Memo-Palmen

Onderzoek naar verdwijning van explosief memo over toeslagenaffaire afgezwakt

Demissionair staatssecretaris Alexandra van Huffelen (toeslagen). Beeld ANP
Demissionair staatssecretaris Alexandra van Huffelen (toeslagen).Beeld ANP

Tot twee keer toe verdween het zogeheten memo-Palmen, dat al in 2017 erkende dat de Belastingdienst laakbaar handelde in de toeslagenaffaire. Het onderzoek naar de verdwijning werd op het laatste moment afgezwakt.

Het onderzoek van accountantskantoor PwC naar het verdwijnen van een explosief memo in de toeslagenaffaire is in de eindfase afgezwakt en aangepast. Belastende informatie over hoge ambtenaren is uit het eindrapport gehaald, zodat nog altijd onduidelijk is wat hun rol precies is in het verdwijnen van het memo-Palmen. Dat blijkt uit verklaringen waarover Trouw en RTL Nieuws beschikken.

Vorige week stuurde staatssecretaris Alexandra van Huffelen het eindrapport van PwC over het memo-Palmen naar de Tweede Kamer. Dat onderzoek ging over de vraag hoe het memo van topjurist Sandra Palmen in de toeslagenaffaire zowel in 2017 als in 2019 weer in een la verdween. Palmen adviseerde al in 2017 dat stopzetting van toeslagen voor kinderopvang ‘laakbaar’ en onrechtmatig was, en stelde compensatie voor gedupeerden voor.

Het memo werd bewust niet gearchiveerd

Uit het onderzoek bleek dat het memo met zeker 24 ambtenaren binnen de Belastingdienst en het ministerie van financiën is gedeeld. Bewijs voor een doofpot zou PwC niet gevonden hebben. Maar uit de verklaringen waarover Trouw en RTL Nieuws beschikken, blijkt dat het eindrapport ‘geschoond’ is van aanwijzingen die sommige ambtenaren tijdens het onderzoek gaven.

In een conceptversie van het PwC-rapport van 17 september stond volgens deze verklaringen een passage over de rol van toenmalig directeur-generaal van de Belastingdienst, Jaap Uijlenbroek. Die zou in juni 2019 opdracht hebben gegeven om te achterhalen wat er sinds 2017 met het memo-Palmen was gebeurd. In zijn verhoor onder ede voor de parlementaire ondervragingscommissie in november 2020, verklaarde Uijlenbroek echter dat hij ‘op geen enkele manier’ wist van het memo, tot het in oktober 2020 in de publiciteit kwam.

In juni publiceerden Trouw en RTL Nieuws al een reconstructie waaruit bleek dat het memo in 2019 bewust niet werd gearchiveerd. Dat zou in opdracht zijn gebeurd van leidinggevenden die alle verwijzingen naar het memo uit ambtelijke stukken wilden houden, zo heeft een ambtenaar verklaard bij PwC. In de conceptversie van 17 september stond hierover een afgezwakte variant. De betrokken ambtenaar zou het zo ‘hebben begrepen’. In het eindrapport is dit helemaal geschrapt.

Een nieuwe strijd met de staatssecretaris

Uit de reconstructie van Trouw en RTL Nieuws bleek eveneens dat het bewuste memo al op 4 juni digitaal werd gedeeld tijdens een bespreking waarbij naast Uijlenbroek ook toenmalig secretaris-generaal Manon Leijten en voormalig staatssecretaris Menno Snel aanwezig waren. De kern van het memo, namelijk dat de Belastingdienst ‘laakbaar’ had gehandeld, werd benoemd in die bespreking. PwC concludeert slechts dat het memo een dag later, op 5 juni ‘niet op tafel lag’.

Het ministerie van financiën laat in een reactie weten dat de ambtelijke top inderdaad op 18 september het conceptrapport heeft becommentarieerd. Een week later kregen demissionair minister Wopke Hoekstra, en de demissionair staatssecretarissen Van Huffelen en Hans Vijlbrief het concept onder ogen. Volgens het ministerie was het vervolgens aan de onderzoekers van PwC om al dan niet wijzigingen door te voeren.

Een meerderheid van de Tweede Kamer vroeg dit weekend al aan Van Huffelen om het conceptrapport en alle wijzigingen uiterlijk dinsdagochtend naar het parlement te sturen. Hoewel Van Huffelen zondagochtend nog zei geneigd te zijn dat te doen, laat een woordvoerder nu weten dat zij dinsdagochtend ‘haar reactie op het informatieverzoek van de Tweede Kamer’ zal sturen. Op de herhaalde vraag of dat betekent dat zij de documenten dan ook stuurt, gaat de woordvoerder niet in.

De Tweede Kamer maakt zich alvast op voor een nieuwe strijd met de staatssecretaris. “Wanneer dit onderzoek van PwC opnieuw gebruikt is om zaken toe te dekken, kan de Tweede Kamer niet met de huidige demissionaire staatssecretaris door”, zegt Tweede Kamerlid Renske Leijten (SP). Pieter Omtzigt laat weten: “Aangezien alles wat in het toeslagenschandaal achtergehouden werd, uiteindelijk zeer belastende informatie bleek te bevatten, is er alle reden voor de regering om over dit punt transparant te zijn.”

Lees ook:

Opnieuw geen duidelijkheid over verdwenen memo in toeslagenaffaire

Na maanden van onderzoek door accountantsbureau PwC is nog altijd niet duidelijk hoe een belangrijk memo in de toeslagenaffaire kon verdwijnen. Een belangrijke ambtenaar weigerde mee te werken aan het onderzoek.

Hoe een explosief memo in de toeslagenaffaire twee keer kon verdwijnen

Al in 2017 adviseerde de hoogste juridische medewerker van de afdeling Toeslagen van de Belastingdienst dat ouders compensatie moesten krijgen. Toen dat twee jaar later bekend werd op het ministerie van financiën, werd er opnieuw niet naar gehandeld. Bewust, zo blijkt uit een reconstructie van Trouw en RTL Nieuws.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden