Politici werken thuis

Over andere onderwerpen kan het in deze crisis even niet gaan

Lege stoeltjes in de Tweede Kamer.Beeld ANP

Ook het overgrote deel van de Tweede Kamerleden werkt thuis. Ze voeren schriftelijk debat en ja, daarbij moet voor corona veel wijken.

Jaco Geurts - CDA: ‘Het stikstofdossier houdt me bezig, maar ik ben terughoudend met vragen daarover’

Jaco Geurts

De dagen van Jaco Geurts spelen zich voornamelijk af thuis in Voorthuizen, en een enkele keer in Den Haag. “Ik doe Kamerwerk en ik word veel gemaild en gebeld door mensen die getroffen zijn door het coronavirus. Ik ben volksvertegenwoordiger en ik wil mensen op weg helpen. Soms help je al door iemand naar een website te verwijzen.”

Rustiger dan gewoonlijk heeft Geurts het niet, in zijn werkkamer. Als fractiesecretaris is hij ook organisatorisch betrokken bij de CDA-fractie. “Daardoor heb ik extra taken. De eerste week moest ik alles digitaal regelen, zodat we thuis kunnen vergaderen.” Met een fractie van negentien man plus ondersteuning, is er tijdens de webvergaderingen wat meer discipline benodigd. “Dat vraagt ook wel iets van de fractievoorzitter.”

Voor de pandemie uitbrak, was Geurts druk met wat toen gold als een van de belangrijkste Haagse dossiers: stikstof. Hij heeft alle begrip dat dit nu geen prioriteit heeft. “De hoofdfocus ligt op corona. De volksgezondheid staat op één. Iedereen moet zijn werk aanpassen, en wij Kamerleden misschien nog wel meer. We hebben een voorbeeldfunctie.”

Kort voor de eerste vergaande maatregelen in Nederland werden ingevoerd, vond er nog intensief stikstofoverleg plaats. Toen de coronacrisis uitbrak, kwamen ze op een laag pitje te staan. Vanaf komende week wordt er weer overlegd, eind deze maand moet een maatregelenpakket gepresenteerd worden.

Geurts laat niet al te veel los over de stikstofonderhandelingen, wel houdt het thema hem nog bezig. “Afgelopen weekend kwam ik erachter dat de provincie Noord-Brabant veehouderijen in een andere provincie heeft opgekocht. Op die manier kan er binnen Brabant meer stikstof worden uitgestoten.”

Geurts stelde er schriftelijke vragen over aan minister Schouten. “Ik probeer wel terughoudend te zijn met vragen. Zeker naar de ministeries die al heel zwaar belast zijn.” Hij probeert bij alle onderwerpen af te wegen of ze urgent genoeg zijn om aan te kaarten bij de minister.

Nu de economie voor een deel stilligt, wordt er fors minder stikstof uitgestoten dan voor de corona-uitbraak. Geurts wil er nu niet op reflecteren, wat dat voor het stikstofprobleem betekent. “Ons hele leven verandert door corona. Ik reed over de A12 naar Den Haag op de rechterbaan. Die is mij normaal onbekend. Mijn werkkamer in Den Haag kijkt uit op Het Plein. Normaal zitten daar de hele dag mensen. Nu nul. Zondag was er op de radar geen vliegtuig in de lucht te zien. Er zal een tijd zijn voor corona en na corona.”

Tom van der Lee - GroenLinks: ‘Ik vertrouw erop dat de minister woord houdt over de Urgendamaatregelen’

Tom van der Lee

In andere tijden was Tom van der Lee waarschijnlijk professioneel boos geworden. Minister Eric Wiebes (klimaat) liet vorige week vrijdag weten dat het niet zou lukken vóór 1 april met Urgendamaatregelen te komen. En dat terwijl Van der Lee Wiebes er in een motie toe had verplicht om op tijd met Urgendaplannen te komen.

Het Kamerlid van GroenLinks heeft begrip voor het uitstel. “De impact van de gezondheidscrisis is enorm. En er is ook potentiële economische schade. Dat alle aandacht uitgaat naar het verzachten van economisch leed en het voorkomen van faillissementen, begrijp ik.” Vorige week lekte uit dat een van de maatregelen om aan het eind van het jaar de CO2-uitstoot met een kwart te reduceren, het terugschroeven van kolenstroom is. Het kabinet wil het hele pakket naar buiten brengen als duidelijk is hoe zwaar de plannen op de begroting drukken.

Van der Lee verwacht niet dat maatregelen van tafel gaan, om een recessie te verzachten. “Ik vertrouw erop dat de minister woord houdt, er ligt een gerechtelijk bevel. Je kunt wel kijken welke maatregelen bij deze situatie passen. Duurzame initiatieven kunnen de economie ook stimuleren.”

Op dit moment daalt de CO2-uitstoot, doordat de economie voor een groot deel stilligt. “De coronacrisis helpt op de korte termijn, net als de voorbije zachte winter. Maar voor de middellange en lange termijn heeft Nederland nog veel werk te verzetten.”

Het werken op afstand is niet ideaal. Van der Lee heeft net zijn schriftelijke inbreng voor een debat over Groningen af. “Je mist de dynamiek van een debat. Anderzijds kun je meer vragen stellen dan in je paar minuten spreektijd. Je kunt de diepte in.”

Van der Lee verwacht geen stortvloed aan voorstellen als de Kamer weer op volle sterkte is. En als het wel gebeurt, dan denkt hij niet dat de controle van die voorstellen eronder lijdt. “Ook dan geldt: wetgeving moet behandeld worden. Misschien dat dossiers vertraging oplopen.”

Een wet die nu al vertraagd is, is de versterkingswet voor Groningen. Die heeft minister Wiebes inmiddels naar de Raad van State gestuurd, maar ook die bestuursrechter functioneert nog maar beperkt.

Die vertraging is pijnlijk, zeker voor de Groningers, zegt Van der Lee. Ook omdat de aangekondigde parlementaire enquête naar de gaswinning daardoor vertraging zal oplopen. Die had al voor de zomer moeten starten, dat gaat nu niet lukken. De enquête over de verkiezingen van maart heen tillen is geen optie, vindt Van der Lee. “Het is ook in het belang van de coalitie om die enquête te starten. Het is voor hen niet prettig om in de campagne het verwijt te krijgen dat ze hem alleen maar hebben uitgesteld.”

Sadet Karabulut - SP: ‘Minister Bijleveld van defensie heeft voor de zoveelste keer niet de waarheid gesproken’

Sadet KarabulutBeeld Werry Crone

“Heb je een momentje?”, klinkt het. Een paar tellen later hangt SP-Kamerlid Sadet Karabulut weer aan de lijn. Thuisonderwijs, verontschuldigt ze zich. Vandaag is het haar beurt om de kinderen bij hun schoolwerk te ondersteunen. In deze coronatijden zien haar dagen er wezenlijk anders uit: geen lezingen in het land, werkbezoeken of debatten in de Tweede Kamer. In plaats daarvan veel WhatsAppjes, mails, videoconferenties en een sporadisch tripje naar Den Haag.

Maar druk heeft ze het nog altijd. Net nog kreeg ze het bericht dat een onderzoek van het RIVM over de giftige stoffen chroom-6 en CARC toch wordt vrijgegeven. Stoffen waar onder meer ziek geworden defensiemedewerkers aan bloot zijn gesteld. “Staatssecretaris Barbara Visser wilde die publicatie eerst uitstellen. Daar zijn we toen achteraan gegaan, want onder normale omstandigheden had ze dat niet zomaar kunnen doen. Een reden voor uitstel had ze in haar brief ook niet gegeven. Wat dat betreft gaat de politiek gewoon door.”

Of ze merkt dat sommige staatssecretarissen en ministers de coronacrisis gebruiken om zeer prangende kwesties nu onder de pet te houden? “Bij het ministerie van defensie heb ik het nu twee keer meegemaakt.” Karabulut doelt niet alleen op het RIVM-onderzoek, maar ook op de brief van minister Bijleveld waarin ze aangeeft de Kamer onjuist te hebben geïnformeerd. De burgerslachtoffers die Nederlandse bommen maakten in het Iraakse Hawija, werden al veel eerder dan de minister toegaf meegerekend in de Amerikaanse statistieken. Naar de Kamer verstuurd op 23 maart. “In december heb ik de minister op de vrouw af nog gevraagd: klopt het dat de 70 burgerdoden in een Amerikaans defensierapport waren opgenomen? Toen ontkende ze. Nu blijkt ze voor de zoveelste keer niet de waarheid te hebben gesproken.”

Normaal gesproken was er direct een debat over geweest, zegt Karabulut. Er gaan al geluiden dat de minister moet vrezen voor haar positie. Maar voorlopig is het afwachten. “Dat debat gaan we uiteindelijk wel houden, alleen weten we niet precies wanneer.”

Karabulut houdt zich ook met de coronacrisis zelf bezig. Bijvoorbeeld door toe te zien op de aanwas van medisch materiaal en het aantal besmettingen onder militairen. Zelf merkt ze dat het kabinet nu daadkrachtiger is dan in het begin. En duidelijker. Maar, zegt ze, als straks het post-coronatijdperk aanbreekt, moeten we ons afvragen hoe het komt dat het virus ons zo overvallen heeft. “Dat geldt voor alle Europese landen. Ik ben hier geen expert in, maar ik zie wel dat wetenschappers hier al langer over schrijven. Hoe bestaat het dan dat samenwerking tussen landen hierover nog steeds niet vanzelfsprekend is? Dat is bevreemdend.”

Attje Kuiken - PvdA: ‘De verhalen van ggz-patiënten die afglijden door de maatregelen gaan me aan het hart’

Attje Kuiken

Even voor de duidelijkheid, begint PvdA-Kamerlid Attje Kuiken het telefoongesprek: corona mag dan geen onderdeel van haar portefeuille zijn, maar duimen draaien in haar woning in Breda is er niet bij. “Deze crisis richt zich primair op zaken als beschikbare ic-bedden en coronabesmettingen. Maar het is ook een nationale crisis die indirect heel wat zaken treft.” Ze noemt de jeugdzorg, ggz-instellingen, de politie, maar ook asielzoekers die in eerste instantie niet langer zouden worden opgevangen. Kwesties waar zij dagelijks mee bezig is.

Regelmatig hoort Kuiken verhalen van ouders die door de coronamaatregelen op omvallen staan. Gezinnen met vier kinderen bijvoorbeeld, van wie één zoon of dochter  normaal gesproken in het speciaal onderwijs zit. Bijvoorbeeld vanwege gedragsproblemen of autisme. Thuiswerken of thuisonderwijs, het is haast niet vol te houden, klagen ouders. 

Dan zijn er nog de verhalen van kinderen die meer dan anders thuis mishandeld of seksueel misbruikt worden. Verhalen van ggz-patiënten met psychische klachten die door de coronamaatregelen plots geen fysieke therapie meer krijgen en mentaal afglijden. En verhalen van wankele ggz-instellingen. Die zien werkdruk oplopen, hebben te maken met ziekteverzuim en krijgen door de coronacrisis soms extra kosten voor de kiezen. “Het gaat me soms echt aan het hart.”

Dus probeert ze de brandbrieven van brancheverenigingen en de ervaringen van gedupeerden nog altijd bij de ministers en staatssecretarissen onder de aandacht te brengen. Hebben die daar nu wel tijd voor? Zijn die net 24-7 bezig met de echt prangende coronakwesties? Ook, zegt Kuiken. “Maar er worden nog altijd Kamerbrieven gestuurd en Kamervragen beantwoord. We hebben toch al wat zaken bereikt.”

Voor de asielzoekers die eerder niet zouden worden opgevangen, is er inmiddels noodopvang. Politieagenten die vrezen in het gezicht gespuugd te worden – bijvoorbeeld door het incident met de zogenoemde coronaspuger die zei besmet te zijn – kunnen zich daar nu tegen beschermen. “Sinds eind maart kunnen agenten met een spuugkap op stap. Die was voorheen verboden.” Dreigt iemand te spugen, dan kan de agent een kap over zijn hoofd trekken. Vrij ademen is dan nog wel mogelijk.

Maar, ziet Kuiken, sommige prangende dossiers blijven onaangeroerd. De vluchtelingen op het Griekse Lesbos bijvoorbeeld. Voor de coronacrisis in al haar hevigheid losbarstte was er nog volop discussie over de mogelijkheid gestrande kinderen naar Nederland te halen. “Dat ligt helemaal stil nu. Niemand heeft er echt goed zicht op wat er daar nu gebeurt. Verschrikkelijk.” Ook de problematiek bij de sterk onderbezette Immigratie- en Naturalisatiedienst wordt momenteel niet aangepakt. Niet veel aan te doen, zegt Kuiken. Coronagerelateerde zaken gaan nu voor.

Lees ook:

Democratie in quarantaine: overleeft de rechtsstaat corona?

Komt de democratie in de knel door de coronacrisis? Nu overheden de ene noodmaatregel na de andere nemen om de crisis te beteugelen, is er reden tot zorg. En een beetje optimisme.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden