null Beeld -
Beeld -

Plein 2Bestuurscultuur

Ook in het tweede kabinet Rutte met de PvdA was men druk met ‘sensibiliseren’

Redactie Politiek

Ministerraden van tien uur ’s ochtends tot tien uur ’s avonds. Na lang aandringen van presentator Mariëlle Tweebeke (‘noemt u nu eens één radicaal idee’), zei demissionair premier Rutte maandagavond bij Nieuwsuur dat hij voortaan in de ministerraad de belangrijkste politieke kwesties wil bespreken.

Dat moet het overleg zuiverder maken, is het idee. Weg met het achterkamertjesgedoe. De regering regeert, de Kamer controleert. Terug dus naar de tijden van weleer, toen de ministerraden onder premier Joop den Uyl tot diep in de vrijdagavond duurden.

De afgelopen tien jaar streek premier Rutte de plooien en hobbels bij voorkeur glad in het wekelijkse coalitieoverleg op maandagen. Een gewoonte die Rutte overnam van zijn voorganger Balkenende, die de macht en tegenmacht ook graag in één hand hield. En van Wim Kok, die uiteindelijk de frisse lucht uit zijn paarse kabinetten zoog door politieke twisten alvast in het Torentje te smoren of voor te koken. We moeten ver teruggaan in de tijd om nog iets van dualisme rond het Torentje tegen te komen. Van Hans Wiegel is de anekdote dat hij als jonge VVD-fractieleider samen met zijn evenknie uit de senaat op de lunch werd uitgenodigd door de regerende VVD-ministers. Na enkele actuele voorstellen aangehoord te hebben waar zij mee zouden moeten instemmen, zeiden Wiegel en zijn collega: “Bedankt, dat was interessant en de broodjes waren lekker. Goedemiddag verder!” Het bleef bij die ene uitnodiging.

Rutte kreeg in zijn eerste kabinet gedoogsteun van de PVV. Geert Wilders kon niet aanschuiven bij de ministerraad op vrijdag, dus moest er een ander moment komen waarop de politieke actualiteit met hem werd besproken.

Neutrale plek

In het tweede kabinet Rutte met de PvdA verschoof het coalitieoverleg van het Torentje naar een neutralere plek. Want had Rutte zelf niet ooit als Kamerlid iets kritisch geroepen over het voorkoken van beslissingen in het Torentje? Voor het evenwicht in de coalitie viel de keus op het ministerie van sociale zaken van Lodewijk Asscher. PvdA-leider en fractievoorzitter Diederik Samsom schoof iedere maandag aan, net als VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Volgens de overlevering waren de heren toen ook al druk met sensibiliseren van Kamerleden. Zo verloor VVD-Kamerlid Anne Mulder het woordvoerderschap sociale zaken toen hij in de Telegraaf PvdA-minister Asscher een onvoldoende gaf. En Diederik Samsom greep op zijn beurt de telefoon om een PvdA-Kamerlid te sensibiliseren dat VVD-minister Melanie Schultz te hard had aangevallen. Het kwam de sfeer alleen maar ten goede: Rutte en Samsom bleven dikke maatjes. Niet toevallig verwees Rutte bij Nieuwsuur nog naar de ‘sfeer goed houden’ als reden voor het vele informele overleg in zijn kabinetten.

Als het aan Rutte ligt, komt er in het volgende kabinet een einde aan de informele bijeenkomsten op maandagen. Wat dat betekent voor de duur van de ministerraad, laat zich raden. Onder premier Joop den Uyl schijnt minister Fons van der Stee eens te hebben uitgeroepen: ‘We vergaderen tot de zon opkomt!’. Misschien had het ermee te maken dat er na zonsondergang een borreltje bij gedronken mocht worden. Vooral premier Biesheuvel was een beruchte vergadertijger, een kunstje dat hij tijdens zijn periode als minister van landbouw in Brussel had afgekeken. Elkaar murw vergaderen en dan je punt doordrukken. Dat het uitliep, lag niet alleen aan Biesheuvel. Over de jonge minister Drees vertelde zijn collega Boersma in zijn memoires: “Drees begon altijd bij Adam en Eva en kwam steevast bij onze pensioenen uit. Een hoogst enkele keer wilde hij de middeleeuwen nog weleens overslaan: dan boften we.” Premier Lubbers was efficiënter, maar ook zijn ministerraad haalde weleens een heel weekend door. Kwamen ze uiteindelijk toch weer op de maandag uit.

Lange ministerraden

1. Zonsopkomsten onder Joop den Uyl (PvdA)

2. Minister Jan Pronk (PvdA) die in slaap viel in de Trêveszaal

3. Brusselse nachten van Barend Biesheuvel (ARP)

De rubriek Plein 2 behandelt de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden