Wilders-proces

Partijen: Grapperhaus moet klare wijn schenken over politieke bemoeienis met zaak-Wilders

Geert Wilders in de rechtbank. Beeld ANP

Heeft oud-minister Ivo Opstelten (VVD) van Justitie zich persoonlijk bemoeid met de strafzaak tegen PVV-leider Geert Wilders? Politieke partijen eisen uitleg van Opsteltens opvolger Ferd Grapperhaus na nieuwe onthullingen van RTL-nieuws in deze zaak. D66 eist dat Grapperhaus, van CDA-huize, een einde maakt aan de “VVD-chaos op Justitie”.

RTL kreeg documenten boven water die opnieuw bevestigen dat Opstelten destijds met de baas van het OM de zaak-Wilders besprak, en wel op een moment dat het OM nog niet definitief tot vervolging had besloten. Dat is pikant, want een openbaar ministerie hoort hierin onafhankelijk te opereren.

Het is daarom ook een netelige kwestie voor Opsteltens opvolger Grapperhaus, die politiek verantwoordelijk is. Hem wachten volgende week, als de Tweede Kamer terug is van reces, mondelinge vragen en hoogstwaarschijnlijk een zwaar debat. Opstelten verdween destijds al vanwege een andere affaire van het politiek toneel.

“Ik til hier heel zwaar aan”, zegt SP-Kamerlid Michiel van Nispen. “Grapperhaus heeft eerder vage antwoorden gegeven toen we hem hiernaar vroegen. Ik eis nu absolute opheldering, ook over wat Grapperhaus er zelf van wist.” Van Nispen noemt het een “zwaar vergrijp” als een minister zich bemoeit met de vervolging van een politicus.

“Hoog tijd dat Grapperhaus orde op zaken stelt in de chaos die de VVD op het ministerie heeft aangericht”, tweet D66-Kamerlid Maarten Groothuizen. In een toelichting zegt hij dat vooral de “opeenstapeling van affaires op Justitie zorgen baart, zoals ook de WODC-klokkenluiderszaak en vertrekkende topambtenaren. Dit lijkt niet de manier waarop je het departement de goede kant op krijgt.” De D66’er vindt het “irritant” dat de Kamer een soort “forensisch detective” moet zijn om alle informatie in de zaak boven water te krijgen.

Minder Marokkanen

Even een duik in de geschiedenis. Geert Wilders deed in maart 2014, de dag van de gemeenteraadsverkiezingen, zijn omstreden uitspraken over ‘minder Marokkanen’. Het OM ging december dat jaar tot vervolging over, met als aanklacht groepsbelediging, aanzetten tot discriminatie en aanzetten tot haat. Het eiste 5000 euro boete. Eind 2016 verklaarde de rechter Wilders schuldig aan die eerste twee aanklachten, maar legde verder geen straf op. Zowel het OM als de politicus ging in hoger beroep, dat volgende week dinsdag bij het Haags Gerechtshof in de beveiligde rechtszaal op Schiphol hervat wordt.

Aan media-aandacht al die tijd geen gebrek, mede dankzij Wilders (‘neprechtbank’). Gaandeweg verschoof die aandacht van het juridisch aspect van de strafzaak naar de rol die Opstelten gespeeld zou hebben. De PVV-leider heeft vanaf het begin gezegd dat de strafzaak tegen hem politiek gemotiveerd was. Voor deze bewering kreeg hij extra munitie, na onthullingen eerder dit jaar van RTL dat er op het ministerie vaker en intensiever was overlegd dan eerst gemeld. Het ministerie ontkende aanvankelijk zelfs ieder overleg; Opstelten en OM-baas Herman Bolhaar wisten hier bij een getuigenis voor het Gerechtshof achter gesloten deuren zich niets van te herinneren. Het hof zag in eerdere publicaties van RTL geen aanleiding de strafzaak stop te zetten.

Uit de geheime nota die nu via een rechterlijke uitspraak is vrijgegeven blijkt dat op die datum, 16 september 2014, het openbaar ministerie nog geen definitieve beslissing tot vervolging had genomen, terwijl het OM eerder volhield dat het in dat gesprek vooral informeerde over de genomen beslissing.

Geen bewijs zwart-op-wit

Wát er precies tussen Opstelten en zijn topambtenaren zoals OM-baas Herman Bolhaar is besproken, blijkt overigens niet uit de documenten, waar delen onleesbaar van zijn gemaakt. Er ligt dus geen zwart-op-wit bewijs op tafel dat Opstelten aandrong op de vervolging en zich dus inderdaad inhoudelijk met de zaak bemoeide.

Geert Wilders is woest over de nieuwe onthullingen, die hij ‘weerzinwekkend’ noemt. Volgens zijn advocaat Geert-Jan Knoops heeft het OM zijn recht op vervolging verspeeld. Knoops gaat dinsdag de rechter vragen de zaak verder aan te houden tot alle stukken boven water zijn. Wilders wil dat ook de Tweede Kamer de zaak gaat onderzoeken.

Minister Grapperhaus zegt in een reactie de volledige medewerking van zijn departement aan het hof toe, als dat meer informatie wil. Dat geldt ook voor de delen van de nota die onleesbaar zijn gemaakt, aldus de minister.

Wie beslist over vervolging?

Vanwege de scheiding der machten hoort een minister van Justitie zich in een rechtsstaat niet te bemoeien met wie er al dan niet wordt vervolgd. De minister is wel politiek verantwoordelijk voor het openbaar ministerie, maar dat beslist onafhankelijk over vervolging. Er zijn een paar uitzonderingen, waarover een minster volledige openheid moet geven. De minister mag officieel het OM een aanwijzing geven iemand toch te vervolgen, maar pas na overleg met de procureurs-generaal en hij moet hierover de rechter informeren. Ook kan hij opdracht geven een verdachte juist niet te vervolgen, maar daarover moet hij de Tweede Kamer meteen informeren. In de zaak-Wilders heeft Opstelten heeft beide destijds niet gedaan en het ministerie heeft politieke bemoeienis met de zaak altijd ontkend.

Lees ook:

De advocaat van Wilders houdt zijn konijn in de hoge hoed

Loopt de strafzaak tegen Geert Wilders om zijn ‘minder-Marokkanen-uitspraak’ opnieuw vertraging op? Zijn advocaat schermt met een potentieel cruciale, maar onwillige getuige. Een ‘ruis-strategie’, zo moppert het Openbaar Ministerie.

Wilders-advocaat Knoops: hoogleraar, sportman, dubbel gepromoveerd, oud-militair

In het hoger beroep tegen Geert Wilders treedt vandaag opnieuw Geert-Jan Knoops in de schijnwerpers. De advocaat die inmiddels bijna half bekend Nederland als cliënt heeft. Een portret.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden