Vrouwenquotum

Na jaren debatteren is het vrouwenquotum er opeens

Beeld Fadi Nadrous

‘Geen vrouw, dan ook geen man erin’, is het nieuwe adagium voor de raden van toezicht. Een vrijwillig streefcijfer van 30 procent vrouwen aan de top werkte niet, daarom wordt het nu verplicht.

Van enthousiasme roffelden Kamerleden op hun bankjes, direct na de stemming dinsdag over het verplichte vrouwenquotum voor het bedrijfsleven. Ook vanuit de regering klonk een juichkreet. “We schrijven geschiedenis”, liet minister Ingrid van Engelshoven (emancipatie) weten. “We doorbreken het old boys network en zetten een grote stap naar gelijkheid en diversiteit in de top van het bedrijfsleven”.

De euforie kan even niet op bij de voorstanders, over het verplichte vrouwenquotum dat Nederland krijgt. Na jaren van discussie volgt Nederland andere Europese landen die zo’n quotum al hebben, zoals Noorwegen, Spanje, Frankrijk en Italië. De 88 grote beursgenoteerde bedrijven moeten voortaan 30 procent vrouwen in de top hebben. Dat wil zeggen: in de raad van toezicht. ‘Geen vrouw, dan ook geen man erin’, wordt het nieuwe adagium. Voor de raden van bestuur, verantwoordelijk voor de dagelijkse leiding van een bedrijf, komt er nog geen verplichting.

CDA en D66 trokken de kar

Dat het opeens zover is, heeft meerdere redenen. Eén ervan is de ommezwaai van het CDA, dat een verplicht quotum jarenlang te ver vond gaan. Het CDA stemde dinsdag voor. En dat niet alleen: de CDA-fractie trok samen met de D66-fractie de kar, door in een motie aan de regering te vragen om het verplichte vrouwenquotum in te voeren. Doordat ook de SP zich aansloot, was er opeens een meerderheid. De linkse partijen en Denk waren al langer voorstander.

Voor het CDA telt vooral dat de sociale partners op een nieuwe stap aandringen. Werkgeversorganisatie VNO/NCW is sinds kort voor een verplicht quotum, nu het vrijwillige streefcijfer van 30 procent vrouwen aan de top niet heeft gewerkt. In 2013 kwam dat er, maar veel haalde het niet uit. Van de commissarissen (toezichthouders) is 18 procent vrouw, van de bestuurders (dagelijkse leiding) 12 procent.

Karin Bax (49) is lid van de raad van commissarissen bij vervoersbedrijf Ret. Wat vindt zij van het bindend vrouwenquotum?

“Ik zou willen dat een vrouwenquotum niet nodig was, dat het vanzelf zou gaan, maar ik denk toch dat het goed is om een bepaalde balans te forceren. Zeker omdat een commissariaat vaak wordt toegekend omdat ­iemand al ergens commissaris is, en omdat vrouwen pas gaan solliciteren als ze 130 procent geschikt zijn. Terwijl mannen bij 70 procent al denken: ik ­probeer het eens.

“Wat ik ervan vind dat het quotum alleen geldt voor toezichthouders? Alles op zijn tijd, denk ik. Commissarissen zijn vaak wat ouder dan bestuurders en van een andere generatie. Het is generaliserend, maar voor die generatie is diversiteit misschien wat minder vanzelfsprekend. Dus misschien is het juist logisch om daar verandering te forceren.

“Aan de andere kant zie je ook bij de jongere generaties nog steeds weinig vrouwen in de hoogste posities. Het gaat goed tot het middenmanagement, daarna vallen ze af. De raad van commissarissen heeft invloed op de benoeming van bestuurders. Het zou kunnen dat het quotum daardoor een dubbel effect zal hebben.
Ik heb het wel zien gebeuren, maar ik heb zelf nooit ervaren dat ik harder moest werken dan mannen om ergens te komen. Dat komt misschien door mijn vakgebied, verandermanagement. Daarin zijn meer feminiene kwaliteiten voor nodig. Het idee dat vrouwen zich als mannen moeten gedragen om tot de top door te dringen, is al achterhaald.”

Dat het opeens snel is gegaan met het vrouwenquotum, komt ook omdat coalitiepartij D66 achter de schermen veel energie stak in het aan boord krijgen van oppositiepartij SP. Die linkse partij legde vorige week een extra eis op tafel, die de zaak aanvankelijk flink compliceerde. Meer kansen voor topvrouwen? Dan ook voor ‘werkende vrouwen’, zoals SP-fractievoorzitter Lilian Marijnissen het noemde. “De vrouwen die in een winkel werken”.

Plan van aanpak voor gelijke kansen voor álle vrouwen op de arbeidsmarkt

Dat is gebeurd: ook de VVD stemde dinsdag mee met de bijna Kamerbrede oproep aan het kabinet om met een ‘plan van aanpak’ te komen voor gelijke kansen voor álle vrouwen op de arbeidsmarkt. Dat plan moet gaan over ruimer ouderschapsverlof, toegankelijke kinderopvang, minder ‘nul­urencontracten’, zodat vrouwen meer zekerheid krijgen over een inkomen. De VVD vindt een verplicht vrouwenquotum nog steeds ‘onbespreekbaar’, maar dit pact voor gelijke kansen kreeg direct steun.

Gelijke kansen voor vrouwen is sowieso een thema dat de laatste tijd leeft in de Tweede Kamer, meer dan eerder. De viering van honderd jaar vrouwenkiesrecht heeft ertoe geleid dat het onderwerp vaker aangehaald wordt. Bij diverse partijen speelt de interne discussie of de nieuwe lijsttrekker een vrouw moet zijn.

Minister Van Engelshoven maakt binnenkort bekend wanneer en hoe het verplichte vrouwenquotum wordt ingevoerd. Zij zei eerder al dat ze “snel aan de slag wil”. Enige druk zit al op de ketel. De huidige, vrijwillige afspraak over 30 procent vrouwen in de top van bedrijven loopt eind deze maand af. Sowieso moest het kabinet een knoop doorhakken over een vervolg. Alleen heeft nu de Tweede Kamer vast het initiatief genomen.

Parlementariër Lenny Geluk-Poortvliet (CDA), met 76 jaar het oudste lid van de Tweede Kamer, had een cruciale rol bij de invoering van een verplicht vrouwenquotum.

Lang waren het alleen linkse partijen die aandrongen op een vrouwenquotum. Tot de ommezwaai van het CDA, twee weken geleden. Waar die ommezwaai vandaan komt? Kamerlid Lenny Geluk-Poortvliet zegt dat haar fractie slechts heeft geluisterd naar wat er leeft in het land.

“Voor ons telt vooral dat de sociale partners, de bedrijven en vakbonden zélf hebben gevraagd om een verplicht quotum, nu het huidige vrijwillige quotum niet heeft gewerkt. Bedrijven willen dit. Dat leidde tot een mooi, evenwichtig advies van de Sociaal-Economische Raad (Ser) over meer gelijke kansen voor vrouwen op de arbeidsmarkt. Voor ons zijn dat belangrijke adviezen. Het CDA is niet opeens bekeerd, maar doet wat het altijd doet: luis­teren welke oplossingen er vanuit het maatschappelijk middenveld zelf komen.”

Lees ook: 

Meerderheid voor verplicht vrouwenquotum

Voor het eerst is er een meerderheid voor een verplicht vrouwenquotum. De Tweede Kamer wil 30 procent vrouwen in de raden van toezicht in grote bedrijven

Vrouwenquotum geen wondermiddel tegen ongelijkheid, blijkt in Noorwegen

De Tweede Kamer koos voor een bindend genderquotum. In Noorwegen werd dat in 2006 al ingevoerd. Werkt het daar?

De vraag van Monic Slingerland: het vrouwenquotum 

Ben u voorstander van een vrouwenquotum? Zo luide de vraag die de chef van de opinieredactie in september aan de lezers stelde. 

En de antwoorden op de vraag van Monic Slingerland

Op naar het old girls network. Is een vrouwenquotum voor topfuncties nodig, luidde de vraag aan Trouw-lezers. Een kleine meerderheid is voorstander.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden