Debat coalitieakkoord

Partijen die Rutte III al beu waren, zien ook Rutte IV niet zitten

Overleg in de Kamer tussen Gert-Jan Segers, Rob Jetten en Mark Rutte en tussen Sophie Hermans en Sigrid Kaag. Beeld Werry Crone
Overleg in de Kamer tussen Gert-Jan Segers, Rob Jetten en Mark Rutte en tussen Sophie Hermans en Sigrid Kaag.Beeld Werry Crone

Van een verbeterde relatie tussen coalitie en oppositie is voorlopig nog geen sprake. De Kamer is vooral fel over de zorgplannen van Rutte IV.

Niels Markus en Jeannine Julen

Het nieuwe kabinet komt er, met dezelfde partijen en dezelfde premier. Maar komt er ook een nieuwe bestuurscultuur? Net als bij de presentatie proberen de coalitiepartijen zich tijdens het debat over het regeerakkoord bescheiden op te stellen, VVD-leider Mark Rutte voorop. De nieuwe bestuurscultuur waar de Tweede Kamer het al een jaar over heeft, betekent immers – in de woorden van ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers: “Een sterker onderscheid tussen kabinet en Tweede Kamer en minder onderscheid tussen coalitie en oppositie.”

Bij Rutte, die tijdens het debat wordt aangewezen als formateur, uit de open houding naar de Kamer zich vooralsnog in een beproefde debattechniek: eerst meebuigen, om daarna financiële of technische voorbehouden te zien. “Eens”, zegt hij tegen Lilian Marijnissen (SP), die vindt dat meer geld naar de zorg moet. Maar: dan moet zij wél met alternatieven komen. Over de toeslagenaffaire, die Geert Wilders (PVV) en Sylvana Simons (Bij1) aanhalen, herhaalt hij zijn verdedigingslijn uit de verkiezingscampagne: tijdens tien jaar Rutte ging er heus ook veel wel goed. En PvdA-leider Lilianne Ploumen ‘heeft er gewoon gelijk in’ dat de verhoging van het minimumloon niet doorwerkt in de AOW. Maar pensioensgerechtigden krijgen een hogere ouderenkorting.

Cynische reacties

Het leidt tot cynische reacties van oppositiefracties. Simons noemt het ‘heel moeilijk te accepteren’ dat dezelfde coalitie die aftrad over het toeslagenschandaal, de schadeloosheidsstelling van de ouders nog niet geregeld heeft. Jesse Klaver (GroenLinks): “Wat heeft u in vredesnaam de afgelopen negen maanden gedaan in al die interviews met uw radicale ideeën over hoe de democratie en de hele bestuurscultuur veranderd zouden moeten worden?”

De uitgestoken hand van Sigrid Kaag kan op meer waardering rekenen. De D66-voorvrouw vraagt Simons mee te denken over etnisch profileren, wat het Bij1-Kamerlid een ‘sympathiek gebaar’ vindt. Het linkse oppositieduo Klaver en Ploumen spreekt tegen Kaag de hoop uit in de toekomst te kunnen samenwerken.

Maar dat is nog geen kentering in de verhoudingen die de afgelopen maanden zo verzuurd raakten. Ondanks hun kritiek stellen PvdA en GroenLinks zich nog altijd constructief op. Ploumen: “Nieuwe ronde, nieuwe kansen voor de premier.” En ook JA21, dat weet dat haar Eerste Kamerzetels voor een nieuw kabinet van pas kunnen komen, wil het kabinet best helpen als het gaat over kernenergie of ondermijning. Partijen die Rutte III al beu waren, hebben weinig fiducie in Rutte IV. Wilders spreekt van ‘een regelrechte nachtmerrie voor Nederland’. Marijnissen: “Als dit kabinet met deze plannen voor de zorg aantreedt, dan zal het de SP lijnrecht tegenover zich vinden.”

De zorg als twistpunt

Wat de komende periode hetzelfde zal blijven: de zorg als twistpunt tussen coalitie en oppositie. Vanwege de aanhoudende coronapandemie, maar ook vanwege de geplande zorgbesparingen. Waar het aanstaande kabinet consequent spreekt van ‘afremmingen van zorgkosten’ die over een paar jaar uit de hand dreigen te lopen, heeft de oppositie het over ‘keiharde bezuinigingen’ en ‘een mes op de keel van de zorg’. GroenLinks, PvdA en SP willen dat de bijna vijf miljard aan zorgbesparingen in zijn geheel van tafel gaat. Klaver: “Ik wil best met u samenwerken, maar niet als die vijf miljard als een zwaard van Damocles boven ons hoofd hangt.”

De oppositie krabt zich ook achter de oren over de vele miljarden die Rutte IV wil gaan uitgeven. Geheel tegen de traditie in zijn deze grote uitgaven niet doorberekend door het Centraal Planbureau (CPB). Verschillende partijen eisen zo snel mogelijk een financiële doorrekening. GroenLinks en SGP zien behalve het gebrek aan de doorrekening ook een ander risico van het trekken van de portemonnee: onvoorziene kosten die niet kunnen worden betaald. Wat betekent het voor dit ‘expansieve begrotingsbeleid’ als de rente en inflatie stijgen, vraagt Klaver zich af.

Op de vraag hoe economisch bestendig de kabinetsplannen zijn, heeft de inmiddels afgezwaaide informateur Wouter Koolmees geen antwoord. Het is aan De Nederlandsche Bank en het CPB om dat te onderzoeken. Aan de Kamer de taak om daarnaar te blijven vragen.

Lees ook:

Gaat er nou op de zorg bezuinigd worden of niet? Dat hangt af aan wie je het vraagt

De nieuwe coalitie heeft gelijk, zij bezuinigt niet op de zorg. Maar wie inzoomt, ziet dat sommige delen van de sector het binnenkort wel degelijk moeten doen met minder geld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden