null Beeld

ColumnBart Zuidervaart

Over een radicale, maar loze belofte

Het is nog niet zo lang geleden dat Mark Rutte in een uitzending van Nieuwsuur meer openheid en transparantie beloofde. De premier had ‘radicale ideeën’ meegenomen naar de tv-studio in Hilversum, als antwoord op alle kritiek dat de Haagse bestuurscultuur de afgelopen jaren onder zijn leiding was verworden tot extreme controledrift. Zo kon het niet langer.

Die zogenaamde radicale ideeën vielen uiteindelijk behoorlijk tegen, maar één toezegging van Rutte bleef hangen: de relatie tussen overheid en burger zou beter worden. Het kabinet beloofde meer inzicht te geven in de besluitvorming, ook door documenten die worden opgevraagd met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur, eerder vrij te geven. De premier begreep de grote irritatie bij journalisten die in het beste geval half zwartgelakte pagina’s toegestuurd krijgen.

Ik moest weer denken aan deze tv-uitzending na het lezen van een interview met collega Jan Kleinnijenhuis, afgelopen weekend op de website van Trouw. Het is een somber stemmend verhaal over de continue strijd die hij samen met zijn kompaan Pieter Klein van RTL Nieuws moet leveren om de waarheid boven water te krijgen.

De twee onthullers van de toeslagenaffaire merken tot op de dag van vandaag weinig van die toezegging van Rutte. Er is bij het ministerie van financiën en de Belastingdienst nauwelijks bereidheid tot medewerking. Binnenkort staan de twee journalisten voor de rechter om inzage in achtergehouden stukken te eisen. Kleinnijenhuis wijst er fijntjes op dat de Wet openbaarheid bestuur bestaat ‘omdat de overheid van ons allemaal is’. “Het is geen journalistenrecht, maar een plicht vanuit de overheid om op een behoorlijke manier inzage te geven in hoe beleid tot stand komt.”

Ook het ministerie van volksgezondheid neemt het niet zo nauw met die plicht. Daar besloten ambtenaren om wob-verzoeken van Nieuwsuur niet of onvolledig te beantwoorden omdat daar vanwege ‘de crisis’ geen tijd voor zou zijn. De rechter moest er aan te pas komen om het ministerie terug te fluiten.

De strijd om de feiten wordt bemoeilijkt door het groeiende aantal mensen in Den Haag dat zich bezighoudt met communicatie en woordvoering. Journalist Marc Chavannes van De Correspondent sprak er bij de uitreiking van de Anne Vondelingprijs vrij vernietigend over. Ze lakken hele hoofdstukken weg en kneden dagelijks de beeldvorming, zei hij. Wat overblijft is een ‘geföhnde werkelijkheid’.

Dat kan resulteren in iets onschuldigs, zoals ambtenaren die willen dat beelden van een partijleider die zonder gordel in de dienstauto zit, worden verwijderd uit een documentaire. Ernstiger wordt het wanneer woordvoerders de boel simpelweg frustreren, wat Trouw en RTL Nieuws is overgekomen op hun zoektocht naar de waarheid rond het toeslagenschandaal. Over de Belastingdienst zei Kleinnijenhuis eerder: “De mensen daar logen ons voor, beschuldigden ons valselijk, verweten ons dat we een hetze tegen ze zouden voeren. Terwijl wij alleen de feiten boven tafel probeerden te krijgen.”

Een andere collega, Joop Bouma, deed begin vorig jaar een openbare oproep aan voorlichters, ‘met name die in het politieke veld’: “Moeten jullie niet eens goed gaan praten over de ethiek van jullie werk, de grenzen die er zijn en wat jullie werkelijke taak is?” Dat klinkt niet eens als heel radicaal.

Bart Zuidervaart is chef van de redactie politiek. Hij schrijft wekelijks een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden