Taal

Nochtans, implementeren, evident: ambtenaar op les om wollige taal af te leren

Beeld Ilse van Kraaij

De ‘Direct Duidelijk Brigade’ gaat ambtenaren helpen om duidelijker te schrijven. Dat is hard nodig, zegt taalkundige Wim Daniëls. ‘Ingewikkeld taalgebruik is een hardnekkig probleem.’

Nochtans, implementeren, evident. Het zijn stuk voor stuk onnodig moeilijke woorden waar ambtenaren graag mee strooien, zegt taalkundige Wim Daniëls. “Omdat ze te maken hebben met oude wetteksten vervallen ze vaak in ouwelijk en ondoorgrondelijk taalgebruik. Ambtenaren beseffen onvoldoende dat heel veel woorden voor anderen helemaal niet vanzelfsprekend zijn.”

Om daar verandering in te brengen, is er nu de Direct Duidelijk Brigade. Deze club taalexperts gaat ambtenaren helpen om hun wollige taalgebruik aan te pakken en brieven van de gemeente begrijpelijker te maken voor burgers. Dus bijvoorbeeld niet: ‘op grond van het vorenstaande zien wij geen aanleiding aansprakelijkheid te erkennen’. Maar wel: ‘de gemeente vergoedt de schade aan uw auto niet’.

Het initiatief komt van staatssecretaris Raymond Knops (binnenlandse zaken), die er drie miljoen euro voor uittrekt. Hoewel allerlei raden en adviesorganen de overheid al jaren waarschuwen dat hun taalgebruik veel burgers tot waanzin drijft, verandert er te weinig. “We doen al veel, maar het is nog niet genoeg”, zegt Knops. “We willen ervoor zorgen dat mensen mee kunnen doen en direct snappen waar brieven van de overheid over gaan.”

Financiële wurggreep

Een onduidelijk communicerende overheid wekt niet alleen minder vertrouwen bij burgers, maar kan mensen ook geld kosten en zelfs op kosten jagen. Zo kunnen burgers toeslagen en kortingen mislopen terwijl ze daar wel recht op hebben. Ingewikkelde taal kan ook schulden in de hand werken, waarschuwde de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving eerder. Doordat mensen moeite hebben om hun weg te vinden in het web van regels of brieven niet begrijpen, belanden ze soms na een kleine boete binnen enkele maanden in een financiële wurggreep.

Met de semantische stofkam (of in helder Nederlands: de rode pen) trekken de taalexperts van de Direct Duidelijk Brigade de komende tijd het land in om overheidsinstanties te helpen met het verbeteren van teksten. Ze worden bijgestaan door ‘meeleespanels’, groepen burgers die zeggen wat ze niet begrijpen. Het eerste streven is om nog dit jaar honderd veel verstuurde documenten aan te pakken, zoals brieven over een paspoortaanvraag of afvalstoffenheffing. Dat gebeurt onder meer met trainingen en een website met schrijftips en voorbeelden van originele en verbeterde teksten (zie voorbeelden).

Voorbeeld 1

Origineel

Geachte mevrouw De Vries,

Via de gemeentelijke website of telefonisch bij het gemeentelijk contact Centrum heeft u een aanvraag ingediend om een kliko te ontvangen.

Bij deze deel ik u mede, dat in de week van 24 juni 2013 tussen 16:00 en 21:00 uur, een medewerker van de NV MS bij u langs komt, om de aangevraagde kliko bij u af te leveren. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de afdeling Logistiek, telefonisch bereikbaar tussen 8:30 uur en 15:30 uur via telefoonnummer (nummer). Tevens deel ik u mede dat de NV MS niet aansprakelijk is voor schade aan personen of goederen ontstaan door gebruik.

Vertrouwende u hiermede voldoende te hebben geïnformeerd.

Verbeterde versie

Geachte mevrouw De Vries,

Een tijdje terug heeft u een grijze huisvuilcontainer aangevraagd.

Deze container wordt in de week van (datum) bij u thuis bezorgd. Een van onze medewerkers zal de container tussen 16.00 uur en 21.00 uur voor uw voordeur zetten. U hoeft hiervoor niet thuis te blijven. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de afdeling logistiek van de Milieuservice, telefonisch bereikbaar van maandag t/m vrijdag tussen 8.30 uur en 15.30 uur via telefoonnummer (nummer).

Concrete tips

De brigade is een landelijke spin-off van het Rotterdamse project ‘Duidelijke taal’ van Emmely Samson. Ze is van huis uit museoloog, maar werkte jaren als eindredacteur bij de gemeente Rotterdam en zette daar een programma op om ambtenaren duidelijker te laten schrijven. Dat bleek zo’n succes dat staatssecretaris Knops haar vroeg er een landelijk programma van te maken. Zo gezegd, zo gedaan. Ambtenaren hebben veel behoefte aan concrete tips, merkt Emmely Samson.

Daarom krijgen ze workshops over basisvaardigheden: gebruik geen jargon, geen lijdende vormen en korte zinnen. Wollig taalgebruik zit erin gebakken, ziet Samson. “Het komt niet eens door onwil, maar vaak door ingesleten patronen en tijdgebrek. Soms zijn standaardbrieven al twintig jaar niet herschreven. En er zijn natuurlijk mensen die het gewoon heel interessant vinden om moeilijke woorden te gebruiken. Die hebben zwaarder geschut nodig dan een paar tips.”

Ambtenaren moeten af van vage ‘vergadertaal’, zegt Samson. “Gebruik geen woorden als focusaanpak en implementatie. Ik hoorde laatst iemand praten over ‘zelfsturend richting professionalisering navigeren’. Kun jij mij uitleggen wat dat is!?”

Status

Taalkundige Daniëls vindt het woord ‘brigade’ een beetje te veel op politie lijken, maar is verder te spreken over het initiatief. Ook in andere branches ziet hij dat er langzaam meer besef doordringt over het belang van klare taal.

Vooral juristen zijn een omslag aan het maken. “Vonnissen waren vaak totaal niet te lezen voor de mensen over wie het ging. Dat is natuurlijk schandalig. Sommige mensen denken ze dat ze er status mee verliezen door helder te schrijven. Verheven taalgebruik wordt nog steeds gezien als statussymbool. Ten onrechte.”

De grootste achterblijvers zijn volgens Daniëls deurwaarders en ‘mensen op universiteiten die artikelen afscheiden’. Ook zij kunnen wel een lesje van de taalbrigade gebruiken, vindt hij. Al is het een illusie om te denken dat je taal voor iederéén toegankelijk kunt maken.

“Er zal altijd een groep zijn die iedere nota of brief te moeilijk vindt”, zegt Daniëls. Maar ook daar kan de ambtenaar een mouw aan passen. “Dan pak je de telefoon.”

Voorbeeld 2

Origineel

Onderwerp: Aansprakelijkheidstelling d.d. 17 december 2017, afwijzing aansprakelijkheid

Geachte mevrouw Jip,

Met betrekking tot bovengenoemde aangelegenheid vragen wij uw aandacht voor het volgende.

Aangaande de aansprakelijkheid gebaseerd op art. 6.174 BW kunnen wij u het volgende berichten. Artikel 6.174 dient aldus geïnterpreteerd te worden, dat de wegbeheerder inderdaad aansprakelijk kan zijn voor zich op de weg bevindende roerende zaken, doch alleen indien dit zaken betreft die op enige wijze verband houden met de weg of weguitrusting. Hierbij kan gedacht worden aan op de weg aanwezige dranghekken, losliggende putdeksels, omgevallen borden etc.

Bij navraag bij betrokken afdeling blijkt dat de put voldoet aan de gestelde eisen, ook de wijze waarop deze geplaatst is. Het hoogteverschil is binnen de gestelde marges. Op grond van het vorenstaande zien wij geen aanleiding aansprakelijkheid te erkennen. Een ieder blijft verantwoordelijk voor zijn eigen zaken.

Verbeterde versie

Onderwerp: de gemeente vergoedt uw schade niet

Geachte mevrouw Jip,

Op 2 november 2017 bent u met uw auto tegen een putdeksel aan gereden. Daarbij kreeg u schade aan uw auto. U vraagt de gemeente om een schadevergoeding in uw brief van 16 november 2017.

De gemeente vergoedt de schade aan uw auto niet. Het putdeksel lag niet los en ook niet te hoog. Het deksel voldoet aan alle eisen. We vinden het erg vervelend dat u schade heeft. Maar als automobilist bent u zelf verantwoordelijk.

Lees ook:

Iets meer purisme kan onze moedertaal best wel gebruiken

Er is niets tegen Engelse woorden waarvoor onze taal geen pendanten heeft, vindt woordenboekmaker Ton den Boon. Zo is impeachment wat mij betreft een welkom leenwoord en ook met impeachen valt te leven. Maar ontleningen als appeasen, challengen, performen (in de betekenis presteren), zijn die echt nodig?

Verward over een brief van de gemeente? Eindhoven heeft nu een ‘Dit-begrijp-ik-niet’-sticker

De gemeente Eindhoven probeert het taalgebruik in brieven te vereenvoudigen. Maar dat blijkt minder makkelijk dan het lijkt. Biedt een sticker uitkomst?

Kunnen wij de taal echt niet vereenvoudigen?

Strikt genomen kan de overheid maatregelen verordonneren, schrijft taalwetenschapper Peter-Arno Coppen.  Maar of dat in de praktijk gaat lukken, als je al ziet hoeveel weerstand er tegen kleine spellingwijzigingen kan ontstaan...

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden