EU-begroting

Nu het gaat om de meerjarenbegroting en het extra coronaherstelfonds is het Europees Parlement Ruttes beste vriend

Premier Rutte in Brussel tijdens een EU-top over de coronacrisis eerder deze maand.Beeld EPA

De onderhandelingen tussen EU-lidstaten en parlement over meerjarenbegroting en corona-herstelfonds verlopen moeizaam. Principieel punt daarin: de koppeling tussen respect voor de rechtsstaat en uitbetaling van die miljarden.

Meestal loopt premier Rutte niet over van liefde voor het Europees Parlement, die ‘feestcommissie op zoek naar een feest’, zoals hij ooit schamperde. Begin vorig jaar nog zei hij de Europese verkiezingen ‘niet zo relevant’ te vinden. Maar nu is die EU-volksvertegenwoordiging opeens een innige bondgenoot van de Nederlandse regering. Samen zitten ze op één lijn als het gaat om strenge rechtsstaat-voorwaarden in de komende EU-meerjarenbegroting en het extra coronaherstelfonds. Nederland heeft daarin een slag verloren en hoopt nu vurig dat het Europees Parlement dat herstelt.

Die koppeling tussen respect voor de rechtsstaat en uitbetaling van EU-subsidies is al een paar weken inzet van stroperige onderhandelingen tussen tijdelijk EU-voorzitter Duitsland (namens alle lidstaten) en het parlement. Woensdagmorgen vroeg, om 7 uur, wordt dat overleg hervat. Vorige week braken de onderhandelaars van het parlement de vorige onderhandelingsronde boos af.

De stemming is ronduit slecht. Als het deze maand niet lukt om tot een akkoord te komen, dan komt invoering van die hele nieuwe begroting per januari in gevaar. Dat geldt ook voor het coronafonds van 750 miljard euro, waarvan het nu juist de bedoeling is dat het snel van nut zou zijn voor de zwaarst getroffen landen en sectoren.

Een slap aftreksel van het oorspronkelijke voorstel

Op tafel ligt nog steeds het begrotingsakkoord dat de regeringsleiders tijdens hun vierdaagse (en -nachtse) top in juli eruit hebben weten te persen. Daarin staat een rechtsstaatkoppeling, vooral ingegeven door ervaringen met Hongarije en Polen, maar die is vrij vaag. In de concrete uitwerking van de Duitse voorzitter die vorige maand door een meerderheid van lidstaten is aanvaard, staat een slap aftreksel van het oorspronkelijke voorstel van de Europese Commissie. Alleen bij aantoonbare gevallen (achteraf) van corruptie kan de geldkraan worden dichtgedraaid. Naar zoiets als onafhankelijkheid van de rechtspraak wordt niet gekeken.

Jaroslaw Kaczynski, leider van de Poolse regeringspartij PiS, dreigde dinsdag met een veto tegen de EU-meerjarenbegroting als daar een koppeling met de rechtsstaat in zit. Beeld AP

Nederland en een aantal kleinere, gelijkgezinde landen waren tegen dat verwaterde Duitse voorstel, maar werden weggestemd. Nu is het aan het Europees Parlement om de tekst alsnog strenger te krijgen, en een grote meerderheid is daarvoor. Zonder goedkeuring van het parlement komt er geen begroting.

Aan het andere uiterste bevinden zich Polen en Hongarije, die het liefst elke verwijzing naar de rechtsstaat uit de begroting willen hebben. Jaroslaw Kaczynski, leider van de Poolse regeringspartij PiS, sprak dinsdag van ‘chantage’ en dreigde met een Pools veto tegen het hele EU-pakket van 1,8 biljoen euro als die koppeling er komt. Overigens hangt zo’n blokkade ook namens Nederland in de lucht, om de omgekeerde reden. De Tweede Kamer zou niet akkoord kunnen gaan met de EU-begroting als de rechtsstaat-voorwaardelijkheid daar onvoldoende in zit.

Maar zo ver is het nog lang niet: eerst moeten het EU-parlement en de lidstaten tot een vergelijk zien te komen. Behalve de rechtsstaat is ook extra geld voor de reguliere begroting nog een harde inzet van het parlement. Het wil 39 miljard erbij voor onder meer wetenschap en het studenten-uitwisselingsprogramma Erasmus. Die eis staat overigens weer niet op het verlanglijstje van Rutte, integendeel: zijn inzet op de EU-top van juli was om de begroting juist zo veel mogelijk af te knijpen.

Lees ook:
EU-conflict over rechtsstaat bereikt kookpunt

Hongarije eist vertrek van Eurocommissaris Jourová, die premier Orbán ervan beschuldigt een ‘zieke democratie’ op te bouwen. Intussen zit overleg over de EU-begroting muurvast, ook al vanwege de rechtsstaat.

Wat Brussel kan doen aan de belabberde LGBT-rechten, persvrijheid en rechtspraak in Polen en Hongarije

Regeringsleiders werden het vorige maand eens over de voorwaarden tijdens hun marathontop, maar de uitwerking blijft vaag. Intussen gebeurt er weer van alles in Polen en Hongarije.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden