Kinderopvangtoeslag

OM: Geen strafrechtelijk onderzoek naar Belastingdienst in verband met toeslagenaffaire

Premier Mark Rutte werd in november gehoord door de parlementaire enquêtecommissie-Kinderopvangtoeslag, tijdens de laatste dag van de hoorzittingen van de tijdelijke commissie.  Beeld ANP
Premier Mark Rutte werd in november gehoord door de parlementaire enquêtecommissie-Kinderopvangtoeslag, tijdens de laatste dag van de hoorzittingen van de tijdelijke commissie.Beeld ANP

Het Openbaar Ministerie ziet af van strafrechtelijk onderzoek naar de Belastingdienst in de toeslagenaffaire. Volgens het OM is er ‘na een zorgvuldige beoordeling van de feiten en omstandigheden’ geen sprake van een strafrechtelijke verdenking.

In mei vorig jaar deden de staatssecretarissen van financiën Van Huffelen (toeslagen en douane) en Vijlbrief (Belastingdienst) zelf aangifte tegen de dienst. Aanleiding daarvoor was een analyse van strafrechtadvocaat Hendrik Jan Biemond, die oordeelde dat er mogelijk sprake was van strafrechtelijk verwijtbaar handelen. De analyse werd een jaar geleden onder druk van de Tweede Kamer aangevraagd door minister Hoekstra van financiën, die uitgezocht wilde hebben of de Belastingdienst en individuele ambtenaren verwijtbaar hadden gehandeld in de toeslagenaffaire.

Volgens Biemond, die zich enkel baseerde op openbare documenten, had de Belastingdienst zich mogelijk schuldig gemaakt aan beroepsmatige discriminatie en zogeheten knevelarij. Dat laatste houdt in dat ambtenaren willens en wetens geld terugvorderen of niet uitkeren, terwijl zij weten dat burgers daar wel recht op hebben. Na de aangifte heeft de Rijksrecherche ‘een uitgebreid oriënterend feitenonderzoek’ gedaan, aldus het OM. De weging daarvan leidt voor het OM tot de conclusie dat er van strafrechtelijke verdenkingen geen sprake is.

Het OM verwerpt de verdenking van knevelarij met een nadrukkelijke verwijzing naar de hoogste bestuursrechter, de Raad van State, die jarenlang de beslissingen tot terugvordering van toeslagen door de Belastingdienst in stand heeft gelaten. “De Belastingdienst en zijn medewerkers mochten ervan uitgaan dat de terugvorderingen binnen de regels pasten”, aldus het OM.

‘Een nest Antilianen’

Het OM constateert dat de Belastingdienst ‘in het kader van bestrijding van misbruik en fraude’ gezocht heeft op nationaliteit van toeslagaanvragers. Maar omdat daarna altijd een individuele beoordeling plaatsvond om vast te stellen of er recht was op toeslag, speelde de nationaliteit daar geen rol meer, stelt het OM. Daarom zou er ook geen sprake zijn van beroepsmatige discriminatie.

Die laatste conclusie staat lijnrecht tegenover de erkenning van de ontslagen hoogste baas van de Belastingdienst, Jaap Uijlenbroek, aan de Autoriteit Persoonsgegevens dat nationaliteit binnen de dienst ‘als indicator voor fraude’ werd gezien. Daarnaast werd het afgelopen jaar duidelijk dat binnen de dienst wel degelijk werd gelet op (tweede) nationaliteit. Zo werd er gesproken over ‘een nest Antillianen’ en werden mensen met zowel de Turkse als Nederlandse nationaliteit als ‘Turks’ bestempeld.

Volgens het OM hoort de zaak niet thuis in het strafrecht, maar in het politieke domein. Aan de bestrijding van misbruik en fraude door de Belastingdienst ‘lagen politieke en bestuurlijke keuzes ten grondslag’. “De Belastingdienst en zijn medewerkers meenden bij de uitvoering van het beleid te handelen binnen het kader van die keuzes”, aldus het OM. “Over verwijtbare handelingen die de Staat zijn toe te rekenen, moet verantwoording worden afgelegd in het politieke domein en niet in het strafrecht.” Morgen bespreekt het kabinet de politieke gevolgen van de toeslagenaffaire in de ministerraad.

Dat de beslissing om niet tot vervolging over te gaan gevoelig ligt, beseft het OM zeker, zo blijkt uit haar verklaring. Zo wordt het ‘duidelijk’ genoemd dat de aanpak van de Belastingdienst ‘in veel gevallen zeer onrechtvaardig heeft uitgepakt’. Ouders die aangifte hebben gedaan kunnen bij de rechter alsnog vragen om tot een vervolging over te gaan, via een zogeheten artikel 12-procedure.

Lees ook:
Ouders Toeslagenaffaire is een ‘ongekend onrecht’ aangedaan

De overheid heeft op álle niveaus en op alle fronten de rechtsbescherming van deze ouders geschonden. Dat staat in het in december openbaar gemaakte rapport van de Parlementaire ondervraging Kinderopvangtoeslag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden