Hans Goslinga: ‘Media zijn nu veel meer door emotie en beeld gedreven’.

InterviewHans Goslinga

Politiek columnist Hans Goslinga: Onwaarheid is een middel geworden om de macht te veroveren

Hans Goslinga: ‘Media zijn nu veel meer door emotie en beeld gedreven’.Beeld Werry Crone

Politiek columnist Hans Goslinga is van de Amerikaanse school, van de feiten, niet van de meninkjes die in zijn ogen te veel het politieke debat domineren. Deze week verschijnt een bundeling van zijn columns die hij schreef voor deze krant.

Het heeft een voordeel om lang op één plek te zitten en je daar helemaal aan te wijden.” Mede dankzij ‘die luxe van een ongestoord verblijf aan het Binnenhof’ kan Hans Goslinga (72) sinds 1993 wekelijks zijn gedegen politieke analyses leveren aan Trouw, waarvan nu zo’n tien procent is gebundeld in het boek ‘De last van vrijheid’ dat deze week verschijnt.

Als een Haagse persveteraan lijkt het misschien gemakkelijk om te vervallen in een houding van ‘vroeger was alles beter’. Maar dat doet Goslinga niet. Hij ziet ook positieve veranderingen. “Het accent in de journalistiek verschuift naar langdurig onderzoek. Media bundelen krachten om zaken boven water te krijgen. Dat is alleen maar goed. Kijk naar het uitstekende werk van Pieter Klein (RTL) en Jan Kleinnijenhuis (Trouw) in de toeslagenaffaire. Zo hoort het. De overheid moet onderworpen zijn aan het recht. Dat is een oude wijsheid van Augustinus.”

De journalistiek trok de in Baambrugge geboren en in Alkmaar opgegroeide jongeman van gereformeerde huize destijds vanwege de belofte van avontuur en de mogelijkheden “om wat van de wereld te zien. Dat heb ik maar kort gedaan.” Hij deed dat voor persbureau ANP tijdens zijn periode in Suriname en vervolgens als sport- en algemeen verslaggever voor datzelfde persbureau. Van 1973 tot 2013 liep Goslinga als parlementair verslaggever rond op één vierkante kilometer in Den Haag. Die periode werd alleen onderbroken door anderhalf jaar eindredactie. “Dat was niet echt mijn bestemming, merkte ik. Ik hield een enorm verlangen naar het schrijven. En naar de politiek en de discussies die we als redactie aan onze aparte tafel in het Kamerrestaurant hadden. Die scherpten je voortdurend.”

Sinds 2013 kijkt Goslinga als pensionado met wat meer afstand naar het Binnenhof. Al zat die benadering er altijd al een beetje in. “Het nieuwsjagen is nooit zo mijn stijl geweest. Het analyseren en beschouwen des te meer.”

Goslinga noemt zichzelf een schrijver ‘met een lange blik’. Eigenlijk is hij een wat atypisch fenomeen in de Nederlandse journalistiek. “Ik ben meer van de Amerikaanse school. In Nederland is de columnist iemand met tegendraadse meningen en meninkjes. De opkomst van de praattafels op televisie heeft dat alleen maar sterker gemaakt. Vroeger had je de waan van de dag, nu de tirannie van het moment.”

Emoties en snelle opinies spelen volgens Goslinga een belangrijke rol. “Maar juist dan moeten journalisten met feiten en het ordenen van de feiten een krachtig tegenwicht bieden. Inzicht geven én uitzicht. Meer nog dan voorheen is dat in dit tijdperk een democratische daad. Zeker omdat overdrijving en nepnieuws politieke wapens zijn. Mensen als Donald Trump, Boris Johnson en Thierry Baudet zetten het zonder scrupules in. Onwaarheid is een politiek verdienmodel geworden, een middel om de macht te veroveren.”

Al te frivole vragen

Goslinga vindt dat het infotainment in de vorm van presentator Rutger Castricum en politiek verslaggever Jaïr Ferwerda, te veel is opgerukt. “Politiek is een ernstige zaak. Politici, die juist moeten waken voor hun autonomie, gaan er te ver in mee. Ik vond het altijd wel mooi hoe Ien Dales bij al te frivole vragen met haar tasje begon te zwaaien.”

De columnist wijst op de veranderde focus in Den Haag. “In mijn begintijd, in de jaren zeventig, lag het accent sterk op het woord, op de wetgeving, op moties en amendementen. Alles was meer ideologisch gedreven. Met wetgeving viel de samenleving te veranderen. Dat accent is sterker komen te liggen op de emotie en beeldvorming. Voorlichters waren vroeger schakels tussen politiek/bestuur en de journalist.”

Het marketing-denken is opgerukt in de politiek ziet Goslinga. “Media zijn nu veel meer door emotie en beeld gedreven. Des te belangrijker vind ik het –zeker voor de dagbladjournalistiek – om tegenwicht te geven. Vandaar mijn liefde voor de beschouwende analyse. Om de lezer aan het denken te zetten, inzicht te geven.”

Als Goslinga spreekt over een lange blik dan bedoelt hij echt lang. Niet alleen put de columnist uit bijna een halve eeuw ervaring op het Binnenhof, hij duikt voor illustratieve voorbeelden of andersoortige ondersteuning van zijn betogen ook graag dieper in de parlementaire geschiedenis. Bovendien citeert hij schrijvers die hij hoog heeft zitten en met een verwante benadering zoals de Duitse auteur Sebastian Haffner en de socioloog J.A.A. van Doorn. En in toenemende mate auteurs uit de jaren dertig van de vorige eeuw. “Toen werd de discussie over democratie net als nu op scherp gezet. Als je Johan Huizinga, Pieter Geyl, Willem Banning, Menno ter Braak en meer schrijvers uit die tijd terugleest, zie je dat het zich ook bij hen steeds meer richt op die democratie.” Zij uitten hun zorgen over de toenemende kritiek op het parlementaire systeem en de roep om sterke mannen. “Democratie is natuurlijk een lastig en moeilijk systeem. Doordat er een zekere chaos meekomt. Het heeft me tijd gekost om erachter te komen dat we misschien niet zozeer de democratie moeten veranderen. Discussies over staatsrechtelijke hervormingen verlopen altijd moeizaam en leveren relatief weinig op. We moeten onze kijk op de democratie bijstellen. En het ongemak dat de democratie met zich meebrengt accepteren. Niet voor niets heet mijn boek ‘De last van vrijheid’.”

Tastende zoektocht

De wanordelijkheid van opvattingen moeten we accepteren, vindt de columnist. “Met dat inzicht ga je het traditionele politieke bedrijf meer waarderen. Henry Faas, ooit dé parlementair journalist van de Volkskrant, noemde de pers de bende van het georganiseerd wantrouwen. Dat vind ik een gezonde basishouding. Tegelijkertijd moet je de moeilijkheidsgraad van politiek willen zien. Je ziet die complexiteit nu goed tijdens de coronacrisis. Kijk naar zo’n intelligente lockdown, tot stand gekomen in samenspraak met de samenleving. Het is een bewijs van volwassenheid van onze democratie dat dit kan, al is het een tastende zoektocht. Het systeem werkt toch aardig, zeker in vergelijking met landen waar populisten aan de macht zijn zoals Groot-Brittannië en de Verenigde Staten.”

Voor de val van de Muur in 1989 was er over onze vrijheid helemaal geen discussie. “Die was eigenlijk vanzelfsprekend en kreeg reliëf door de onvrijheid in het Oostblok. Dat werd versterkt door onze collectieve herinnering aan de Bezetting. Na 1989 kwam er opeens wel een discussie over dat begrip.” Dat komt denkt Goslinga om de onvrijheid van het andere kamp de vrijheid in jouw kamp er juist uitlicht. “De vrijheid van meningsuiting. De vrijheid van godsdienst. De vrijheid van onderwijs. Het werd in Nederland scherp tegenover elkaar gezet. Maar het is goed dat die discussie is gekomen. Vrijheid mag nooit iets vanzelfsprekends worden.”

De selectie van de bundeling columns is gericht op de markerende punten in de politiek van de afgelopen 25 jaar: de totstandkoming van Paars, de Nacht van Wiegel, de val van Paars, 9/11, de opkomst van en de moord op Fortuyn, de moord op Van Gogh, enzovoort. Sommige ontwikkelingen voorzag Goslinga op zijn minst een beetje. Hij is voorzichtig met pretenties op dit gebied. De rollen van journalist en waarzegger mogen niet worden verward, maar in Churchills uitspraak ‘The longer you look back, the farther you can look forward’ vindt de columnist toch veel waarheid schuilen. “Het einde van zeventig jaar dominantie van de christendemocratie zag je in de loop van 1993 al aankomen met de oplopende spanningen tussen premier Ruud Lubbers en zijn kroonprins Elco Brinkman. Het alternatief, Paars, hing al in de lucht.”

Die samenwerking van PvdA, VVD en D66 kreeg het begrotingsboekje op orde en kon lang rekenen op brede steun. “Maar als parlementaire redactie van Trouw zetten we ook vraagtekens bij de toenemende technocratisering en zelfgenoegzaamheid. De regeringspartijen stonden met de rug naar de maatschappij. Het zit hem in het wezen van de Nederlandse coalitiecultuur. Je moet de boel bij elkaar houden. Dan worden de blikken al snel naar binnen gewend. Maar dat kan doorschieten.”

Goslinga illustreert het met een voorbeeld: “Voordat de multiculturele samenleving echt een kwestie werd, probeerden we een interview met PvdA’er Ad Melkert over dat onderwerp te regelen. Herhaaldelijk. De reactie was altijd: goed idee en dan hoorde je er vervolgens helemaal niets meer van. Dat gingen ze uit de weg. Er ontstond een soort basishouding van vermijden van heikele thema’s. Dat is ze natuurlijk ontzettend opgebroken.”

Ondanks het kritisch volgen van Paars hadden Goslinga en zijn collega’s de razendsnelle opmars van Pim Fortuyn niet voorzien. Zijn populariteit en de moord veranderden het Binnenhof. “Mensen zijn mondiger geworden. Dat is goed. Het voelde wel vreemd om door een deel van hen opeens te worden gezien als een deel van de elite. Een deel van de media overdreef in de reactie daarop: door erg op de hurken te gaan zitten of met willekeurig aandoende straatinterviews die dan de stem van het volk moeten verwoorden.”

Stem van de minderheid

De populisten helpen om de gevestigde orde wakker te houden, vindt Goslinga. Over hun stijl van opereren is hij minder te spreken. Met Baudet als dieptepunt. “Wilders is nog enigszins consistent in zijn ideologie. Boer Koekoek had iets clownesks. Baudet heeft niets grappigs. Aan Baudet valt geen touw vast te knopen. Dat is echt een leerling van Trump. Onnavolgbaar.”

In de verbrokkeling van het politieke krachtenveld ziet Goslinga ook voordelen. “Kleinere partijen helpen mee om coalities aan meerderheden te helpen. Daardoor krijgt de stem van minderheden meer gewicht. Tegelijkertijd is er stiekem veel continuïteit. Maar vier premiers in bijna veertig jaar tijd. Het doorgaans goed doorfunctionerende binnenwerk van de Nederlandse democratie (de ambtenarij, de adviseurs, de commissies, de zorgvuldigheid van wetgeving) helpt eveneens mee.”

Goslinga wil het allemaal blijven volgen. Wat hem betreft is de nu verschenen columnbundel geen afsluiting. “Ik ken collega’s die blij zijn dat ze met pensioen zijn. Maar ik kan me eigenlijk geen leven voorstellen zonder dit vak. Het zit zo in mijn systeem. Het is wel een luxe dat de hoofdredactie mij dat toestaat.”

Hans Goslinga: ‘De last van vrijheid’. Uitg. Van Gennep, 216 pagina’s, €19,99.

Lees ook:
Amerika of Trump’, helder maar vals

Twee jaar voordat hij in 1860 werd gekozen tot president van de Verenigde Staten, sprak Abraham Lincoln op een partijbijeenkomst het bijbelwoord na: ‘Een huis dat tegen zichzelf verdeeld is, houdt geen stand’. Of de slavernij zou overal worden toegestaan, of in alle staten worden beëindigd, zoals hij vurig wenste.

De columns van Hans Goslinga

Hans Goslinga schrijft voor Trouw elk weekend een beschouwing over de staat van onze politiek en onze democratie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden