Plein 2Veramerikanisering

Over swing state Brabant: Den Haag kijkt maar wat graag naar de Verenigde Staten

De nacht van woensdag 18 maart. Opgewonden onderbreekt Herman van der Zandt het gesprek van Dionne Stax en Dominique van der Heyde in de studio. “Breda is too close to call!”, roept hij uit: “Breekt de blauwe muur van de VVD in battleground state Brabant?!” Mark Rutte heeft zich dan al urenlang verschanst in het Torentje. Stax stelt voor het eerst die nacht voorzichtig de vraag: zal de premier de uitslag wel accepteren?

Onder al het mediageweld rond de Amerikaanse verkiezingen zou je bijna vergeten dat ook Nederland alweer bijna naar de stembus mag. Campagnes worden opgestart, de meeste verkiezingsprogramma’s en de eerste kandidatenlijsten zijn gepresenteerd.

De lijsttrekkers kennen we. Een grotere verrassing is vaak de nummer twee. Correctie: steeds meer partijen hebben een running mate. Het begon met Hugo de Jonge die na zijn nipte winst in de lijsttrekkersverkiezing – oeps: primaries! – zijn rivaal Pieter Omtzigt die uit Amerika geleende titel gaf. De ChristenUnie volgde met running mate Carola Schouten achter Gert-Jan Segers en D66 plaatste Rob Jetten naast Sigrid Kaag.

Voor lezers die hierin een toenemende veramerikanisering van de Nederlandse politiek zien: het fenomeen van de running mate gaat in Nederland veel verder terug. In 1976 zocht de jonge CDA-lijsttrekker Dries van Agt er één. Die moest de ‘harde economische strijd’ aangaan met VVD en PvdA, zodat Van Agt zich kon richten op het ‘geestelijke reveille’ van de partij. Het werd uiteindelijke Willem Aantjes. Tien jaar later voerde de PvdA uitdrukkelijk campagne met Wim Kok als running mate van Joop den Uyl.

Ook andere Amerikaanse fenomenen duiken deze prille verkiezingsstrijd op. D66 noemt de campagne rond Sigrid Kaag een ‘grassroots-beweging’. In Amerika is dat een politieke beweging die ontstaat van onderop, bij de burgers. Team-Kaag probeert burgers aan de grassroots-beweging te binden, om de nauwgezet uitgestippelde campagne verder uit te bouwen.

Brabant is de swing state

U moet niet verbaasd opkijken als u de komende maanden opvallend veel reportages uit Noord-Brabant leest. De provincie is traditioneel CDA-gezind, maar werd bij de laatste Provinciale Statenverkiezingen voorbijgestreefd door VVD en Forum voor Democratie. Journalisten hebben het nu al over swing state Brabant. Ter info: Nederland kent geen districtenstelsel met kiesmannen zoals de Verenigde Staten. Waar een stem wordt uitgebracht, maakt niets uit voor de uitslag.

In Nederland kijken we graag naar de VS en dat geldt zeker voor de politiek. Wie een tijdje heeft meegekeken bij een Amerikaanse campagne, kan zo bij een Nederlandse partij aan de bak. Mede-oprichter Erik van Bruggen van campagnebureau BKB keek het vak af bij Bill Clinton en hielp Wim Kok aan zijn verkiezingsoverwinning in 1998. Ook dit jaar gingen BKB’ers de oceaan over.

Amerika had begin deze eeuw ook een grote invloed op rechts. Joost Eerdmans wilde zijn EénNL in 2005 naar Amerikaans voorbeeld opzetten: “Muziek, ballonnen”, zei hij in de Volkskrant. “En af en toe moeten we natuurlijk een kieslijst samenstellen.” Van EénNL werd weinig meer vernomen. Eerdmans, nu Forum-kandidaat, zou in de jaren daarna vooral proefballonnen oplaten.

Rond 2001 dook spindoctor Kay van der Linde op. Hij had een tijdje meegelopen in het campagneteam van de New Yorkse burgemeester Rudy Giuliani, die nu als advocaat van Donald Trump op zoek is naar verkiezingsfraude. Van der Linde werkte bij Leefbaar Nederland samen met Pim Fortuyn, tot die met de partij brak.

Later dook Van der Linde weer op bij Rita Verdonks Trots op Nederland. Verdonk voerde campagne op zijn Amerikaans: per helikopter verplaatste ze zich tussen verkiezingsbijeenkomsten. Het mocht niet baten: ToN kwam na een hoop geruzie nooit in de Tweede Kamer. Van der Linde was al voor de verkiezingen vertrokken. Bij een gastcollege aan de Universiteit van Amsterdam had hij gezegd dat er buiten Verdonk ‘geen partij, geen inhoud, geen echte standpunten, helemaal niets’ was, slechts ‘gebakken lucht’.

De drie laatste first ladies van Nederland

1.Bianca Hoogendijk
2.Rita Kok
3.Ria Lubbers

De rubriek Plein 2 behandelt de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden