Verruiming embryowet

Nieuwe mogelijkheden voor embryoselectie gaan de Tweede Kamer niet ver genoeg

VVD-Kamerlid Ockje Tellegen (links) en Lilianne Ploumen (Pvda) tijdens een debat over medische ethiek van de Kamercommissie voor volksgezondheid. Beeld ANP

Voor het eerst in jaren wordt de embryowet in Nederland verruimd. De VVD mort openlijk: de stap die het kabinet zet, is volgens de fractie veel te klein.

Families waarin erfelijke borst- en eierstokkanker voorkomt, krijgen er een mogelijkheid bij om te voorkomen dat de ziekte wordt doorgegeven aan een volgende generatie. Het kabinet, gesteund door een grote meerderheid in de Tweede Kamer, wil ouders toestaan om in sommige gevallen het geslacht van het kind te kiezen, zodat de ziekte niet wordt overgedragen. Ook voor de erfelijke oogziekte LHON wordt dit mogelijk.

Het debat daarover in de Tweede Kamer, donderdag, is een van de weinige momenten in deze kabinetsperiode dat er op medisch-ethisch gebied nieuwe technieken worden toegelaten. Het is een heel voorzichtige stap die de coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie gaat zetten. Formeel blijft geslachtskeuze verboden, maar er komt in de embryowet een uitzondering voor deze specifieke ziektes. In de praktijk gaat het waarschijnlijk om enkele ouders per jaar. Het kiezen voor een jongen of meisje wordt alleen mogelijk als andere ivf-technieken om het borstkankergen uit te selecteren, falen.

Geen geheim dat de VVD-fractie liever verder zou gaan

Deze stap is zo voorzichtig dat de VVD-fractie openlijk mort. Het liberale Kamerlid Ockje Tellegen noemt de wetswijziging ‘weliswaar een mooie stap vooruit’, “maar het is geen geheim dat de VVD-fractie liever nog verder was gegaan.” De VVD-fractie had graag gezien dat embryoselectie mogelijk wordt bij dragerschap van erfelijke ziektes, zoals de ziekte van Huntington. Dan zouden veel meer ouderparen in aanmerking komen.

“Helaas maakt deze wetswijziging het niet mogelijk om ook geslachtsselectie toe te passen bij zeer ernstige ziektes die een generatie overslaan, waarbij het mogelijk is om ernstig lijden te voorkomen. Ook die ouders wens je toe dat zij hun kinderen niet hoeven te belasten”, aldus Tellegen. “Maar afspraak is afspraak.”

Daarmee verwijst zij naar het regeerakkoord, waarin de liberale en christelijke regeringspartijen hermetische afspraken maakten over medische ethiek.

Dilemma: Kweken of 90 procent van de embryo’s weggooien?

Vruchtbaarheidsbehandelingen met ivf zijn nog steeds relatief weinig succesvol, waardoor er relatief zeer veel embryo’s gemaakt moeten worden om een zwangerschap tot stand te brengen. Tot negentig procent van de embryo’s moet worden weggegooid.

De SP wil dit dilemma oplossen door het verbod op het kweken van embryo’s alleen voor dit ene doel op te heffen. De partij hoopt op steun van de liberale fracties van VVD en D66. “Door een beperkt aantal embryo’s te kweken, is onderzoek mogelijk dat helpt te voorkomen dat grote aantallen embryo’s per jaar overblijven en moeten worden vernietigd”, aldus SP-Kamerlid Maarten Hijink. Wetenschappers kunnen dan testen welke vloeistoffen het meest geschikt zijn om embryo’s in de eerste paar dagen te laten groeien. Dat kan nu niet. De SP noemt dat dubieus: “Embryo’s ontwikkelen zich nu in kweekvloeistoffen waarvan het effect niet is onderzocht. Moeten we dat dan willen?”

De VVD vindt ook dat het kweken van embryo’s voor wetenschappelijk onderzoek moet worden toegestaan. Kweken is nu verboden. PvdA en de SP doen vandaag verschillende voorstellen om kweken alsnog mogelijk te maken, maar die zal de VVD-fractie naar alle waarschijnlijkheid niet steunen. Opnieuw vanwege het regeerakkoord. Mét VVD-steun zou een Kamermeerderheid in zicht komen.

“Ook daarvan zeggen wij: het is klip en klaar dat de VVD al langer wenst dat op het verbod om embryo’s te kweken onder heel strikte voorwaarden een uitzondering mogelijk moet worden, als dit een medisch doel dient. Maar we hebben met de realiteit van deze coalitie te maken”, zegt Tellegen. Het vorige kabinet had al een voorstel klaarliggen om kweken toe te staan, geschreven door toenmalig VVD-minister Schippers. Ook D66 steunde dat destijds. Maar bij de kabinetsformatie ging dit van tafel.

‘Wij vinden de stap die het kabinet zet veel te klein’

In het Kamerdebat van vandaag zullen de linkse oppositiepartijen SP, PvdA en GroenLinks de druk op de liberale fracties proberen op te voeren. “Wij vinden de stap die het kabinet zet veel te klein”, zegt PvdA-Kamerlid Lilianne Ploumen. De PvdA legt het oude voorstel van VVD-minister Schippers weer op tafel, en wil alsnog het kweken van embyo’s mogelijk maken, bijvoorbeeld voor onderzoek naar erfelijke ziektes als taaislijmziekte. 

De Gezondheidsraad drong daar al in 2017 op aan. Ploumen: “In 2002 heeft Nederland het kweken van embryo’s verboden. Maar dat was altijd bedoeld als een tijdelijk verbod, en het is achttien jaar geleden. De wetenschap en het maatschappelijk debat hebben niet stilgestaan.”

Het kabinet wil niet verder gaan dan het toestaan dat restembryo’s die nu overblijven bij ivf, gebruikt mogen worden voor onderzoek. Ook hier onder strikte voorwaarden: alleen als dat helpt om de kwaliteit van de ivf-behandelingen te verbeteren. In de praktijk wordt dit al toegestaan in laboratoria, het ontbrak alleen nog aan een wettelijk kader.

Lees ook: 

Kies je voor embryoselectie als je weet dat je een verhoogde kans op borstkanker hebt?

Stel, de arts zegt dat je een genmutatie hebt die borstkanker kan veroorzaken. Is dat reden om bij zwangerschap voor een jongen te kiezen via embryoselectie

VVD: Levensbeëindiging toestaan voor terminaal zieke kinderen

De VVD noemt het een ‘lacune in de wet’ dat artsen geen actieve levensbeëindiging mogen toepassen bij jonge kinderen die uitzichtloos lijden. Medische ethiek blijft de coalitie verdelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden