhulp.

Jacqueline en Antoine

Voor de verlinksing van het politieke landschap en de bijbehorende waardering voor een sterke rol van de overheid is voornamelijk de coronacrisis verantwoordelijk. Maar de trend dat partijen linkser worden – of ‘minder rechts’ – is al langer gaande, stelt André Krouwel, politicoloog aan de Vrije Universiteit en bedenker van het Kieskompas.

Ruim voor het uitbreken van de coronacrisis stond het Malieveld al vol met groepen die meer wilden voelen van de economische welvaart onder het derde kabinet-Rutte. De grootste regeringspartij VVD ‘herontdekte’ al eerder de middenklasse, waardoor het volgens Krouwel in de verkiezingen niet alleen draait om ‘Henk en Ingrid’, maar ook om ‘Jacqueline en Antoine’.

Wat ook een reden kan zijn, is de afname van de electorale dreiging op de uiterste rechterflank. Forum voor Democratie maakte zichzelf afgelopen jaar electoraal een kopje kleiner; de PVV werpt zich op economisch gebied meer dan ooit op als hoeder van de verzorgingsstaat, maar dan wel voor Henk en Ingrid. Weliswaar profileert populistisch rechts zich nog steeds met harde standpunten over migratie en veiligheid, maar op dat thema zijn de verschillen met de VVD dan ook het kleinst.

Terugkeer naar het midden

In de campagne van 2021 zien we daarom een terugkeer naar het politieke midden, signaleert Krouwel. Of iets minder stellig geformuleerd: de polarisatie tussen links en rechts is niet verder toegenomen. Waar in 2017 de ChristenUnie eenzaam een middenpositie innam, kruipt nu vooral het CDA naar het centrum toe (en het veel kleinere 50Plus).

“Het CDA ziet de ChristenUnie in de peilingen dichterbij komen”, aldus Krouwel, “en zet daarom in op de meer gematigde kiezers. Op rechts is voor hen geen winst meer te halen.” Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 lagen de standpunten van VVD en CDA nog vrij dicht bij die van de PVV. Nu heeft zowel VVD-leider Rutte als CDA-voorman Wopke Hoekstra regeren met de PVV uitgesloten.

De coronacrisis is in de stellingen van Kieskompas bewust ondervertegenwoordigd. Volgens een van de samenstellers, Tom Etienne, verschillen partijen in hun oplossingen voor de coronacrisis heel weinig van elkaar, met uitzondering van FvD en soms PVV. Er is daarom een selectie gemaakt uit stellingen die de verschillen tussen partijen goed laten zien. Het Kieskompas-team voert met de partijbureaus flinke discussies over hun standpunten en wat die betekenen voor de positie in het politieke landschap. “Waar het over geld gaat, wordt het altijd ingewikkeld. Geen enkele partij zegt uit zichzelf waar minder geld naartoe moet”, aldus Etienne.

Een laatste doorzettende trend is dat partijen zich groeperen langs de diagonaal: van links én progressief tot rechts én conservatief. Dit jaar onttrekt alleen de PVV zich hieraan en zoekt nadrukkelijk de linkse, conservatieve kiezers op, mensen die zich economisch en cultureel bedreigd voelen.

Lees ook:

Economische en culturele standpunten van politieke partijen en hun aanhang meer dan ooit verknoopt

Zeg me dat je tegen kernenergie bent, en ik weet dat je ook tegen zwarte piet bent. Ben je anti-migratie? Grote kans dat je geen warmtepomp in je huis wilt. Identiteitspolitiek rukt op.

De spectaculaire bekering van Rutte

Niet lang na het uitbreken van de coronacrisis deed Rutte tussen neus en lippen door een paar uitspraken die een lange nagalm zullen hebben, stelt columnist Hans Goslinga.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden