Spanningen

Nederland gaat geweren, munitie en radars aan Oekraïne leveren

Vrijwillige reservisten van het Oekraïense leger bij een training in de buurt van Kiev. Beeld AP
Vrijwillige reservisten van het Oekraïense leger bij een training in de buurt van Kiev.Beeld AP

Het kabinet heeft er een maand over moeten nadenken, maar nu is het besluit daar. De honderd scherpschuttersgeweren liggen het gevoeligst.

Wendelmoet Boersema en Christoph Schmidt

De kogel is door de kerk. Nederland levert wapens aan Oekraïne, en die wapens zijn deels nog wat offensiever dan verwacht.

Na een paar weken van grondige bezinning, die volgden op een rechtstreeks verzoek vanuit Kiev, heeft het kabinet vrijdag besloten tot de volgende leveranties: honderd scherpschuttersgeweren met dertigduizend stuks munitie, vijf wapenlocatieradars, twee radars voor veldbewaking, twee robots voor de opsporing van (zee)mijnen en dertig metaaldetectoren. Verder gaat het om persoonlijke beschermingsmiddelen: drieduizend gevechtshelmen en tweeduizend scherfvesten.

Het materieel heeft een waarde van 7,4 miljoen euro. Het kabinet gaat over tot deze militaire bijstand ‘in het licht van de dreiging aan de Oekraïens-Russische grens’, aldus het persbericht vanuit de ministerraad. Aan de Russische kant hebben zich naar schatting meer dan 130.000 militairen verzameld. Elke dag worden de berichten over een naderende invasie weer alarmerender, ook vrijdag weer.

‘Offensief gebruik niet uit te sluiten’

“De kern van de inzet van het kabinet blijft er nog steeds op gericht de situatie via dialoog en diplomatie te de-escaleren”, zei CDA-minister Wopke Hoekstra van buitenlandse zaken. “Tegelijk moet Oekraïne zich kunnen verdedigen tegen een mogelijke Russische gewapende aanval.”

De wapenleveranties gaan niet gepaard met het sturen van Nederlandse militairen naar Oekraïne, dat geen Navo-lid is. Voor zover er trainingen nodig zijn voor het gebruik van de wapensystemen zullen die buiten Oekraïne plaatsvinden, mogelijk in Nederland.

Minister Hoekstra van buitenlandse zaken voor aanvang van de ministerraad.  Beeld ANP
Minister Hoekstra van buitenlandse zaken voor aanvang van de ministerraad.Beeld ANP

Vooraf was al rekening gehouden met het sturen van de helmen, scherfvesten en mogelijk (defensieve) antitankwapens. Waarschijnlijk heeft Oekraïne inmiddels genoeg van die laatste systemen gekregen, onder meer van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Ook andere Navo-landen, waaronder Turkije en Polen, hebben al wapens naar Oekraïne gestuurd.

De honderd scherpschuttersgeweren die Nederland levert, liggen het gevoeligst. Daarmee kunnen (al dan niet militaire) doelen op grote afstand met precisie worden geraakt. De toegezegde wapenlocatieradars kunnen zowel de herkomst van vijandelijk artillerievuur als de plek van inslag lokaliseren.

“Je kunt nooit uitsluiten dat sommige categorieën wapens ook offensief kunnen worden ingezet”, zei Hoekstra daarover. “Een geweer kan in theorie voor beide gebruikt worden (defensief en offensief, red.). Tegelijkertijd houdt niemand er rekening mee dat Oekraïne een offensieve aanval begint. Men is daar als de dood dat het eigen land wordt binnengevallen.”

Hoewel het kabinet volhoudt dat de leveranties voldoen aan de voorwaarden van de EU-wapenexportcriteria, staan ze daarmee toch op gespannen voet. Volgens die niet-bindende spelregels is wapenexport niet toegestaan als ‘gewapende conflicten worden uitgelokt of verlengd dan wel bestaande spanningen of conflicten in het land van eindbestemming worden verergerd’.

Steun en kritiek in de Tweede Kamer

In de Tweede Kamer heeft zich de afgelopen weken een meerderheid afgetekend voor militaire bijstand aan Oekraïne, gezien de grote belangen in dit geopolitieke conflict tussen Rusland en het Westen.

De grootste tegenstand ligt bij de Socialistische Partij. “Met deze wapenleveringen gooit de regering olie op het vuur”, tweette SP-Tweede Kamerlid Jasper van Dijk. “Het is bovendien in strijd met de exportcriteria om geen wapens naar conflictgebieden te sturen. De regering geeft toe dat de wapens een ‘potentieel escalerende werking’ kunnen hebben. Ongelooflijk hoe schaamteloos met de criteria voor wapenexport wordt gemarchandeerd.”

VVD-Kamerlid Ruben Brekelmans spreekt echter van een ‘goed besluit’ van het kabinet. “Zo helpen we Oekraïne om zich te verdedigen tegen de ernstige dreiging door Rusland.” Ook collega Sjoerd Sjoerdsma van de tweede regeringspartij D66 noemt het een ‘terecht besluit’.

Het kabinet stond onder druk om zo snel mogelijk een besluit te nemen over het Oekraïense verzoek, dat bijna een maand geleden is gedaan. Vanaf het moment dat Rusland daadwerkelijk tot een militair offensief op Oekraïens grondgebied zou overgaan, met een openlijk gewapend conflict als gevolg, zouden de wapenleveranties veel moeilijker te verantwoorden zijn.

Dit weekend topoverleg over Oekraïne

De spanning in en rond Oekraïne staat centraal op de internationale veiligheidsconferentie van München. De conferentie wordt al sinds 1963 gehouden en brengt leiders uit de politiek, economie en strijdkrachten bij elkaar in Hotel Bayerischer Hof. De conferentie in de Beierse hoofdstad loopt van vrijdagmorgen tot zondagmiddag.

De opzet van de conferentie is als vanouds om in ontspannen sfeer zonder protocollaire poespas ‘in dialoog te gaan voor vrede’. De conferentie is voornamelijk een platform voor landen van de Navo en de EU, maar in de loop der jaren zijn er steeds meer landen uitgenodigd en aangeschoven. Het gaat tegenwoordig om zo’n 350 deelnemers uit ruim zeventig landen. Maar ‘ontspanning’ lijkt dit jaar ver te zoeken. Rusland stuurt voor het eerst sinds 1991 geen officiële delegatie als gevolg van de spanningen met het Westen over Oekraïne.

Onder de deelnemers is de Amerikaanse vicepresident Kamala Harris, die zaterdag na haar toespraak een onderonsje heeft met de Oekraïense president Volodimir Zelenski over de crisis in zijn land. Ministers van buitenlandse zaken van de G7 gaan ook praten over Oekraïne tijdens de conferentie. De G7 is een groep van invloedrijke westerse geïndustrialiseerde landen. De leden zijn Duitsland, Canada, Frankrijk, Groot-Brittannië, Italië, Japan en de VS. De EU schuift ook aan, maar is officieel geen lid. De Duitse minister van buitenlandse zaken Annalena Baerbock is als gastvrouw de voorzitter.

Behalve Harris en Zelenski worden nog bijna dertig regeringsleiders of staatshoofden verwacht, onder wie de Duitse bondskanselier Olaf Scholz. Navo-chef Jens Stoltenberg, VN-chef António Guterres en de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, zijn er ook.

Lees ook:

Grote woorden zetten conflict rond Oekraïne verder op scherp

De VS en Rusland beschuldigen elkaar over en weer van het opvoeren van de spanning rond Oekraïne.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden