AnalyseMilieuschade

Ook de VVD ontdekt de grenzen aan de groei

Mark Harbers, minister van infrastructuur en waterstaat, na een Kamerdebat over verduurzaming van de luchtvaart.  Beeld ANP
Mark Harbers, minister van infrastructuur en waterstaat, na een Kamerdebat over verduurzaming van de luchtvaart.Beeld ANP

Onder aanvoering van twee VVD-ministers beperkt het kabinet de luchtvaart en de landbouw. Voor liberalen betekent dit een kleine aardverschuiving in het beleid.

Niels Markus en Bart Zuidervaart

In zijn vorige leven als fractievoorzitter van de VVD propageerde Mark Rutte een ‘groenrechtse’ koers. Het klimaat verdiende alle aandacht, maar wel met realisme en optimisme. Want, zo zei hij in 2008: “Waar links kiest voor consuminderen, geloof ik dat economische groei en milieu heel goed samengaan.”

Inmiddels loopt Rutte met zijn vierde kabinet heel hard aan tegen de grenzen van die groei. De stikstofcrisis noopt tot forse ingrepen in de landbouw, die al geruime tijd in de ban is van intensivering en schaalvergroting. Zijn kabinetten zijn diverse keren teruggefloten door rechters die de overheid ertoe dwingen de CO2-uitstoot terug te brengen. En de luchtvaart wacht een harde boodschap: het kabinet voelt zich gedwongen het maximum aantal vluchten op Schiphol terug te brengen met 10 procent, misschien nog iets meer.

Voor de liberalen betekent dit een kleine aardverschuiving in het beleid. De vorige minister van luchtvaart, VVD’er Cora van Nieuwenhuizen, liet enkele jaren geleden doorschemeren dat Schiphol juist nog verder kon groeien. De luchthaven is immers een aanjager van de economie en een belangrijke spil in het internationale vliegverkeer. Zoals haar partij er ook blind in geloofde dat de veestapel niet hoefde te krimpen om de natuur te versterken. En dat klimaatneutraliteit bereikbaar was zonder economische pijn.

Lage kosten en groei zijn niet langer leidend voor Schiphol

De boodschap van Van Nieuwenhuizens opvolger en partijgenoot Mark Harbers staat haaks op de hare. Schiphol moet krimpen. Dat komt niet door de aanhoudende personeelsproblemen, maar door de overlast voor omwonenden en de milieuschade. Ook hier speelt stikstof een hoofdrol. Tijdens een recent Kamerdebat liet Harbers al doorschemeren dat ‘lage kosten en groei’ niet langer leidend zijn voor de nationale luchthaven. “Het wordt tijd voor een aanpak van kwaliteit.”

Rutte III maakte de ambitie ‘het groenste kabinet ooit’ te worden, nooit waar. Veel klimaat- of stikstofmaatregelen strandden in een halfslachtig compromis. Inmiddels klinkt er vanuit de VVD daadkrachtige taal. Op het partijcongres, vorig weekend, zei fractievoorzitter Sophie Hermans dat ‘de tijd van dralen echt voorbij is’. “Wij gaan die klimaatdoelen halen. Het is ons menens.”

Terwijl Harbers het vliegverkeer gaat inperken, moet een andere VVD-minister, Christianne van der Wal, het stikstofplan in goede banen leiden. De aangekondigde maatregelen gaan de boeren pijn doen, maar er is ‘geen enkele keuze’, zegt ze. De overheid heeft de natuur verwaarloosd. Van Nieuwenhuizens eerste reactie op de stikstofcrisis was dat er een ‘list’ gevonden moest worden, volgens Van der Wal is de tijd van wegkijken en geitenpaadjes zoeken voorbij.

De stikstofminister trotseert een boerenopstand

De stikstofminister trotseert daarmee een boerenopstand, weerstand in de provincies en onrust in de eigen partij. Op het VVD-congres van zaterdag stemde 51 procent van de leden tegen onderdelen van haar stikstofplan. De partij wil in gesprek met ontevreden leden, maar stelt ook kanttekeningen bij de stemming. Slechts een kleine minderheid van de leden sprak zich uiteindelijk uit, en de mensen die voor de motie waren bleken goed georganiseerd.

Waar de VVD in het verleden nog wel eens vraagtekens zette bij de noodzaak voor natuurmaatregelen, of bij impopulaire onderdelen van het klimaatbeleid, klinkt intern nu juist ergernis over het conservatieve deel van de achterban dat tegenstribbelt. De partij wil de klimaat- en stikstofdoelen halen, niet alleen omdat het moet, ook omdat de aarde onleefbaar dreigt te worden. Als een deel van de kiezers wegloopt naar JA21 of BBB, dan is dat maar zo.

Lees ook:

Coalitiepartijen zoeken grenzen op van stikstofafspraken — dat is óók nieuwe bestuurscultuur

Na onrust in de partij, vraagt het CDA aanpassingen aan het stikstofbeleid. Dat is mede gevolg van de wens om een nieuwe bestuurscultuur.

Stikstofstemming VVD legt tweedeling partij bloot

Met de afwijzing van de stikstofplannen tikken VVD-leden premier Rutte en de VVD-top op de vingers voor het uitvoeren van ‘D66-fantasieën

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden