Politiek

Ondernemer én politicus: eigenwijze avonturier of waardevolle aanvulling?

Beeld illustratie Fadi Nadrous

Het in ongenade gevallen Kamerlid Van Haga zegt dat het Kamerlidmaatschap niet te combineren is met ondernemerschap. Heeft hij een punt?

Kun je ondernemer zijn én parlementariër? Die vraag legde het in ongenade gevallen Kamerlid Wybren van Haga dinsdag op tafel. Zijn antwoord: nee. Al vond hij die combinatie prima, tót hij uit de VVD-fractie werd gezet. Nu zegt hij dat iedere ondernemer weleens ‘akkefietjes’ heeft, conflicten met werknemers of leveranciers. Die maken hem kwetsbaar in de politiek, waar beeldvorming alles is. 

Van Haga had alle belang bij dit antwoord. Het leidde eventjes de aandacht af van het feit dat hij zich tegen de afspraak in tóch bemoeid had met de dagelijkse bedrijfsvoering van zijn vastgoedportefeuille. 

Kleurrijke ondernemingen

Toch is het een feit dat maar weinig ­Kamerleden (oud-)ondernemer zijn. In het register van nevenactiviteiten van Tweede Kamerleden zijn er zo’n zestien te vinden. Met kleurrijke ondernemingen als een boerderij (CDA’er Maurits von Martels), luxe gastenverblijf (Isabelle Diks van GroenLinks), gevelbekledingbedrijf (PVV’er Roy van Aalst), advocatenkantoor (Theo Hiddema van FvD) of een (slapend) adviesbureau (de meeste anderen). 

Van de neveninkomsten mogen Kamerleden 14.000 euro per jaar houden, daarboven worden ze gekort op hun Kamersalaris. Volgens het register – waarin veel opgaven van inkomsten ontbreken – zit niemand boven deze maximumgrens. Meestal is het bedrijf op afstand gezet, al toont Van Haga aan dat die constructie niet altijd garantie biedt tegen problemen.

Voor fatsoenlijke ondernemers is prima plaats in Den Haag, stelt PvdA’er en IT-ondernemer Jan Vos. “Jammer dat figuren zoals Van Haga dat niet zien. Hij is een patjepeeër eerste klas, die het aanzien van zijn partij, de politiek en het ondernemerschap schaadt.” Vos windt zich erover op. Juist omdat hij zich tijdens zijn Kamerlidmaatschap van 2012 tot in 2017 als oud-ondernemer inzette voor het algemeen belang. “Het is moeilijk om geloofwaardig te zijn”, zegt hij. “Over ondernemers wordt vaak gedacht dat ze alleen geïnteresseerd zijn in geld verdienen, maar dat soort types vind je ook in de publieke sector.” 

Sociaal ondernemerschap

Volgens Vos doen ondernemers vooral waar ze gelukkig van worden, en geloven ze net als politici dat de toekomst maakbaar is. Bovendien staan ondernemers volgens hem ‘losser’ in hun politieke loopbaan. “Zij zien de Kamer niet als carrièremachine, zoals sommige politici wel doen.”

Vos pleit voor meer ethiek in het ­bedrijfsleven, voor sociaal onder­nemerschap. “Vroeger dacht de VVD dat dat laatste niet bestond, en de PvdA dacht bij de term aan sociale werkplaatsen. De VVD verdient een compliment, omdat ze dit thema nu heeft opgepikt”, zegt Vos. Hij doelt onder meer op de bijdrage van fractievoorzitter Klaas Dijkhoff vorige week bij de Algemene Beschouwingen, die pleitte voor meer verantwoordelijkheid en maatschappelijke betrokkenheid van grote bedrijven.

Ook oud VVD-Kamerlid Ton Elias, eigenaar van een adviesbureau, kent de vooroordelen over ondernemers in de politiek. “Dat is onder meer te wijten aan avonturiers als Herman Heinsbroek.” Die was miljonair en kortstondig LPF-minister in Balkenende I. “Je moet fatsoenlijk handelen. Dan is zakelijke ervaring een pre. Het brengt nuchterheid in de Kamer. Het cohort op links weet amper waar het geld vandaan komt. Het maakt echt uit of je zelf hebt geleerd met geld om te gaan, of dat je publiek geld aan het uitgeven bent.”

Valkuilen zullen er blijven

Belangenverstrengeling moet worden voorkomen, daarom laten partijen Kamerleden niet het woord voeren op terreinen, waarop ze zakelijk actief waren. Ook in de Eerste Kamer, waar de leden allemaal een baan hebben naast het senatorschap, wordt deze discussie na incidenten strenger gevoerd. Partijen hebben volgens Elias nog veel te winnen. “Twintig commissariaten is gewoon te veel.”

Valkuilen zullen er altijd blijven, vinden beide oud-Kamerleden. “Ondernemers zijn gewend om aan het hoofd te staan. Dat botst soms met samenwerking in de fractie”, zegt PvdA’er Vos. “Er is een groot cultuurverschil, maar dat valt te overbruggen.” VVD’er Elias: “Democratie is per definitie niet efficiënt. Het is veel koffiedrinken met mensen van andere partijen en ouwe­nelen tot je erbij neervalt. Dat is ­lastig voor ondernemers, die zijn eigenzinnig. Ik zou zeggen, doe er je voordeel mee zonder die eigenzinnigheid uit te sluiten. Er is al genoeg ja en amen in de politiek.”

Lees ook:
Ondernemer én politicus: eigenwijze avonturier of waardevolle aanvulling?

Kamerlid Wybren van Haga is vandaag uit de 33-koppige VVD-fractie gezet. Onduidelijk is of hij zijn zetel teruggeeft. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden