In memoriamClemens Cornielje, 1958-2022

Oud-commissaris van Gelderland Clemens Cornielje leefde voor de politiek

null Beeld

VVD-prominent Clemens Cornielje is op 63-jarige leeftijd overleden. Hij was al lange tijd ziek. Cornielje zat in de Tweede Kamer van 1994 tot 2005 en was van 2005 tot 2019 de langstzittende commissaris van eerst de Koningin, en daarna de Koning.

Quirijn Visscher

Minister-president Mark Rutte, partijgenoot van Cornielje, zegt op Twitter dat hij bedroefd is door het overlijden. “Een volbloed liberaal die stond voor individuele keuzevrijheid en een geliefd bestuurder. Hij blijft in mijn herinnering als een integer en aimabel mens.” Integriteit van het openbaar bestuur was erg belangrijk voor de oud-commissaris. Hij citeerde vaak de overleden oud-minister Ien Dales: “Een beetje integer bestaat niet.”

Na een leven van twintig jaar in de Haagse politiek ervoer Clemens Cornielje zijn terugkeer naar Gelderland als een warm bad. Hij was daar ooit vertrokken als burgemeesterszoon met grote politieke aspiraties en keerde in 2005 terug als de Commissaris van de Koningin. De Provinciale Staten verheugden zich al op zijn ingetogen politieke stijl. Voorgangers haalden de media maar al te vaak met hun dadendrang.

Clemens Cornielje (Lobith 1958) beschouwde zichzelf als een raspoliticus. Interesse in de politiek werd hem met de paplepel ingegoten. Vanaf zijn achttiende was hij actief voor de VVD. Tijdens de lerarenopleiding in Nijmegen ondersteunde hij onder meer de liberalen in het linkse bolwerk Doesburg. Na zijn studie werd hij wiskundeleraar in Bemmel en Arnhem. Maar de politiek trok hem meer. Al na twee jaar verkaste hij naar het Binnenhof.

Cornielje in 2015.  Beeld Koen Verheijden
Cornielje in 2015.Beeld Koen Verheijden

In 1983 begon Cornielje als beleidsmedewerker bij de VVD-fractie en werd politiek adviseur van de liberale vicepremier Rudolf de Korte. Tijdens het kabinet Lubbers III (1989-1994) was hij hoofd voorlichting van de Kamerfractie. Hij leidde daarna de succesvolle VVD-campagne. Zijn overstap naar de Tweede Kamerbankjes in 1994 was geen verrassing.

In de nationale politiek voelde Cornielje zich als een vis in het water. Hij beschouwde zich als een klassieke liberaal voor wie vrijheid net een streepje voor heeft op gelijkheid. Mensen zijn niet gelijk, maar wel gelijkwaardig, vond hij. Een goed politicus doet recht aan de diversiteit in de samenleving. Als volksvertegenwoordiger legde hij zich toe op onderwijsbeleid en deed dat met zoveel passie dat een staatssecretariaat slechts een kwestie van tijd leek.

Van die loopbaanwens maakte hij geen geheim. Van zijn teleurstelling evenmin nadat hij in 2003 nogal opzichtig werd gepasseerd. “Kamerleden die de ambitie hebben bewindsman te worden, zeggen als dat niet lukt, altijd: het Kamerlidmaatschap is het mooiste beroep. Ik zeg: ik had de ambitie om staatssecretaris te worden.”

Een eigen ecoduct

Gelderland omschrijft Cornielje als een ‘boegbeeld van de provincie en laat ook weten warme herinneringen te koesteren ‘aan zijn grote hart voor de Gelderlanders en Gelderland, zijn aimabele aard, scherpe verstand, humor en tomeloze vechtlust’. De oud-commissaris was een groot liefhebber van wandelen en de natuur. Daarom kreeg hij als afscheidscadeau in 2019 een naar hem vernoemd ecoduct over de N302, de doorgaande weg van Harderwijk naar Kootwijk.

Hoewel Cornielje in 2003 wel voorzitter werd van de vaste Kamercommissie van onderwijs, verdween stilaan zijn plezier in de nationale politiek. In 2004 weigerde hij mee te stemmen met zijn fractie voor een motie van VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali om vrije schoolkeuze voor moslims te beperken. De motie tastte volgens hem de grondwettelijke vrijheid van onderwijs aan. Het leidde tot fel partijdebat. De nieuwe, harde, weinig multiculturele koers van de VVD beviel hem slecht.

Terug in zijn multiculturele Gelderland was deze teleurstelling snel vergeten. De provincie is van een wonderlijke binnenlandse scheilijn tussen steile protestanten en overtuigde rooms-katholieken. Het is de streek waar progressieve stedelingen – Doesburgers - en traditionele plattelandsbewoners naast elkaar leven. Cornielje volgde z’n politieke vriend Jan Kamminga op die vaak prominent in het nieuws kwam. Cornielje bleef graag in de luwte en zoiets zagen de Staten ook graag.

Zijn nieuwe representatieve taak als het gezicht van Gelderland nam hij bijzonder serieus. Dit was zijn eerste ervaring met het openbaar bestuur. De provincie had de naam opgebouwd in de jaren negentig van vriendjespolitiek en geldverspilling. Dat imago moest anders. Om te beginnen stootte hij niemand voor het hoofd. Alles leek op rolletjes te gaan. Maar toen werd kanker geconstateerd. Begin 2010 legde hij zijn ambt tijdelijk neer voor behandelingen.

Opvallend snel vertoonde Cornielje zich weer bij publieke bijeenkomsten. Behandelingen of niet, hij ontving koningin Beatrix in april 2010 tijdens de herdenking in Apeldoorn een jaar na de aanslag op Koninginnedag. Uiteindelijk leek hij genezen, maar de kanker stak de kop weer op. Wonderpillen, verklaarde hij, maakten het mogelijk dat hij zijn ambt als Commissaris van de Koning zoveel mogelijk kon blijven uitoefenen.

Het gevoel dat hij Gelderland nog veel te bieden had, bleef sterk. De gemeenten Maasdriel en Lingewaard dreigen onbestuurbaar te worden. De integriteitsaffaire over de dienstritten van de inmiddels vertrokken gedeputeerde Co Verdaas (PvdA) raakte hem. De wijze waarop de provinciale PVV het sentiment van Gelderse vriendjespolitiek weer leven inblies, was niet zijn stijl. En over zichzelf, daarover wilde hij het verder niet meer hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden