AnalyseCongres VVD

Ook na het VVD-congres zal het kabinet nog geen grip hebben op het migratiedebat

Premier Mark Rutte tijdens een werkbezoek aan asielzoekers uit het COA Ter Apel die worden opgevangen in Holland Casino.  Beeld ANP /  ANP
Premier Mark Rutte tijdens een werkbezoek aan asielzoekers uit het COA Ter Apel die worden opgevangen in Holland Casino.Beeld ANP / ANP

Spoedoverleggen, boze telefoontjes en de premier die op het matje wordt geroepen bij zijn eigen partij: als het over migratie gaat, lijkt crisis in de coalitie nooit ver weg. Die hoogspanning verdwijnt niet, zelfs als VVD-leden zich zaterdag achter de zwaarbevochten asielwet scharen.

Auke van Eijsden

De VVD-top is niet van plan zich wéér te laten verrassen. Toen op het vorige congres een meerderheid van de leden opeens het stikstofbeleid wegstemde, was ze met stomheid geslagen. Hoe kon het gebeuren dat VVD’ers zich plots tegen kabinetsplannen keerden, nota bene van hun eigen minister Christianne van der Wal?

Zaterdag, op het partijcongres in Rotterdam, mogen VVD-leden opnieuw stemmen over ‘pijnlijke’ plannen – van opnieuw een eigen bewindspersoon, staatssecretaris Eric van der Burg. Zijn wet voor spreiding van asielzoekers over Nederland heeft de liberale achterban verdeeld.

Ditmaal heeft de top zich beter voorbereid. Zo is het niet langer mogelijk om op afstand te stemmen, dat kon vorige keer nog wel. En de speech van partijleider Mark Rutte staat vóór de stemmingen ingepland.

Kabinetsgroepje voor migratie

Asiel en migratie liggen niet alleen gevoelig bij de VVD, ook in de achterbannen van CU en D66 klinkt regelmatig luid protest. Die spanning is voelbaar tot diep in het kabinet, nieuwe plannen worden tot in den treure uitonderhandeld door bewindspersonen van elke coalitiepartij. Zo onderhandelden Hugo de Jonge (CDA), Kajsa Ollongren (D66), Dilan Yesilgöz (VVD) en Maarten van Ooijen (CU) afgelopen zomer intensief met staatssecretaris Van der Burg over de opvangcrisis in Ter Apel. Het leidde in augustus tot een deal.

Enkele weken geleden werd een kabinetsgroepje opgericht voor migratie. Want het voornemen uit het coalitieakkoord om ‘grip op migratie’ te krijgen, zo klinkt het bij de partijen, is nog ver weg. Maar hoe ga je daarmee om?

Als het aan de VVD ligt, wordt migratie fors ingeperkt. De liberalen focussen vooral op minder asiel, hoewel dat maar een beperkt deel van het totaal vormt. CU en D66 richten zich liever op het tegengaan van arbeidsmigratie. De kans dat het kabinet al op korte termijn met concrete plannen komt, is volgens bronnen uiterst klein. Voor de meeste maatregelen die daadwerkelijk verschil maken, zijn Europese of internationale afspraken nodig – en dat is geen recept voor snel succes.

Politieke hoogspanning

Daarbij komt dat het asielgroepje afgelopen tijd onder een vergrootglas kwam te liggen. Eigenlijk moesten de betrokken ministers in alle rust kunnen nadenken over ‘grote vragen’ rond migratie. “Ontgiften, depolitiseren, de emotie eruit halen”, was volgens vicepremier Sigrid Kaag de succesformule.

Maar dat werd vorige week dinsdag flink bemoeilijkt door de inmenging van VVD-leider Rutte. Die beloofde, na crisisberaad in zijn partij, dat hij zich specifiek zou inzetten voor inperking van asiel – tot ergernis van coalitiepartners. Rutte legde daarmee grote druk op het interne kabinetsoverleg, zeggen betrokkenen. Die politieke hoogspanning over migratie lijkt voorlopig niet voorbij.

Voor of tegen de asielwet?

Over één ding zijn VVD’ers het eens: de asielinstroom is te hoog en moet worden ingeperkt. Maar wat doe je met asielzoekers die tóch hierheen komen of zelfs al in Nederland zijn? Het kabinetsplan om hen gelijkmatig over gemeenten te spreiden, leidde afgelopen weken tot grote onrust binnen de VVD. Zaterdag wordt duidelijk hoe de achterban er echt over denkt, als het congres stemt over twee zeer verschillende asielmoties.

De eerste komt van Klassiek Liberaal, een groep kritische VVD’ers die vinden dat de ‘dwangwet’ veel te ver gaat en direct van tafel moet. Gemeenten verplichten tot asielopvang is volgens hen onacceptabel. Maar dat is niet het enige geluid. Volgens enkele tientallen VVD-leden is de opvang momenteel ‘onevenredig verdeeld’ en is meer solidariteit juist noodzakelijk – desnoods gedwongen. In een motie scharen zij daarom zich achter de VVD-Kamerfractie, die de spreidingswet steunt.

Peiling: VVD-leden willen geen Rutte bij Tweede Kamerverkiezingen

De meeste VVD-leden vinden dat Mark Rutte bij de komende Tweede Kamerverkiezingen geen partijleider meer moet zijn. Dat meldt EenVandaag zaterdag op basis van een eigen peiling.

EenVandaag deed onderzoek onder bijna vijfhonderd VVD-leden in aanloop naar het partijcongres dat zaterdag plaatsvindt. “Zij vinden dat Mark Rutte het de afgelopen 16 jaar goed heeft gedaan als leider, maar denken dat het voor de partij beter is als dit zijn laatste termijn is”, schrijft het actualiteitenprogramma.

Veel partijleden vinden dat Rutte de uitvoering van het VVD-beleid hindert. Daarbij vindt de grootste groep, 37 procent, dat de partij onder Rutte sinds de verkiezingen in negatieve zin is veranderd. Twee derde (65 procent) vindt de standpunten van de VVD onvoldoende zichtbaar in het kabinetsbeleid. Rutte is sinds 2006 leider van de VVD.

Lees ook:

Het kan nog maanden duren voor de nieuwe asielwet effect heeft

Terwijl de nood hoog is, kan het nog maanden duren voordat gemeenten nieuwe opvangplekken voor asielzoekers verwezenlijken. De nieuwe asielwet geeft gemeenten veel bedenktijd.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden