VerkiezingenVVD

Opgelucht ademhalen bij de VVD, Rutte springt op de bank (maar Kaag op de tafel)

null Beeld ANP
Beeld ANP

De VVD krijgt in de laatste exit-poll 35 zetels, een winst van drie zetels ten opzichte van de vorige verkiezingen. De partij van Mark Rutte haalt opgelucht adem.

Waar Sigrid Kaag op de tafel staat na de exit-poll, springt Mark Rutte op de bank. Dat is in een notendop het verschil tussen de grootste partij VVD en de onverwacht grote runner-up, D66. De VVD wint twee zetels ten opzichte van de vorige verkiezingen, maar iets van de premierglans van Mark Rutte straalt nu af op Kaag.

Het is laat op de avond als Rutte voor de camera's verschijnt in het Kamergebouw. “Het grote vertrouwen in ons maakt me bescheiden. En ik heb energie voor nog tien jaar”. Wat is uw geheim? “Ik doe mijn best en maak ook fouten. Dit zie ik ook als opdracht - om te werken aan herstel van het vertrouwen.”

Hij heeft mooie woorden over voor Sigrid Kaag: “Wat zij met D66 gedaan heeft is razend knap en ik wil haar ongelooflijk feliciteren.” Volgens Rutte ligt het voor de hand dat de VVD als grootste partij donderdag het voortouw neemt in de verkennende gesprekken, samen met D66. Ik heb eerder gezegd graag met het CDA samen te werken, maar het is allemaal nog erg vers.” Op de vraag of de formatie lang gaat duren antwoordt hij dat ‘iedereen zo snel mogelijk een nieuw kabinet wil, en daar gaan we ons best voor doen’. Rutte feliciteert ook de drie nieuwkomers in de Tweede Kamer met hun zetels.

‘VVD wil het land een vliegende start geven’

Campagneleider Sophie Hermans zei eerder op de avond al ‘ongelooflijk trots’ te zijn dat de VVD opnieuw de grootste partij van Nederland is geworden. “We zijn blij dat Nederland zijn vertrouwen uitspreekt dat wij dit land straks weer een vliegende start gaan geven”, aldus de campagneleider en de nummer drie op de kandidatenlijst. Ook zij feliciteert Kaag met haar goede campagne en winst, en geeft nieuwkomer Volt een pluim.

De top van de VVD brengt de verkiezingsavond door in het gebouw van de Tweede Kamer, waar in de gangen vlak voor de live-uitzending van de NOS een afwachtende stilte hangt. De fractiekamer van de VVD is leeg, tot de eerste journalisten zich verzamelen. Deze ruimte van de VVD is in coronatijd gebruikt door de SP, de nieuwe VVD-fractie met naar verwachting 35 Kamerleden zal straks weer in de Ridderzaal bijeenkomen.

Coronacrisis

Heeft de coronacrisis een grote rol gespeeld in de uitslag voor de VVD? Hermans wil er niet over speculeren. “Dit is het resultaat van vier jaar keihard werken.” Maar dat antwoord kan niet maskeren dat de VVD opgelucht adem kan halen. De peilingen lieten de afgelopen weken een dalende trend zien. De premier zelf neemt na de eerste exit-poll eerst een reactie op voor de social media, die later op de avond verspreid wordt.

Rutte start de campagne in november (als de VVD nog ruim 40 zetels peilt) met de mededeling dat hij geen campagne zal voeren. Hij is te druk met het beteugelen van de crisis. Een maand later blijkt die rol precies de kern van zijn campagne. In januari valt zijn kabinet over de toeslagenaffaire. Driewekelijks zijn er de persconferenties, waar de premier dan weer streng, dan weer begripvol Nederland door de crisis probeert te loodsen. Met diezelfde lichtblauwe achtergrond van de coronapersconferenties levert hij vanaf februari ook online bijdragen aan de VVD-campagne, een subtiele vermenging van zijn rollen als premier én als partijleider.

Nieuwe balanceeract

Als 17 maart nadert - de VVD begint te zakken in de peilingen – voert Rutte zijn inzet op, meestal via sociale media. Rutte voelt zich op vertrouwd terrein in de tv-debatten. Maar het kan niet voorkomen dat er ongemakkelijke momenten zijn. Zijn opmerking over de kerncentrales waarvoor in Groningen wel plek is, zijn stilte als een gedupeerde ouder uit de toeslagenaffaire hem in het RTL-debat vraagt wanneer hij als hoofdverantwoordelijke nu eens opstapt.

De winst vanavond betekent voor Rutte hoogstwaarschijnlijk een vierde kabinet, met het record van langstzittende premier in zicht. In ieder geval mag de VVD-leider deze week het voortouw nemen. Een verkenner van de VVD staat al in de coulissen, de naam van Johan Remkes wordt gefluisterd.

Het zal een nieuwe balanceeract voor de premier worden, met de Democraten van D66 die hun winst willen verzilveren en een gewond CDA. Aan de rechterkant zijn de populistische partijen gezamenlijk groter dan voorheen, met de grote winst van FvD, PVV en nieuwkomer JA21. Die zullen de VVD inhoudelijk naar rechts blijven trekken.

Lees ook:

Waarom winst op de rechterflank nooit een volledig rechts kabinet oplevert

De winnaar op rechts moet straks toch echt naar de linkerflank kijken

Volg hier alle nieuws in het verkiezingsblog van Trouw

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden