Navo-top

Navo ziet China (naast Rusland) en de klimaatcrisis voor het eerst als serieuze dreigingen

Navobaas Jens Stoltenberg groet de Turkse president Erdogan aan het begin van de Navotop.  Beeld AP
Navobaas Jens Stoltenberg groet de Turkse president Erdogan aan het begin van de Navotop.Beeld AP

De ruim 70-jarige Navo begint onder aanvoering van de 78-jarige Joe Biden aan een nieuw leven. Voor het eerst ziet het militaire bondgenootschap nu ook China – naast Rusland – én de klimaatcrisis als bedreiging van vrede en veiligheid.

Als een coronapatiënt die herboren het ziekenhuis verlaat, laat de Navo zich maandag aan de wereld zien. De loper voor het hoofdkwartier in Brussel blikkert in Navoblauw, de leiders van de Navo-lidstaten blaken van zelfvertrouwen. Bijna alle dertig benadrukken ze uitvoerig de herwonnen eenheid in het bondgenootschap. De Amerikaanse president Joe Biden voorop, die een ‘rotsvaste toewijding’ aan de alliantie demonstreert. De Amerikaanse president noemde artikel 5 van het Navoverdrag ‘heilig’, de beroemde tekst over ‘een aanval op één is een aanval op allen’ die slechts eenmaal na 9/11 werd ingezet.

Het is de eerste fysieke top van het grootste militaire bondgenootschap ter wereld sinds het uitbreken van de pandemie. Het is ook de eerste keer met Biden, die met een achtdaagse reis door Europa laat zien hoeveel waarde hij hecht aan samenwerking. Vergeten lijken de uitspraken over een ‘hersendode alliantie’ (de Franse president Macron) of de sneren van Donald Trump richting bondgenoten. De Navo móet ook vooruitkijken, erkent secretaris-generaal Jens Stoltenberg, aanjager van het ambitieuze initiatief ‘Navo 2030’. De wereld heeft ondertussen niet stilgestaan. Nieuwe verstorende technologieën, terrorisme en de klimaatcrisis: landen zijn er in hun eentje niet tegen opgewassen. De gewapende aanval van artikel 5 kan tegenwoordig ook in de ruimte of in cyberspace plaatsvinden.

Klimaatcrisis

De uitgestraalde eenheid kan alleen niet verhullen dat de toekomst van de ruim 70-jarige alliantie ‘uitdagingen’ biedt, zoals het in Navo-jargon heet. Als een van de laatste grote internationale organisaties krijgt de Navo oog voor de gevolgen van de klimaatcrisis voor haar strategie. De zeespiegelstijging die marinebases bedreigt, hittegolven die andere eisen stellen aan materieel, nieuwe conflicten door waterschaarste, de Navo moet er nog een concreet antwoord op verzinnen. Ook wil het de eigen CO2-uitstoot terugdringen – een niet geringe opgave in de vervuilende defensiesector.

Cyberspace en Azië

Dan zijn er de uitdagingen die buiten het traditionele terrein van de Navo liggen, zoals in cyberspace of in Azië. Pas twee jaar geleden noemde de Navo China voor het eerst op een top. Vandaag nemen belangrijke Navo-partners als de Britse premier Boris Johnson het begrip ‘Koude Oorlog’ nog net niet in de mond, maar China is overal. “A gigantic fact in our lives”, in het Eton-Engels van Johnson. “China komt steeds dichterbij”, zegt Stoltenberg. “We zien hen in cyberspace, we zien China in Afrika, en we zien dat China zwaar investeert in onze eigen kritieke infrastructuur.” In de slotverklaring zal China terugkeren als ‘systemische uitdaging’, jargon voor het tegengaan van China's invloed zonder het regelrecht als vijand te bestempelen. Ook wil de Navo meer samenwerken met landen als Japan, Zuid-Korea, Australië en Nieuw-Zeeland.

Al interpreteert niet iedere Navo-partner de dreiging vanuit China hetzelfde als de VS. Voor bondskanselier Merkel en ook premier Rutte is China vooral strategisch handelspartner, al is er in die relatie geen plek meer voor naïviteit. De Franse president Macron nuanceerde na afloop dat de partners ‘geen vooroordelen’ over China moeten hebben en dat het land eerder een concurrent is waarmee landen ook moeten samenwerken. Biden zal over dit verschil in inzicht dinsdag ongetwijfeld doorpraten met de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen.

Relatie met Kremlin op dieptepunt

Eensgezinder is de Navo over Rusland. Het poken in de burgeroorlog in in Oekraïne, de annexatie van de Krim, aanvallen op oppositieleiders en Russische inmenging in verkiezingen zorgen voor een dieptepunt in de relatie met het Kremlin ‘sinds het einde van de Koude Oorlog’, aldus Stoltenberg. Oekraïne krijgt op deze top steun toegezegd, maar niet het uitzicht op volledig partnerschap dat het graag wil.

De ontmoeting in Brussel markeert dus een omslag in het denken bij de Navo. Waar de Navo-bondgenoten na de terreuraanslagen van 11 september 2001 op de VS de rangen sloten (met steun van Moskou) en vervolgens twintig jaar lang een strijd uitvochten in Afghanistan, keert de organisatie zich nu nadrukkelijk tegen de autocratische regimes van geopolitieke spelers van formaat. Ruslands agressie moet ingedamd, China’s dominantie bestreden.

Versus Rusland ligt er een cruciale rol voor Turkije, het autocratische regime bínnen de Navo. Tijdens de top hadden Biden en zijn collega’s Merkel, Macron en ook Rutte een onderhoud met de Turkse president Erdogan. Daar viel nog wel enig reparatiewerk te verrichten, na grote ergernis over de Turkse aankoop van een Russisch wapensysteem. Want bij zijn komende ontmoeting met Poetin, woensdag op neutraal terrein in het Zwitserse Genève, kan Biden tweedracht in de militaire alliantie niet gebruiken.

Lees ook:

Erdogan ligt dwars in de Navo. Krijgt Joe Biden Turkije uit de slagschaduw van de Russen?

Het meest gefotografeerde onderonsje op de Navo-top maandag zal de ontmoeting zijn tussen de Amerikaanse president en zijn Turkse collega Erdogan. Kan Joe Biden Navo-lidstaat Turkije weer onvoorwaardelijk aan zijn zijde krijgen?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden