Toeslagenaffaire

Nu het kabinet wankelt, laat Rutte-III de handrem los

 Alexandra van Huffelen, staatssecretaris van financiën, staat de pers te woord bij het Catshuis na afloop van een gesprek over het vernietigende toeslagenrapport van de ondervragingscommissie. Beeld ANP
Alexandra van Huffelen, staatssecretaris van financiën, staat de pers te woord bij het Catshuis na afloop van een gesprek over het vernietigende toeslagenrapport van de ondervragingscommissie.Beeld ANP

Wat lange tijd volgens het kabinet niet mogelijk was, blijkt onder druk van het snoeiharde rapport van de enquêtecommissie uiteindelijk toch te kunnen: snelle en ruime compensatie voor de getroffen ouders in de kinderopvangtoeslagaffaire.

Het is staatssecretaris Van Huffelen (financiën) die dinsdagavond rond zeven uur uit het Catshuis komt om de regeling toe te lichten. De premier, die gewoonlijk zegt dat fouten hem aan te rekenen zijn en successen de hele ploeg, laat zich niet zien. De hele middag heeft een deel van het kabinet crisisoverleg gevoerd in zijn ambtswoning.

Op een algemene, veel snellere compensatieregeling voor de toeslagouders was al veel eerder aangedrongen door de Kamer. Een soortgelijke methode is ook in Groningen toegepast in 2019, om het stuwmeer aan aardbevingsclaims deels weg te werken. Het kabinet hield lang vol dat dit ten koste zou gaan van de zorgvuldigheid en voerde daarnaast juridische bezwaren aan waarom dit niet zou kunnen.

Pas na de keiharde conclusies van de parlementaire ondervragingscommissie, drong tot het kabinet door dat het zo niet langer kon. Die commissie stelde vorige week donderdag vast dat de ouders ‘ongekend onrecht’ is aangedaan, en dat de rechtsstaat tot in zijn fundamenten is geschaad. Daarmee lijkt het het kabinet Rutte-III pas nu het eigen voortbestaan op het spel staat, de handrem los te laten. Die handrem werd door Van Huffelen én premier Rutte tot afgelopen weekend verdedigd, met het argument dat ieder ouderdossier een zorgvuldige aanpak vereist. Van Huffelen daarentegen gisteravond: “Dat zou te lang gaan duren, misschien wel tot eind volgend jaar”.

De vraag die blijft hangen na het Catshuisoverleg, is die van de politieke verantwoordelijkheid. Van Huffelen wilde daar gisteren verder weinig over zeggen, behalve dat het kabinet dit ‘stap voor stap’ wil bekijken. De betrokken ministers, vicepremiers en de premier komen op 3 januari opnieuw bijeen voor overleg over het toeslagenrapport. Daar zal het kabinet zich ook willen voorbereiden op het debat over dit rapport met de Kamer. Dat zal op z’n vroegst plaatsvinden in de week van 11 januari, als de Tweede Kamer terug is van kerstreces.

Geloofwaardigheid kabinet

De druk op het kabinet om meteen af te treden, was hoog de afgelopen dagen. Maar de ministersploeg wil eerst de compensatie voor ouders eindelijk geregeld hebben, voordat ze iets wil zeggen over verantwoordelijkheid. Dat moment gaat echter wel komen, op z’n laatst in het Kamerdebat. ChristenUnie-leider en coalitiepartner Gert-Jan Segers benadrukte dat de vraag over de geloofwaardigheid van dit kabinet zeker op tafel ligt.

Mocht de Tweede Kamer het vertrouwen in dit kabinet opzeggen, dan zal het kabinet de compensatieregeling verder demissionair uitvoeren. Het aftreden heeft mogelijk dan wel gevolgen voor de betrokken ministers die ook lijsttrekker zijn van hun partij, zoals Hoekstra van het CDA, en Rutte bij zijn VVD. De VVD staat tot nu toe eenzaam aan de top in de peilingen. Zelfs de snoeiharde kritiek van de toeslagencommissie brengt daar nog weinig verandering in.

Ook een nieuw kabinet na maart zal veel te maken krijgen met de toeslagenaffaire. Niet alleen omdat de compensatieregeling dan nog lang niet afgerond zal zijn. Er zijn al signalen dat ook bij de uitkeringen van huur- en zorgtoeslagen veel is misgegaan.

Lees ook:

Het kabinet gaat toch overstag met een forse compensatie

Ook wil het kabinet wil speciale aandacht geven aan kinderen die problemen in hun jeugd ondervonden door de affaire, bijvoorbeeld omdat hun ouders scheidden of hun huis moesten verkopen.


Ga niet op zoek naar zondebok maar naar balans

Te makkelijk wordt naar kabinetten en topambtenaren gewezen. Maar een echte dader in de toeslagenaffaire is er niet, betoogt historicus en beleidsadviseur Jan van Ewijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden