Sywert van Lienden

Politieke ophef mondkapjesdeal gaat uit als een nachtkaars

 Hugo de Jonge, minister voor volkshuisvesting en ruimtelijke ordening, vorige week tijdens een commissiedebat in de Tweede Kamer.  Beeld ANP
Hugo de Jonge, minister voor volkshuisvesting en ruimtelijke ordening, vorige week tijdens een commissiedebat in de Tweede Kamer.Beeld ANP

Na het onderzoek naar de mondkapjesdeal blijven de schijnwerpers op Sywert van Lienden staan. De kritiek op de rol van Hugo de Jonge ebt weg.

Christoph Schmidt

Bij het CDA in het algemeen en Hugo de Jonge in het bijzonder zal de opluchting dit weekeinde groot zijn. Het Deloitte-rapport over de sukkelige mondkapjesdeal uit 2020 met Sywert van Lienden, waarnaar zo lang was uitgekeken en dat vrijdag verscheen, lijkt de voormalige minister van volksgezondheid te behoeden voor verder onheil. Eerder dit jaar was De Jonges positie nog wankel in deze kwestie: in april overleefde hij een motie van wantrouwen maar nét.

Aan de vooravond van Prinsjesdag is er in Den Haag ophef en beroering over van alles en nog wat, maar de mondkapjesdeal hoort daar vooralsnog niet bij. Misschien komt dat ook doordat de bevindingen in het Deloitte-rapport een beetje tegenvielen, in weerwil van de strakke spanningsboog vooraf.

Veel was al bekend over de overeenkomst tussen het ministerie van volksgezondheid en de jonge ondernemer en opiniemaker Van Lienden. Die wekte de indruk aan liefdadigheid te doen met de inkoop van veertig miljoen mondkapjes, maar hij en twee zakenpartners staken uiteindelijk 27,3 miljoen euro in eigen zak.

Accountantskantoor Deloitte trekt in het rapport (waaraan overigens een prijskaartje van 1,3 miljoen euro hangt) geen conclusies, maar het is wel duidelijk wie de meeste blaam treft. Naast Van Lienden zelf, die het vage onderscheid tussen zijn stichting en een commerciële bv bewust in stand zou hebben gehouden, blijkt dat ambtenaren van het ministerie zich te makkelijk door Van Lienden hebben laten meeslepen.

Niets wijzer

De verwachtingen over het rapport waren mede zo hoog gespannen omdat er eindelijk duidelijkheid zou komen over de precieze rol die CDA-minister De Jonge heeft gespeeld bij de totstandkoming van de overeenkomst. Maar juist over dat element worden we niets wijzer. Over die rol is kennelijk alles al bekend. Maar of de Tweede Kamer er ook zo tegenaan kijkt, moet nog blijken tijdens een debat over het Deloitte-rapport, ergens na Prinsjesdag.

In maart was de beerput al opengegaan. De Volkskrant en Follow the Money openbaarden toen onder meer het app-verkeer tussen De Jonge en een hoge ambtenaar. Daaruit bleek dat de minister druk op die ambtenaar had uitgeoefend om met Van Lienden (een uitgesproken CDA’er) in zee te gaan. In een reactie op die onthulling kwam De Jonge tot zijn raadselachtige uitspraak dat er ‘wel betrokkenheid’ van zijn kant is geweest, maar dat hij uiteindelijk ‘niet betrokken’ was bij de deal.

Vervolgens deed zich een staatsrechtelijk unicum voor. De Jonge, sinds januari minister van volkshuisvesting en ruimtelijke ordening, voldeed aan een wens van de oppositie en verantwoordde zich in april in de Tweede Kamer voor zijn handelen in zijn vorige functie. Dat was nog nooit vertoond. Normaal gesproken is de zittende minister verantwoordelijk voor het beleid van zijn of haar voorgangers. In dit geval lag de verantwoordelijkheid bij De Jonges opvolger Conny Helder (VVD).

Kruit verschoten

Zij zat tijdens dat debat al in een ongemakkelijke positie en zit dat nu eigenlijk nog steeds. Als de Tweede Kamer straks met het Deloitte-rapport in de hand oordeelt dat het ministerie van volksgezondheid met de mondkapjesdeal onvergeeflijke fouten heeft gemaakt, dan is Helder verantwoordelijk. Maar het eventuele aftreden van Helder, gekoppeld aan het aanblijven van De Jonge, lijkt politiek gezien toch lastig uit te leggen, vooral vanwege De Jonges eerdere beslissing om voor zichzelf op te komen. Die beslissing werd toen al bekritiseerd door staatsrecht-deskundigen.

Zo’n scenario lijkt op dit moment niet erg realistisch. Kabinet en Kamer hebben al een tijdlang tal van andere crises aan het hoofd. Wat Hugo de Jonge betreft lijken de grootste critici hun kruit al te hebben verschoten, zeker bij gebrek aan nieuwe onthullingen. En minister Helder kan er ook allemaal niets aan doen – al roept dat weer de vraag op wie er dan wel politiek zal moeten boeten voor deze even kostbare als onverkwikkelijke episode uit de coronacrisis.

Lees ook:
Sywert van Lienden: Van talkshowgast naar fanatiek twitteraar

Sinds hij vorig jaar het middelpunt van controverse werd, communiceert Sywert van Lienden nog voornamelijk via Twitter, met soms onnavolgbare wendingen. Een portret in tweets.

Ministerie liet zich bespelen door Sywert van Lienden bij mondkapjesdeal

Het ministerie van VWS liet zich bespelen door Sywert van Lienden, blijkt uit het vierhonderd pagina’s tellende rapport van bureau Deloitte.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden